Vita Eulogii

Fra Corpus Scriptorum Muzarabicorum, Bind 1, side 330-344.

Tilbage til oversigten!
 
 

1 VITA VEL PASSIO BEATISSIMI MARTIRIS EVLOGII PRESBITERI, QVI PASSVS  EST  ERA  DCCCLXXXXVII  ANNO  INCARNATION IS  DOMINI DCCCLVIIII SVB REGE ABDERECMAN DIE QVINTO IDVS MARTII
2    1. Beatissinii martiris et doctoris Eulogii passionem disponens scribere prius uitam eius putaui digerendam in ordine quam sui finis agonem pulcherrimum designare, ut quis uel quantus fuerit ante lectoribus innotescat et sic deinceps adeptum ex merito palmam uictoriae euidentissimis clarescat indiciis.
3 In cuius operis principio Domini fretus et Redemptoris nostri auxilio profiteor me non audita et dubia, sed uisa et per me probata retexere, quoniam, gratja Dei quooperante, a primero adulescentjae flore karitatis dulcedine et scribturarum amore uno uinculo concord<i>e nexi huius vite, licet non pari ordine, tamen pari affectu in cunctis questjonibus duximus iugum.
4  Sed ille sacerdotji ornatus munere pennis uirtutum in sublime uectus altjus euolabat, ego luxurie et uoluptatis luto confectus terra tenus repens actenus trahor. Et inde est quod non incerta et quorumcumque hominum narratjone conperta, sed mecum gesta et per me cognita narrare disposui, quia sicut de incertis temere referre sententjam periculosum fore profiteor, ita de cognitis subprimere ea que nori debentur uacuum periculis esse non reor.
5  Est quoque et laudabilis pro exemplo predicanda omnibus ueritas et nihilominus detestanda ret<or>icorum conposita falsitas, melius est de multis preclaris nihil facinoribus dicere, quam ex parbis bonis,  multa false disserere, tutjusque est omnia que gesta sunt preterire quam ea que non fuerint aliqua fingere, et mitjus errat qui non malitje uoto, sed segnitje fastu uera subprimit eo qui disserte falsa confingit.
6  Ueritas enim, si studio ueritatis et non uane glorie iactantje  dicitur, dicenti choronam inplodit, falsitas autem si ab aliquo (331) intentatur coniectantem occidit. Et ideo sicut me ueritatem dicentem remunerandum esse congaudeo, ita falsitatem si dixero condemnandum esse non nego. Quibus ergo causis ad falsitatem retexendam insilerem ipse non habui, qui ueritatem in omnibus, non mendacium remunerare cognoui.
7  2. Igitur beatus martir Eulogius, nobili stirpe progenitus, Cordobe ciuitatis patricie senatorum traduce natus, eclesie ministerio mancipatus, sancti ac beatissimi Zoyli ede deseruiens et in eiusdem collegio clericorum uitam deducens, multis et clarissimis uirtutibus floruit, magnis et laudabilibus operibus uiguit.
8 Ab ipso enim incunabulo litteris eclesiasticis herens et quotidie per studia bonorum operum crescens perfectjonem adeptus est, ac super omnes coetaneos doctrine scientja clarens et eruditjonis lumine florens magistrorum doctor est factus, quippe qui mentem senilem paruissimo corpore gerens uincebat, etsi non etate, certe scientja uniuersos.
9 Erat autem studiosissimus scribturarum scru[tu]tator et intentissimus sententjarum inuestigator, ita ut nihil scribture preponeret sancte, nihil magis eligeret quam in lege Domini meditare die ac nocte. Nec contemtus magisterio doctorum suorum, si alios si quos forte audiret procul positos requirebat, et ne offe[re]nderet proprios furtim se oris quibus poterat subtrahebat. Nam et abbatem bone recordatjonis memorie Sperandeum, opinabilem et celebritate doctrine preconabilem uirum, sepius inuisebat auditorioque more ex illius ore dissertissimo dependebat, qui ipso tempore totjus Betice fines prudentje riuulis dulcorabat.
10        Ibi eum primitus uidere merui, ibi eius amicitie dulci inhesi, ibi illi indiuidua sum nexus dulcedine. Eram namque iam dicti inlustrissimi uiri auditorum, et dum frequentjus eius limina tererem incultumque ingenium acuerem, tandem respectjone diuina huius tanti uiri societate coniungor et catenatim inadibili nexu non innector tantum, sed unior.
11Factique sumus auditores uiri, inquisitores ueri, amatores nostri, in tantum ut illa etas indocta sibi non concessa [sibi] presummeret. Agebamus utrique scribturarum delectabilem lusum et scalmum in lacum nescientes regere Euxini maris credebamur fragori. Nam pueriles contemtjones pro doctrinis quibus diuidebamur non odiose, sed delectabiliter epistola- (332) tim in inuicem egimus, et rithmicis uersibus nos laudibus mulcebamus; et hoc erat exercitjum nobis melle suabior, fabis iucundior. Et in ante nos quotidie extendentes multa inadibilia temtare ex scribturis puerilis inmatura docibilitas egit, ita ut uolumina conderemus que postea etas  matura abluenda ne in posteros remanere<t> decreuit.
12 3. Sed dum annis iubentutis adtingeret, diaconii ministerio fungitur atque in brebi merito uectus ad superos gradu presbiterii sublimatur, rnoxque magistris ordine et uite moribus sociatur. Quanta illi humilitas, quanta bonitas, quanta inheserat karitas, amor omnium hostendebat.
13 Exhinc cepit se acriori austeritate uite constringere et modestie legibus in uniuersis actjonibus perornare, scribturis uacare diuinis et corpus suum uigiliis ac ieiuniis castigare, monasteria frequentare, cenobia inuisere, regulas fratrum conponere, hinc inde cuncta eo modo curare quo, si fieri posset, utrubique adesset, ita cle[o]ricatum agens proprium ut regularem ordinem non dimitteret alienum, ita monachis adherens ut clericiis probaretvr, ita in clero degens ut monachus uideretur, utrubique abtus adcurrens et utrarumqus professiones unus sufficientissime conplens.
14 Currebat sepius ad cenobiorum sacratissirnos greges, sed ne proprium ordinem contemnere putaretur, ad clerum iterum remeabat; in quo dum aliquod tempus persisteret, ne uirtus animi curis secularibus eneruaretur, itidem monasteria repetebat, hic doctrina oris eclesia ornans, illic uitam propriam exculpendo decorans. In tantis uirtutibus positus uiam seculi merens incedebat et anxius, et quotidie ad celestja uolare cupiens corporeo sarcino grababatur, in tantum ut Romam ire disponeret et adul<e>scentje neuos lacrimis et peregrinatjonis itinere predornaret, immo domatos deleret. Sed ecce omnes hinc inde insistimus et eum magis corpore quam animo retinemus.
15 4. Verum dum ista et alia referuntur, tandem Recchafredus episcopus super eclesias et clericos quasi turuo uiolentus insiluit omnesque sacerdotes quos potuit carcerali uinculo alligabit. Inter quos ut electus aries ducitur et cum pontifice suo uel aliis sacerdotibus uincitur, in qua retrusione magis oratjonibus et lectjonibus operam dedit quam uinculo.
16 Ibi sanctis uirginibus Flore et Marie pro fide conprehensis illut Documentum Martiriale uno libro conposuit in quo eas ad martirium neruis (333) tenacissimis solidabit easque et per se uerbis et per epistolis mortem contemnere docuit, seque suosque socios earum suffragiis uinculo solbendos conmisit, quod et obtinere mox post sextum diem passionis earum promeruit: nam ille octabo Kalendas Decembres expleberunt martirium, sacerdotes uero Domini tertjo Kalendarum earundem solutjonem adepti sunt. Extat super hoc inlustriore confectu mihi his diebus directa epistola, passionem earundem uirginum et ereptjonem sacerdotum ipsarum uirginum meritis continentem.
17 Ibi metricos quos adhuc nesciebant sapientes Hispanie pedes perfectissime docuit nobisque post egressionem suam hostendit. Inde et mici pro libros illos quos in defensionem martirum dederam epistolam facundo loquutjonis genere dictatam direxit. Nam cum omnes qui cum eo erant sacerdotes uacarent otjo et quieti, ille non noctibus non diebus a lectjone cessabat, noctes diesque ingeminans et scribturarum mellam lambens ore et corde spiritaliter ruminans.
18 5. Uerum opere pretjum reor si paulo altjus incedentes tempore persequutjonis qualis probatus extiterit inseramus. Denique dum episcopi, sacerdotes, clero et sapientes Cordobe in martirio nuper exorto deuio calle incederent ac timoris inpulsu pene fidem Xpi, si non uerbis,  nutu tamen negarent, hic tamen inadiuilis numquam uacillare uel tenui est uisus susurro, sed omnibus pergentibus ad agonem occurrens, uniuersorum animos roborans cunctorumque ossa uenerans et conponens, in tantum ardescebat ardore martyrii ut ipse incentor ipsis diebus uideretur esse martirii.
19 Pro quo rectitudinis zelo multis extitit contumeliis propulsatus magnisque terioribus fatigatus. Nam unus ex proceribus illum inpetens et minis exasperans diuino insto iudicio in reprobum sensum conuersus fidem quam tenens nescius inpugnabat mox miser et stultus amisit.
20 De quo plenius in libro Memoriale Sanctorum tertjo iam dictus beatissimus disputabit, in quibus libris et passiones singillatim rnartyrum claro fonte locutjonis explicuit et prosecutjone sufficienti quaeque acta sunt in martiribus Dei et dicta secuturis generatjonibus propalauit. Quantus autem uel quam excellens fuerit scientja, luce clariora eius pandent opuscula, que sale Attico et prosatico lepore, ijnmo diuina inspiratjone conposuit.
21 6.    Sed redeundum est ad Reccafredi episcopi tempora, et qua arte a sacrificio se  suspenderit ne  eius  gluttinaretur errori proferendum. (334) Namque ipsis diebus cuncti et ui et potestate addicti, iussu regio subditi iniquo uidebantur hosti adiuncti, et qui priori insurrectjoiie aduersi et erecti contra eum steterant, tunc terrore concisi quasi familiares herebant, non mente, set corpore, nec dilectjone cordis, sed conpulsione terroris et ne aditum ei nocendi daretur in amplius.
22 Ira quoque regis contra nos deseuiens legibus necessitatem induxerat et liuerum arbitrium interpolans omnes truci subdiderat hosti. Cuius storiae ueritatem in alio opere enucleatjus disseretur.
23 7. Nunc uero huius admirauilis niri tantum enodari sanctissimam cupimus artem. Qui grabi insti<n>ctu doloris dum undique circa se dolosum cerneret ipsius aepiscopi grassari ingenium et ceteros secum ei communicantes deprehenderet nec resistendi sibi copiam inesse uideret nec ammobendi licentjam, utpote fideiussoribus datis, inminere sibi conspiceret, cepit se graui adterere gemitu magnoque intrinsecus, ut diximus, mactari dolore.
24 Sed nutu Dei contigit ut quadam die presenti aepiscopo beati Epi<p>hanii Cipri Salamine episcopi Ihoanni aepiscopo Iherosolimitano directa epistola legeretur, quam ego cuidam diacono preceperam legere, in qua idem beatissimus pontifex Origenis nenias arguens et ordinatjonem cuiusdam presbiteri in monasterio iam dicti Iherosolimitani adsignato a se consecrati defendens causam ordinatjonis retexuit beatissimorumque presbiterorum Iheronirni et Uincenti continentjam sacrificandi laudando innexuit.
25 Quam narratjonem tunc iam dictus Eulogius auida mente magis arripiens quam suscipiens et sibi a Deo datam occassionem cognoscens, ingenti uulnere quasi percussus, ab intirno corde trahens suspiria meque intuens conuersus episcopo dixit: 'Si lucernae aeclesie et fidei nostre hoc egerunt columne, quid nobis facere conuenit quos delicti onera grauiter deprimit et affligit? Cognoscat ergo uestra paternitas interdictam a me ipso mihi sacrificandi licentjam'.
26 Sicqwe huiusmodi ingenio tempore Reccafredi se ipse suo ligauit arbitrio, cuius professionis licet hoc modo ordinem summeret, delectauili tamen usitate perfunctus nolebat postea statum reiectum recipere. Sed pontifex proprius in tantum eum ad missum officium sacrificandi conpulit repedare ut eum anathemate ferire non uereretur, nisi citjus redire promitteret. (335)
27 8. Et erat uir ille in omnibus professionibus principaliter et non medie decoratus, cunctos ex equo deseruiens, et cum preiret omnes scientja, humilior certe etjam infimis uidebatur, clarus uultu et honore precipuus, eloquentja fulgidus et uite operibus luminosus, incitator martyrum et laudator, tractator peritissimus et dictator.
28 Quis ardorem ingenii, quis decorem eloquii, quis fulgorem scientje, quis affauilitatem usualem officii quocumque poterit prudentje elicere flumine? Que enim illi non patuere uolumina, quae potuerunt eum latere ingenia catholicorum philosoforum, hereticorum necnon et gentilium? Ubi libri erant metrici, ubi prosatici, ubi storici qui eius inuestigatjonem effugerent? Ubi uersi quorum ille ignoraret canora, ubi ymni uel peregrina opuscula que eius  non  percurreret pulcerrimus oculus?  Cotidie  enim  noua et egregie admiranda quasi a iugeribus et fossis effodiens tesauros elucidabat inuisos.
29 Quanta dociuilitas tam pretjoso munere ornate ineserat anime, quanta inexausta cura sollertje, nullus sapiens conprehendere poterat. Et o admirauilis suauitas mentis! numquam priuatim scire aliquid uellens nobis omnia prestabat, uitjata corrigens, fracta consolidans, inusitata restaurans, antiqua repriorans, neglecta renobans et quaeque poterat ex antiquis uiris gesta conpetere satagebat operibus adimplere: seueritatem Iheronimi, modestiam Agustini, lenitatem Ambrosii, patjentjam Gregorii in corrigendos herrores, in substentando minores, in demulcendo maiores, in sufferendos or<r>ores unus idem multipliciter exibebat.
30 9.    Nec sufficuit monasteria patrie sue inuisere. Quin potjus occasione fratrum suorum  qui ipsis diebus Francie finibus exulabant indeptam, uiam arripuit et Pampilonensium territoria ultro progrediens sancti monasterium Zaccarie ingressus et aliorum cenobia ipsarum regionum gliscenti uoto percurrens multorum patrum est amicitja dulcoratos, quorum conuersatjonem in epistola quam episcopo Panpilonensi in carcere positus dedit nominatim locatimue digessit. In quibus locis multa uolumina librorum repperiens abstrusa et pene a multis remota hic remeans suo nobis in sacratissimo pectore conlocauit.

31 Ibi beati Odoarii est fruitus conloquio, cui centum quinquaginta regulares monaci militabant. Inde secum librum Ciuitatis beatissimi Agustini et Eneidos Uergilii siue Iubenalis metricos itidem libros atque Flacci saturata poemata seu Porfirii depincta opuscula uel Adhelelmi epigramatum opera (336) necnon  et Abieni Fabule metrice et Ymnorum catholicorum fulgida carmina cum multa minutissimarum causarum ingenia ex sanctis questionibus congregata non priuatim sibi, sed comuniter studio<si>ssirnis inquisitoribus reportauit, fulgoremque operis et coruscatjonem ingenii resplendentibus semitis presentialiter cunctis presentibus et usualiter sequentibus specificis ostentans indiciis et luminosis deducens uestigiis, ubique lucidus gradiens, undique fulgidus rediens, limpidus, dulcorosus, nectareus Xpi coronatus emicabat omnibus famulus.
32 10. Nec illut omittendum huic operi reor, quod post diuine memorie Uuistremiri Toletane sedis episcopi in ea<n>dem sedem ab omnibus conprouincialibus et confinitimis episcopis electus et dignus est abitus et per relatu omnium comprobatus. Sed dispositjo diuina que eum sibi ad martyrium reseruabat quibusdam repagulis obuiauit, cumque iam ipsa communis electjo eum sibi consecrate in episcopio adclamaret, rerum ouiantjum aduersitate inpediti alium sibi eo uibente interdixerunt eligere.
33 Qui licet argute frustraretur ab ordine, tamen non est priuatus eiusdem ordinis munere, siquidem episcopatum celestem adeptus est dum per martirii gloria Xpo coniunctus est: omnes namque sancti episcopi, non tamen omnes episcopi sancti. Ille uero sanctitatem per cruoris fusionem inueniens episcopii ordine fungitur, dum celo tenus etemis promissionibus muneratur.
34 11. Cumque his uirtutibus et dogmatibus insigniretur et omnibus quasi lucerna super candelabro posita hac ueluti ciuitas in montis sita cacumine procul altjus emicaret et ut doctus scriba de tesauro domini sui noua et uetera uniuersis familiis preuideret, in sacerdotibus primus, in confessoribus summus, in iudicibus residens non extremus, tandem uoti compos effectus diuina sibi cooperante clementja, inopinato iudicio sed deliueratiuo studio euectus est ad superna, et ea que a martiribus fusis postulauerat lacrimis et per tota sua opuscula more sparserat precis obtinere meruit operibus sanctitatis, quod uerius poterit noscere qui ipsa eius egregia opera curauerit legere.
35 Et quoniam expedit et dignum nobis uisum est pro utilitate legentjum et pro annuo festiuitatis sue recursu passionem eius breuiter explicare, ideo sequestratim, pure et sinceriter agonis sue pulcerrimum induximus finem. ABHINC PASSIO EIUSDEM. (337)
36 12. Tempore igitur quo seua dominatjo Harabum calliditatis astu omnes fines Hispanie misere deuastabat, quo rex Mohomad incrediuili rabie et effrenata sententja Xpicolum genus delere funditus cogitabat, multi terrore cruentissimi regis metuentes eiusque insaniam modificare nitentes per trucem uolumtatis iniquae officium diuersis et exquisitis occasionibus gregem Xpi inpetere temtauerunt.
37 Plerique Xpm negando se precipi<ti>o conmiserunt, alii duribus tormentibus agitati commoti sunt, porro alii florenti uirtute stauiliti sunt et fundati, in cuius ut diximus tempore martyria fidelium coruscando resplenduit et herror negantjum fluctuabit.
38 Nonnulli enim qui fidem Xpi tantum mentibus retinebant, instinctu Dei quod celauerant luminositer et patule proferebant, nullo desquirente ad martyrium prosilientes et coronam sibi ex tortoribus rapientes.
39 Ex quibus et beatvs Harabs genere Xpoforus extitit, cuius passionis ordinem alibi digerere cogitamus. Sed et ex orum numero beatus Aurelius et sanctus extitit Felix, qui cum uxoribus ad passionis gloriam post multa et prolixa latibula prodienint. Ex ipsis etjam florens uirtutibus Flora uirgo beata, que contemnens secularem lauilem ponpam eternam meruit <sine> fine coronam. Quorum hic noster sanctissimus doctor agone<s> singillatim exposuit et actos uitasque corusco sermone explicauit.
40 13. Hoc tempore puella nomine Leocritja quedam, genere nouilis, mente nouilior, ex gentilium fece progenita et ex luporum uisceribus prodita, dudum a quadam sibi genere proxima Xpo dicata nomine Liciosa aquis salutaribus tincta et occulte fidei Xpi inbuta enitult odoremque nectareum notitje sue cunctis adsparsit.
41 Etenim cum ad iam dicta religiosam in annis infantje more propinquitatis recurreret eamque quibus ilia sermonibus poterat cotidie instrueret, tandem respectjone celesti fidem Xpi mente suscepit et ardore amoris susceptam pectore conseruabit.
42 Que dum ad annos sapientjae ueniret et scientje contingeret lumina, fidem illam, quam tenerrimis institutis occulte didicerat, cotidie fomentis spiritalibus auctam in amplius crescentem alebat primum occulte, deinceps patule et aperte. Quam parentes sedule admonentes et nihil omnino proficientes conati sunt eam flagellis et uerberibus inpetire, ut quam per blandimenta ammobere non poterant, saltim terroribus cohercerent.
43 Sed ignis ille quem Xps in corda fidelium misit nullis minis cedere nouit. In hoc conflictu dum diebus uapularet et noctibus seque accerrimis inpetiendam ultjonibus et diris uinculis (338) prepeditam uideret, metuens ne non propalata publice fide cauterio uriretur perfidie, per internuntjos beatissimo Eulogio, opinatissirno iam multis talibus operibus uiro, uel sorori eius Anuloni uirgini Deo dicate causam suam innotuit, et quia ad tutiora loca fidelium in qua fidem suam posset interrita propalare ire uellet exposuit.
44        Ilico beatus Eulogius solitum officium recognouit, et erat ut fauctor anelantissimus martirum, hanc exire clam per eosdem internuntjos ordinauit. Illam concite artem fingens et parentibus quasi consentjens, nostramque fidem uerbis inpetens et ex opere omnia reiecta ornamenta induens, seque more illorum quasi placitura et nuptura seculo hostendens, nisa est eorum inflectere animos et sibi exosos comere gressos.
45 Cumque sibi omnia iam tuta inesse prospiceret, ad nuptjas quorundam propincorum suorum que ipsis agebantur diebus fi<n>gens, ut eidem officio congruit, ornate procedere, celeri cursu se beatissimo Eulogio uel sorori eius Anuloni tutandam exibuit, quam mox grato animo suscipientes  occulendam  probatissirnis  tradiderunt  amicis.
46 At  ubi  pater eius et mater expectantes filiam non uiderunt, delusos se ingemescentes rabie inaudita et dolore inuiso cruciantes cuncta disturbant, uniuersa contaminant, currentes per ignotos et cognitos et potestatiue hac iussione presidis quosque inpetendos putabant, carceribus et uinculis onerabant, uiros, mulieres,   confessores, sacerdotes, deuotas, uel quos poterant flagellis et carceribus affligebant, si quomodo possent filiam suam per hoc et ampliora recipere.
47 Ille uero sanctus inmouilis ei loca diuersa mutabat et ne traderetur ouis luporum in manibus omni intentjone curabat. Illa tamen ieiuniis et uigiliis insistens et cilicio membra tegens uel puluere cubans seuere membrum corporis elimabat. Sed et uir beatissimus cum referentja nominandus Eulogius nocturnas uigilias adpetens et in baselicam sancti Zoyli terra tenus orans noctes insomnes ducebat, auxilium Dei et fortitudinem uirgini inprecans et semper hec exercitja Domino consecrans.
48 14. Inter hec uirgo serenissima beati Eulogii quam ardenti desiderio diligebat germanam uidere uoluit et ad eorum abitacula nocte deuenit, reuelatjone Domini prouocata et auiditate conlatjonis perducta ut uno die tantummodo cum eos moraret et iterum ad solita latiuola repedaret. Quibus et retulit se una et alia uice oranti licore mellis os repletum fuisse, quod illa ausu temerario non se expuisse, sed ingluttisse crassi elementi admirando speciem referebat. Cui ille sanctus hunc esse presagium regni celestis dulcedinem perfruendam disseruit. (339)
49 15. Uerum dum alio die yre disponeret, hactum est ut comes itineris non ora sueta, sed inlucescente aurora ueniret, nec potuit aditum exeundi habere, quippe que nocturno tempore pro euitandas insidias solebat incedere. Preuisum est ut eadem die, usque dum sol rnoetam sui luminis terre subduceret et nocturne tenebre quietudinem obtatara indulgerent, uirgo Dei eo quo rnanebat loco persistere<t>; humano quidem consilio, sed diuino retinebatur iudicio, ut et suam sibi coronam et beato Eulogii inponeret glorie diademam. Nam eo die nescio cuius instinctu quorumue insidiis uel proditjone locus presidi latiuoli indicatur, et a militibus ad hoc missis ex inprouiso omnis illa eorum habitatjo circumdatur.
50       Actumque est ut electus et predestinatus martir presentjaliter adfuisset, in cuius presentia iam dictam uirginem educentes eumque una pariter conprehendentes, uerberantes multisque contumeliis affligentes iniquo presidi et scelesto iudici presentarunt.
51 Quem mox iudex per flagella occidere cogitans truculento uultu et inpatjenti animo ueementi furore accensus furiosis uerbis interrogat uirginemque cur domo retinuerid minitando desquirit. Cui libentissime et patjentissime more locutjonis sue splendide rei ueritatem hoc ordine pandit: 'Preses, ordo nobis predicatjonis iniunctus est et nostre hoc fidei conuenit ut desquirentibus no[bi]s lumen fidei porrigamus nullique ad uite itinera properanti que sancta sunt denegemus.
52 Hoc sacerdotibus conpetit, hoc religio uera deposcit, hoc etjam Xps Deus noster nos docuit, ut quisquis sitjens fidei aurire flumina uoluerit, in dupplo potum inueniat potjus quam quesiuit.
53 Et quantum hec uirgo fidei sancte regulam a nobis inquirere uisa est, necessarium extitit ut illa nostra eo liuentjus sibi adplicaret intentjo, quo eius in amplius incenderetur affectjo, nec decuit talia desiderantem reicere, presertim illi qui ad hoc Xpi electus est munere. Unde et ut posse mihi extitit inlustrabi et docui et fidem Xpi uiam regni esse celestis exposui, quomodo et tibi, si me desquirendum putasses, libentissime facerem'.
54        Tunc preses turbido uultu uirgas iussit inducere, eum minitans flagellis perimere. Cui sanctus dixit: 'Quid istis uirgis exercere cupis?' 'Animam', inquid, 'tuam per has educere uolo'. 'Gladium', ait, 'acue et conpone, per quo animam a uinculo corporis expeditam ei reddas qua dedit, nam flagellis meum  te  membrum dissicare non extimes'. Et mox clara inuectjone et sufficienti eloquio falsitatem uatis sui et legis (340) inproperans et predicatjonis uerbum ingeminans sub omni uelocitate palatjo ducitur et ad regis consiliarios usque pertraitur, ubi unus ex ipsis illi familiarissime notus conpatjendo insiluit.
55 'Si<c> stulti', inquid, 'et idiote in hac mortis deflenda ruina deuecti sunt. Tu, sapientje decore precinctus et uite moribus inlustratus, quae te dementja huic mortifero casu oblitterato naturali uigore inmittere conpulit? Audi me, obsecro, et ne precipiti casu corruas. Rogo, die tantum uerbo in hora  huius tue neccessitatis et postea tua ubiubi potueris utere fidem. Promittimus te <n>uspiam inquirendum'.
56          Cui beatissimws martir subridens 'O', inquid, 'si scire potuisses quanta fidei nostre cultoribus manent reposita, aut si possem quod meo retineo tuo conmittere pectore! Tunc iam non me a proposito reuocare conares, sed liuentjus te ab hunc mundialem honorem amobere cogitares'. Et cepit eis euangelii etemi uerbum porrigere et predicatjonem regni constanti liuertate infundere. Qui ilico eum nolentes audire gladio iubent transfigi.
57 Cumque duceretur, unus ex eunucis regis alapam eum percussit. Cui ille alteram faciem preparans 'Obsecro', inquid, 'ut hanc itenim uerberando priori coeques'. Quam cum secundo feriret, ille patjens et  mitis iterum priorem parauit.
58 Sed impetu nulitum ad locum occissionis deducitur, ubi genua in oratjone curbans et manum ad celos extendens signoque crucis totum se muniens paucis uerbis infra se orans ceruicem mucroni tetendit et celeri hictu mundum contemnens uitam inuenit. Conpleuit martirium suum V. Idus Marti die Sabbato ora nona.
59 Et o felicem et admirauilem nostro seculum uirum, qui et premisit in multis sui operis fructum et reliquid in uirgine se sequendum, secum uictoriae uixillum manibus elebans et manipulum lauoris sui per se Domino libans, oblatjonem puram et pacificas hostias offerens et in se, que alios docuerat, Xpo rerum domino representans!
60         Mox uero ut proiectus est cadauer e loco eminentjori in ductu aluei, columba miro candore niuescens uidentibus omnibus secans aera pennis super corpus martiris alligerans sedit. Quam omnes missilibus petris hinc inde abigere conantes et nihilominus consistentem reppellere non ualentes per manibus uoluerunt ea comminus effugare.

61 Sed illa in circuitu corporis non uolans, sed saliens, super turrem corpori inminentem propius resedit et ad corpus beatissimi uiri uultum conuertit. Nec silendum est miraculum quod ad laudem sui nominis Xps est super corpus martiris operatus.
62 Etenim unus Astigitane ciuitatis incola dum inter ceteros palatinum lunatim mansionis seruitjum ageret ibique cursum (341) suum uigiliis expediret, nocte aquam potare desiderans surrexit et ad prominentem canalis ductum quod super illa loca producitur peruenit, ubi uidit desuper super corpus eius, quod deorsum iacebat, sacerdotes miro candore niuentes, luminaria coruscantja retinentes et psallentjum more psalmos nauiter recitantes.
63 Qua uisione perterritus ad mansionis locum magis fugiens quam rediens repedauit et socio tota renuntjans cum eo iterum ad locum reuertere uoluit, sed iam secundo cernere illut non ualuit. Cuius beatissimi caput alio die curiositas Xpianorum redemit, corporis uero reliquias tertjo die collegit et sub umbra beatissimi martiris Zoili tumulabit.
64 16. Beatissima uero uirgo Leocritja, multis oblectatjonibus delinita multisque promissionibus inpulsata, tandem diuino munere soliditate fidei roborata, quarta post eius martirii die extitit decollata hac in flumine Betis proiecta.
65 Sed aquis nee submergi potuit nec celari: erecto enim corpore pergens mirum omnibus uisum exercuit, et sic a Xpianis educta in baselica sancti Genesi martiris, que sita est in locum Terzos, extitit tumulata. Hic fuit beatissimi doctoris Eulogii finis, iste admirauilis exitus, huiusmodi plenus opere transitus.
66 17.    Nunc restat in fine uoluminis Regi omnium seculorum gratjas agere, qui ab initjo fidei suam ornans martiribus eclesiam dat lassis uirtutem et de se nihil presumentibus perducit ad gloriam sempiternam. Ipsi Deo nostro gloria et imperium per infinita semper secula seculorum. Amen.
67 18. At nunc, quia sermone pedestri et inculta oratjone agonem doctoris nostri et martiris explicauimus, restat ut ad eundem amicissimum nobis patronum quasi ad audientem et precibus nostris presentem sermonem uertamus et famili <a >ritatem nostram ei cognitam referamus. Certe potens est audire rogantes et patrocinare miseris et afflictis, si merita nos adiubauerint propria, si delicta non obuiauerint dura, si affectjo hoc postulauerit pura.
68 Ergo martir Dei exelse, dulcis nomen, Eulogie, Albarum tuum clamantem intende, et quem hic tenuisti caritate animo fixum, illic tibi adsocia seruum. Non aliorum quam tuis te interueniam uerbis. Certe ego sum ille quem tecum unitum esse dicebas, ad quem et pro quo hoc modo locutus es: 'Ut non sit', inquis, 'alter Albarus quam Eulogius, nec alibi quam penes intima Albari totus sit conlocatus amor[e] Eulogii'. Ualead, ualeat. Xpe Domine, hec suauis fidelisque inter utrosque dilectjo, ualeat perenni culmine sanctitatis et quasi lux splendens procedat et crescat usque ad perfectum (342) diem.
69 Ecce, domine, testimonium tuum pie manibus habeo litteris aureis et sententjarum gemmate pinctum, sed desidero patrocinii tui conplementum. Iam enim quod in terris positus oratjone, ut ualeret, indesinenti orabas, in celis translatus poteris in me suffragio, quod in te inpletum est, obtinere.
70 Seruat namque amor uerus —et ipse dixisti—  in absentem fideliter caritatem et quod sibi poterat hoc exibet in amantem. Ergo martir egregie et amice karissime, dum licet et adhuc misericordie inminet tempus, intercessionis tuum amico porrige munus, ut sit hic mici concessa remelioratjo morum, sint crebra munera lacrimarum, sit affectjo lauili menti inlata uirtutum, sit affectiba conpunctjo iugis, sit purus penitendi affectus, sit locus obtauilis rite concessus, sit oportunus aditus nullis ouicibus disrumpendus; soluantur perplexionum omnium uincula, resileant inpeditjonum cunctarum molimina retinaculorumque obstacula inmutatjone dextere exelse in obsequentum mutentur auxilia;
71 aperiantur ianue cordis ad suscipiendum regnum Dei altissimi, inclinetur ceruix surperuia et colla subdantur ad ferendum iugum suauissimum Xpi. Uellem adhuc posceri maiora, sed temeritatis uereor incurre notam. Sed tu, o serue Dei excelse, qui uultum dominico satjaris eiusque dono perpetue iucundaris, illut adscisse misero interuenientibus dignis, quo nosti millena delicta purgari.
72 Uitam quoque eternam desidero et regni celestis requiem sitjo. Quocumque e<r>go termino aut flagello cura remedium inpendere seruo et eo ardoris igne dilectum purgare desidera quo hic nobiscum uidebaris nexus in terra, ut dilectjo illa clariori luce nunc emicet, quando et ampliori lumine lucet et potiori suffragio prorogare quesita ualet.
73 19. Ego autem, mi dulcis Eulogie, memoriam nominis tui quantum potui inlustraui, uitam digessi, doctrinam expressi agonemque pulcerrimum explicaui, et ut nominis tui delectauilis semper in mundo memoria floreat et perenni splendore, sicut in celo uita, ita hic mentjo rutilet, etsi non enucleatissimis sermonibus, tamen euidentissimis, quibus ualui nisibus, dedicabi. Construxi enim here perennius monumentum glortie tue, quod nec nimbosus turbo grandoque lapidea dextruat, nec rogus flammarum quocumque igne liquescat.
74 Edificabi nomini tuo memoriam ex auro obrizo et lapidibus omnigenis pretjosis, quam nullus uiolentissimus ualeuit diruere predonis more tirannus. Conposui fabricam culmi- (343) nis tui et in sublime turrem habitatjonis tue erexi, ut sis speciosa pharus cunctis uiantibus hinc inde relucens. Ornabi titulum decoris tui unionibus miro candore niuentibus et topazione fulgente, ut uniuersis emicet finibus terre.
75 Adsparsi cineres sanctos nectareis flosculis nullo estu fatescentibus nec indicio cedentibus i[n]gne. Unxi pretjosum corpus nardo pistico pretjoso ac diuerso timia<ma>tum genere, ammomo, balsamo uisamoque conmiscens, ut fraglans sanctitatis tue suauissimus odor diffusus per tota reficiens secula nullo fine tepescat.
76 Impleui amicitje uinculum et karitatis tue nolui nudum seculo dimittere nomen, ut sicut celo uitam resplendes et opere, ita mundo lingua clarescas et nomine, ut generatjo subsequens te laudatum inueniat, imitandum respiciat et quantus fueris doctrina nostro tenui ingenio recognoscat.
77 Neque priscorum studio corporalibus beneficiis, speciebus et floribus constipatum te etas secutura mirauit, qui solite consummuntur temporum uetustate, sed spiritalibus donis decoratum et inmortalibus sublimatum titulis uenerauit.
78 20. Tu ergo, uenerauilis domine, equiperando nobis redde mercedem, ut quia seruitjo nostro tue decorantur reliquie et ornantur exequie, inlustremur deinceps respectjone felici, uisitemur dono celesti, ut ego ille qui per prona actenus et abruta liquide fluens ab iniquitate mea defeci et tauidus hucusque in malis meis manens a uultu Dei mei recessi maligno adherens hosti, preuenienti gratja inlustratus et gratuita misericordia quocumque uite termino consummatus merear ita celestia indisrupta conmuniter tecum possidere gaudia, sicut hic pari fletu et gemitu terrena maceratus angustia traxi diuturna et longa suspiria, ut, etsi non equali datum est mici fulgere gloria, saltim uel delictorum meorum mici inlata sit uenia, quatenus non penali doleam baratro mersus, sed celesti gaudeam requiem tibi uel ceteris dominis meis sociis tuis condonatus. AMEN.
79 TRANSLATIO CORPORIS SANCTl EULOGII PRESBITERI  Translatjo facta est sancti Eulogi martyris et doctoris in baselica sancti Zoili titulo principali kalendas Iunias era DCCCLXXXXVII. Celebratur autem die natalis eius in supradicto coto, eo quod omni tempore in diebus quadragesime occurrit illius sollemnitas. (344) Slut
80 c

Noter: