Memoriale sanctorum

Fra Corpus Scriptorum Muzarabicorum, Bind 2, side 438-459.

Tilbage til oversigten!
 
 

1 LIBER TERTIUS PRAEFATIO Cum igitur praecedentium uoluminum series affatim impiorum crudelitatem, quae diu inexpugnabilium uirorum constantiam enisa est fatigare, digesserit ueroque assertionis gressu ortus, aetates actusque belligeros percurrat sanctorum, plus aliquid reor saeuitiae in nos commissum tertius hic liber non sine ingenti uulnere pandet.
2    Nec me quidem supercilio arroganti hac occasione uti intendant, quod tantae materiae parui admodum et, ut ita dixerim, uilissimi ingenioli fulcimen adhi- (439) buerim, aut forte non res ueras nos elucubrasse condemnent, qui eo intuitu operis huius concinnauimus structuram, quo nimirum omnia aequitate districti iudicis in futuro nouimus diiudicanda, quem nec fallere abdita cogitationum nec qualitas operum potest. Nam ego, qui scio suo quemque oneri coram Domino subiacere, cur propriis diu grauatam substantiam meam molibus externo pondere deprimere uellem? Aut quid commodi conficto mendacio mihi conferri sperarem,  ex omni postmodum uerbo rationem pensurus?
3 Sed hinc agitatur tenuis scientiae uenulis mens contenta, quod rem non dicam magni fluminis tantummodo, uerum etiam immensi aequoris affluentia necessario irrigandam attemptat, quae uix paruissimi stillicidii sudorem irrorans quasi quasdam coacticii et extorti liquoris guttulas profluit. Nec ab re fessi uiatoris comparatione impetiar, qui uigore uirium eneruatus saepius in itinere sedens eo uehementius conlassatur quo crebrius per loca uaria compausatur. Ita et nos totius ubertatis expertes scientiae quasi debilitato gradu per inuia locutionis residemus pigroque, ut ita dixerim, gressu uix opusculorum limitem contingentes ubique finem loquendi optamus.
4  Et tunc magis magisque debilis uiator quassatur, cum se iam de peruentione itineris gaudere sperans denuo ex improuiso emergere sibi adhuc inopinatum conficiendum cernit spatium. Unde et nos, qui iam finisse opusculum credebamus ac ueluti procellosum mare innaufragio transmissum remigio laetabamur et optati portus salui f ruebamur quiete, nunc aliud fortuito contuemur superuenisse, quod operae pretium praemissis opusculis sit addendum.
5  Tendimus igitur parcitate facundiae coarctati, tendimus imminentium persecutionum casibus occupati, et quasi in contrarium uento surgente in altum nos demum deuolutos pelagus inhorrescimus. Confidimus autem eius non incunctanter bonitatis iuuamine prosperari, qui dignos nos eorum uisu et amicitia diiudicauit, ut quorum fruebamur dulcedine etiam tropaeis imbueremur.
6  Caput I. Initium Mahomad regis Ceterum, ut in fine secundi operis annotatum est, adepto Mahomad patris imperio, confestim in promptum odium contra nos prorumpens ipso die quo fascibus infulatus solium regnaturus conscendit, Xpianos omnes palatio abdicans indignos  aulae principali ministerio promulgauit. Quos iterum post non longo interuallo sub tributario censu praes- (440) cribens plures praemio regali priuauit, qui dudum militaribus uescebantur annonis.
7  Et quia scriptum est: 'Secundum iudicem populi, sic et ministri eius' (Eccli 10,2), ipsis per idem tempus gubernacula urbis committit, qui consimili zelo controuersiae aduersum Dei populum laborantes eum ubique affligerent, euerterent et opprimerent, ut non solum uatem suum nullatenus infamari praesumerent, uerum etiam terroribus compulsi abominabilem confiterentur culturam. Sic quoque maeror importabilis et persecutio truculenta undique nobis obuians plerosque praeuaricationis laqueo immergebat.	Og eftersom der står skrevet: "Som et folks hersker, således også hans tjenere", overlod han på samme tid byens styre til dem, som arbejdede ud fra en lignende iver efter at vende sig imod Guds folk og overalt var efter de kristne, vendte sig imod dem og undertrykte dem, så at de ikke blot formodedes aldrig nogensinde at sige noget ondt om deres spåmand, men også tvunget af frygt bekendte deres afskyelige gudsdyrkelse. Således er jeg også bedrøvet over, at der overalt mødte os vanskeligheder og forfærdelige forfølgelser, som begravede mange under overtrædelsens snare.
8  Caput  II Praeuaricatio illius exceptoris, qui pridem sanctos anathematizari compulerat Multi autem sua se sponte a Xpo diuertentes adhaerebant iniquis sectamque diaboli summo colebant affectu, sicuti ille spurius et sanctorum benedictione indignus, de quo in libro secundo meminimus, agit. (ms2a#93) Qui saecularis reuerentiae pompam rebus praeponens caelestibus inauditaque libidine pro Deo officium uenerans, post bisseno mense, quo sanctos anathematizari decreuerat nosque foedis conuiciis impetierat, honore deiectus est.	Kapitel 2.  Denne embedsmands forbrydelser, han, som først bestemte, at de hellige skulle lyses i band.  Men mange vendte sig pludselig bort fra Kristus, knyttede sig til de uretfærdige og dyrkede djævelens sekt med den højeste affekt, som f. eks. denne uægte embedsmand gjorde det, uværdig til de helliges velsignelse, som vi omhandlede i bog 2. Han satte pompen ved at ære de verdslige sager frem for de himmelske ting, og ærede sit embede med uhørt vellyst i stedet for Gud; han blev tolv måneder efter, (n8) at han havde krævet de hellige lyst i band, og efter at han havde fremført modbydelige anklager mod os, afskediget i nåde.
9 Gratia itaque dissertitudinis linguae Arabicae, qua nimium praeditus erat, solus e Xpianis a consulibus in officio exceptoris detentus post aliquos menses et palatio et ministerio est abdicatus. Quod factum non leuiter ferens, cum se deiectum aspiceret priuatumque tanta dignitate altius suspiraret, praestantius Deo mori quam non uiuere saeculo eligens continue fidem sanctae Trinitatis spernens cedit sectae peruersitatis et nequaquam se Xpianum uult iam ultra uideri. Quapropter in deteriora conuersus, qui nusquam simplicia meditatus fuerat, exul Xpianis effectus adunatur gentilibus crebroque discursu illud impietatis delubrum quasi unus e ministris diaboli frequenter ingreditur, expulsus de templo Domini, quod dum adhuc fidelis existeret sera ac pigra uisitatione incoluit.	Takket være sin udmærkelse i det arabiske sprog, som han var altfor dygtig til, blev han ene af de kristne ophøjet til embedsmandens embede, men efter nogle måneder afskediget fra både paladset og ministeriet. Det var en begivenhed, han ikke tog let på, da han så sig forkastet, og han sukkede dybere over at være blevet berøvet en så stor værdighed; han besluttede, at det var mere udmærket at dø for Gud end ikke at leve for denne tidsalder; han holdt sig til stadighed borte fra den hellige treenighed og gik over til den perverse sekt; og han ville aldrig mere ses at være kristen. Derfor vendte han sig til det værre; han havde aldrig overvejet de enfoldige ting; han blev gjort landflygtig fra de kristne og sluttede sig til hedningerne, og han gik ofte ind i ufromhedens helligdom som én af djævelens hjælpere; han blev kastet ud af Herrens tempel, som han, skønt han indtil da havde været troende, havde besøgt ladt og dovent.
10 Scriptum est enim: 'Non habitabit in medio domus meae faciens superbiam; et qui iniqua loquitur non direxit in conspectu oculorum meorum' (Sl 100,7). Idem uero post negationem in honorem  (441) pristinum restitutus palatio reformatur, quo pedica et hamus ceteros illiciendi existens foret aliis in praeuaricationis scandalum, qui causa gloriae temporalis sibi fuerat laqueus.	For der står skrevet: "Den, der handler falsk, skal ikke bo i mit hus; og den, der taler løgnagtigt, skal ikke bestå for mine øjne". (Sl 101,7) Men han blev efter sin fornægtelse genindsat i sin tidligere ære og fik sin stilling tilbage i paladset, hvorved han blev en snare og en lokkekrog for de andre [kristne] til at gøre det, der ikke var tilladt, og for andre [et eksempel] på frafaldets forbrydelse. Han faldt af den grund i den timelige æres snare.
11 Caput III Destructio basilicarum Interea cum saepius contra Dei cateruam saeua principis conspiratio inolesceret affligeretque ubique Xpicolas, et nec sic omnes generali dilapsu, ut fidebat, ad ritum suum proruerent, iubet ecclesias nuper structas diruere et quidquid nouo cultu in antiquis basilicis splendebat fueratque temporibus Arabum rudi formatione adiectum elidere. Qua occasione satrapae tenebrarum inde capta, etiam ea templorum culmina subruunt quae a tempore pacis studio et industria patrum erecta paene trecentorum a diebus conditionis suae numerum excedebant annorum.	Kapitel 3. Ødelæggelse af kirkerne Imidlertid, da fyrstens rasende animositet imod Guds skare ofte havde vokset sig fast, og han overalt generede de kristne, og de ikke allesammen blev revet med til et almindeligt frafald fra den kristne gudstjeneste, som han håbede på, befalede han, at de kirker, der var opførte fornylig, skulle rives ned, og at hvad der skinnede frem af nye kultgenstande i de gamle kirker, og som var tilføjet efter arabernes erobring, skulle slås i stykker. Ved den lejlighed var satrappen i den grad fanget ind af mørket, at de også nedrev de tårne, som var blevet bygget i fredens tid ved fædrenes iver og flid, og de overskred datoen for deres grundlæggelse med næsten tre hundrede år.
12 Caput IV  De seditione prouinciarum Et quia undique dibellionum insurgentia bella magnam ei molestiam inferebant, nam libere in cunctis Hispaniae urbibus, quas uigore potestatis et egregii potentia intellectus largoque munere praemiorum pater suus acquirendo domauerat et obsederat, hic priuilegium dominandi gerebat, praesertim cum et ex aliquibus locis caesum et fugatum exercitum suum cernens ubique imminui ubique se gemeret in deteriora conuerti, idcirco contra nos diu meditatum in futurum differebat perditionis interitum tardoque ac pigro impetu ecclesiarum operabatur ruinas.	Kapitel 4.  Om provinsernes oprør.  Og fordi oprørnes krigsførelse overalt påførte ham store tab -- for han kunne frit udøve sit herskerprivilegium i alle de spanske byer, som hans far med stærk kraft og udmærket magt havde forstået at forsyne med store belønninger, så han opnåede at beherske og have magt over dem -- og især fordi han så, at hans hær også nogle steder var blevet slået og var flygtet, her var blevet formindsket, her sukkede over, at det havde vendt sig til det værre, derfor opsatte han den fortabelsens undergang, som han længe havde overvejet imod os, og arbejdede ret forsinket og uambitiøst på at ødelægge kirkerne.
13 Nam nullos credo Xpianorum, nisi ista difficultatis obstarent repagula, secum pateretur morari, quin immo, ut iam alibi praemissum est, si commodam regnandi haberet licentiam, Iudaeos etiam a se repelli compelleret, quo solius gentis suae comitatu uallatus his praeesse solummodo mereretur cum quibus inextricabilia aeterni barathri lueret tormenta nec alterius diuersitate religionis unitas damnabilis culturae scinderetur, ex qua Deo uocante et per splendentia fidei sanctae mysteria compungente plures admodum recedentes et pietati adhaerentes (442) mortemque spe firmiori propter Xpm excipientes idem ingemiscebat, praeter eos qui nimia carnis impediti formidine ardua cordis contritione Xpo regi sub chlamyde adhuc militant.	For jeg tror ikke, at nogen af de kristne ville finde sig i at tøve sammen med ham, hvis ikke disse vanskeligheder forhindrende satte en bom for; men hvorfor gør han ikke det, som allerede er prøvet andetsteds, hvis han har magt til at herske, som han vil, at han også tvinger jøderne til at adskilles fra sig, hvorved han, når han kun omgiver sig med sine egne folk, ville gøre sig fortjent til kun at stå i spidsen for dem; sammen med dem skal han straffes med utænkelige pinsler i det evige helvede, og han ville på den måde ikke splitte sin religions énhed ved en fordømmelig dyrkelse; fra denne gudsdyrkelse er flere blevet kaldet af Gud og blevet stukket af den hellige tros strålende mysterium, så de har trukket sig tilbage og knyttet sig til fromheden, og han har klaget over, at nogle påtager sig døden, fordi de har et styrket håb på grund af Kristus, ud over dem, som forhindret af en altfor stor kødelig angst, men ud af en brændende hjertets anger overfor deres konge, Kristus, stadig gør krigstjeneste under krigskappen. (?)
14 Caput V De odio suorum aduersum regem et de ipsius auaritia et de tributis Xpianis impositis Cumque ecclesiam Dei flammis inuidiae inurendo interne cogitamine corrosus tabesceret et suorum pacem affectaret, haec et huiusmodi contra nos exercere disponeret, in nullo attamen diuinam dispensationem humana procacitas praeualet immutare, quae eum cunctis odibilem, uniuersis exosum omnibusque execrabilem reddens etiam domestico et, ut ferunt, paelicum suarum odio uel maledicto impetitur. Uerum ut scriptum est: 'Rex iustus erigit terram, uir autem auarus destruit eam' (Ordsp 29,4), hic idem inauditis cupiditatum fascibus ardens militum annonas demutilat, tributorum coarctat donaria lunaremque praemiorum discursum imminuit.	Kapitel 5.  Om deres had mod kongen og hans griskhed og de skatter, de kristne blev pålagt.  Men skønt han var optændt af flammende misundelse mod Guds kirke og sunket sammen og hentæret under indre overvejelser, og skønt han påvirkede deres fred, besluttede han at udføre dette og lignende ting imod os, var dog den menneskelige frækhed på ingen måde stærk nok til at kunne røre det guddommelige forsyn; dette gjorde ham hadefuld mod alle, fik ham til at vende sig mod alle, så han ville udrydde alle, også sin familie, og, som de selv beretter, han blev grebet af had til og forbandelse mod sine friller. Det er sandt, hvad der står skrevet: "En retfærdig konge får landet til at bestå, en udsuger ødelægger det". Denne konge brændte af begærlighed efter de uhørte embeder, og nedsatte soldaternes lønninger, tvang skatteydernes ydelser op, og formindskede de månedlige ydelser.
15 Et cum sibi uilia admodum et paene exigua e uicinioribus locis reddi uectigalia cerneret, quia uidelicet si culpa uulgi is ad sceptrum Deo dispensante admotus est, tamen huius meritorum improbitate urbes ac nationes in stimulum recalcitrationis inductae non ad integrum tributis prouinciarum eum perfrui patiuntur, ideo in nos arma districtionis conuertens et ut lutum platearum dominii planctu contribulat, quorundam Xpianorum eius optioni fauente nequitia, si tamen Xpiani et non magis operarii iniquitatis appellandi sint, qui ut priuilegium chirographa exigendi obtineant, sortem Domini fideliumque conuentum suo uadimonio uel crimine a rege mercantes importabili census onere colla aggrauant miserorum, cotidie plebem Domini pessimantes, illa procul dubio plectendi in futurum sententia, quae talium condemnans excessus ait: 'Et qui pessimant plebem tuam inueniant perditionem' (Eccli 36,11).
16 Quibus utique secundum Ueritatis edictum felicius erat grauatis molarum pondere collibus profundo mergi quam tanto pusillanimes perturbare scandalo aut tantam uim gregi paruo inferre, cui Patri dare regnum complacuit, in quorum conspectu Deus non est at a quorum intuitu iudicia Dei sublata sunt, semper inuidi, semper iniqui, ubique malitiosi, in alterutrum iracundi, in aliorum euersione pacifici, in confoede- (443) rationibus infidi, in circumuentione uersuti, in apparatu noxietatis aptissimi, pro se inuicem disparati, ad perdendum ceteros adunati, ad decipiendum excitati, ad miserendum pigri, in incessu tumidi, in assertione superbi, in promissione dubii, in datione auari, in largitione parci, in acceptione auidi, id promittentes quod dari nequeat, id conferentes quod frui non liceat, qui non dormiunt nisi malefecerint et consurgere ad iniquitatem festinant, qui laetantur cum male fecerint et exultant in rebus pessimis, et cum se Xpianos esse pronuntient, Xpm cotidie in membris eius cruficigunt, Iudae proditoris documenta sectantes, qui praeceptorem uenaliter distrahendo pecunias crucifigens sibi quidem laqueum perditionis effodit, mundo autem libertatem debitam contulit; hi uero se eidem incorporantes, cum redemptos eius crudeli accusatione affligunt et, quod non sine graui cordis mei uulnere profero, quos tueri debuerant, quia sumus inuicem membra Xpi, eum, pro dolor, negare compellunt.	For dem var det altid ifølge Sandhedens udsagn lykkeligere at overveje møllestenes tyngde og dykke dybt ned fra højen, end at forvirre de enfoldige eller pøføre så stor en kraft til den lille hjord, som Faderen har besluttet at give riget; de tog aldrig hensyn til Gud, de underkastede aldrig deres bedømmelse under Guds dom, de var altid misundelige, altid uretfærdige, overalt ondskabsfulde, vrede på hinanden, enige om at bekæmpe andre, umulige at stole på i pagtslutninger, tilbøjelige til konspiration, gode til at skade andre, indbyrdes uenige, forenede i at skade andre, opsatte på at snyde, dovne til barmhjertighed, ærgerrige i deres fremfærd, overmodige i deres forsikringer, tvivlsomme i løfteoverholdelse, griske i deres  gaver, sparsomme med largesse, gerrige, når de skal modtage noget, de lover noget, som de ikke kan give, de giver det bort, som de ikke har råderet over, de sover ikke, før de har øvet ondt, og de rejser sig i hast for at gøre uretfærdighed, de glæder sig, når de har gjort noget ondt, og de jubler over onde ting, der sker, og de kalder sig kristne, de korsfæster hver dag Kristus i hans lemmer, de tager forræderen Judas som eksempel, han, som korsfæstede sin lærer for at få penge ud af det og lavede sig en snare til fortabelse, men overlod til verden den frihed, han skyldte den; (?)
17 Caput VI De insultatione procerum contra martyres His interim imminentibus malis et huiuscemodi aerumnis ecclesia uapulante, ferunt ob hoc regem ingenti crapulatum laetitia ampliora fidelibus scandala irrogaturum se promittere et, ut alibi taxatum est, dira incursatione molestiaque contriturum, si commodum regnandi successum diutius obtineret, adeo ut plerique procerum olim decedentium martyrum subsannantes constantiam nobis referrent: 'Quo nunc abiit illa uestrorum uirtus agonistarum? Quo aufugit magnanimitas? Qua absorpta temeritas delitescit? Ubi se eneruata fortitudo abduxit?	Kapitel 6 Om de fornemmes fornærmelser imod martyrerne       Mens kirken blev pryglet med disse påtrængende onder og den slags nød, besluttede de på grund af denne konge, der havde en medfødt glæde ved at drikke sig fuld, at at love, at de ville pålægge yderligere skandaler imod de troende, og, som der nogle steder blev pålignet skatter, ville de bidrage til hårde undertrykkelse og ødelæggelse, hvis de dagligt opnåede at herske over de afløsende lån (?), i den grad, at flere af de fornemme, der tidligere havde æret martyrerne nu skar ansigter og udfordrede vores tålmodighed: "Hvad sker der nu med denne dyd hos jer,der kæmper? Hvad bliver det til med højmodigheden? Hvad med frygtsomheden i skjul? Hvad fører det svækkede mod til?
18 Qui dudum concitis gressibus certatim ad expugnandum dogmatistem nostrum occurrentes debita ultione perempti sunt, nunc adsint, nunc ueniant, modo properent, si diuinitus inspirati illud in ueritate conserunt certamen'. (444)
19 Caput VII De Fandila martyre 1. Dum ergo in nos huiuscemodi irrisionibus insultarent et hoc deludio nostram paene consummatam cladibus fatigarent miseriam, adulescens quidam Fandila ephebus aspectu decorus, honestate uitae probabilis, sanctus et timoratus presbyter, inter has caedes saeuaque discrimina ostium aditumque primus exercendi martyrium sub huius tyranni priuilegio patefecit.
20 Hic itaque ex urbe Accitana progenitus Cordubam discendi gratia ueniens totam paene pubertatem ibidem sub paedagogi traditione peragens, confestim ut adulescentiam adiit monastica oblectatus conuersatione ilico monachis se Deo iugiter militaturus admiscuit. Qui aliquibus locis peragratis ac demutatis, in quibus ardens deuota mens requiescere non poterat, ultimo se in Tabanense coenobium contulit. Ibi aliquandiu sub regulari disciplina uel regimine abbatis Martini demorans perfectius in timore Domini claruit.
21 2. Et quoniam summae humilitatis magnaeque oboedientiae erat, idcirco gratia sanctitatis, qua caelitus refulgebat, diu implorantibus ac rogantibus monachis coenobii sancti Saluatoris, quod haud procul a ciuitate Cordubae in parte septentrionis ad radicem Mellaris pinnaculi situm est, ad officium sacerdotale praeelectus, inuite et, ut ita dixerim, uiolenter instantia uel praeiudicio abbatis sui sanctum ministerium suscipit et nihilominus ieiunorum, uigiliarum orationumque solito propensius labores adaugens ambulat de uirtute in uirtutem uisurus Dominum in Sion scalis meritorum euectus.
22 Cuius uenerabilem uitam cunctisque necessario imitabilem conuersationem, cum affatim digno laudum praeconio eorundem fratrum atque sororum quibus praeerat relatione pandatur, eo tamen magnificentius declarator, quo florentissimam iuuentutem animo robustiore transgrediens gladio martyriali non cunctatus fuerit subdere.
23 3. Igitur comitante ipsum perfectione timoris Domini, cum omnia terrena despiciens rnentem caelo suspenderet cuperetque dissolui melius et cum Xpo manere quam rebus haerere caducis, quodam die obfirmato uultu iudici adstans praedicat euangelium, impudicum exprobrat uatem coetumque noxiae combinatum culturae paedoribus, nisi resipiscens pietatis fidem apprehendat, ultricibus luiturum poenarum incendiis protestatur. Hinc carcere trusus et uinculis coarctatus latronum mansionibus alligatur, principali postmodum sententia decollandus. (445)	3. Derefter gik han under ledsagelse af fuldkommenheden i Herrens frygt og fordi han foragtede alt det jordiske, fordi hans sind higede mod himlen, og fordi han stræbte efter hellere at løses af og være hos Kristus end at knytte sig til disse forfængelige ting, han gik en fastsat dag hen og stille sig op foran dommeren, prædikede evangeliet, rettede bebrejdelser mod den ukyske spåmand og erklærede, at den skadelige gudsdyrkelses sammenkomst var forbundet med snudsigheder, og at de ville komme til at bøde for det med brændende straffe i de sidste dage, hvis de ikke gik i sig selv og antog fromhedens tro. Denne satte ham i fængsel, lagde ham i lænker og lod ham sidde i røvernes fængsel, idet han først havde afsagt den dom, at han skullle halshugges.
24 4. Quod factum iudex regio intimari auditui non differens, accenditur igne furoris immensi et quodam hebetatus horrore miratur stupidus quae esset illa uictrix audacia, quae tantae gloriae non expauerit regem tamque sublime uanitate et superbia caput atque, ut se putabat, super omnia excellens talibus non reuerentiae ausibus propulsaret. Quamobrem eodem momento sub uoce terribili episcopum comprehendi decernit, sed ipse fugae praeuentus remedio saluatur.	4. Da det var gjort, ville dommeren ikke undlade at lade kongen det vide; og han opflammedes af en mægtig vredens ild og slået af rædsel undrede han sig over, hvad det var for et sejrrigt vovemod, som ikke frygtede en konge med en så stor hæder, og som i en sådan mægtig forfængelighed og overmod modstod et overhoved, der, som han mente om sig selv, var udmærket fremfor alt, med en sådan mangel på respekt. Af den grund befalede han med frygtelig stemme, at biskoppen skulle pågribes, men han reddede sig ved flugt.
25 Nam ferunt iam tunc eum nulla intercedente dilatione punire decreuerat; iusserat etiam omnes Xpianos generali sententia perdere feminasque publico distractu dispergere, praeter eos qui spreta religione ad cultum suum diuerterent. Et nisi hoc edictum consultu satrapum quassaretur, qui pro eo quod nullus sapiens, nemo urbanus nullusque procerum Xpianorum huiuscemodi rem perpetrasset, idcirco non debere uniuersos perimere asserebant, quos non praeit personalis dux ad proelium, exhinc credo iam funditus Xpianismum nostrum partim gladio, partim praeuaricatione exstingueret. Fortissimum uero athletam gladio interficiens patibulo ultra amnem suspendi praecepit.	For de måtte nu finde sig i, at han krævede, at der ikke skulle være nogen udskydning af straffen; og han befalede også, at alle de kristne ved en altomfattende dom skulle slås ihjel, og kvinderne spredes ved en offentlig adskillelse, bortset fra dem, som af foragt for religionen vendte sig imod hans kult. Og hvis ikke denne bestemmelse var blevet modsagt af satrapperne, som holdt på, at ingen vis mand og ingen velvillig mand og ingen af de kristne i det hele taget havde fuldbyrdet denne overtrædelse, og at man derfor ikke burde ihjelslå dem alle dem, når ikke føreren personlig gik foran til slaget, så tror jeg, at vores kristendom i bund og grund ville være blevet udryddet, dels ved sværdet, dels ved forbrydelsen. Men han befalede, at den kraftigste atlet, når han var dræbt, skulle ophænges i galgen på den anden side af strømmen.
26 Caput VIII Gesta Anastasii, Felicis et Dignae martyrum 1. Quem sequens alio die Anastasius presbyter, qui ab ineunte aetate apud basilicam sancti Aciscli Cordubensis disciplinis et litteris eruditus usque ad plenam iuuentutem ibidem in diaconatus officio degens, post monastica uita, qua dudum fuerat spreto ministerio oblectatus, in cenibus egerat, demum sacerdotio applicatur, concito gressu palatium petens adstat consulibus hostemque fidei ueridicis assertionum stimulis feriens gladio confestim abscissus suspenditur.	Kapitel 8 Martyrerne Anastasius', Felix' og Dignas handlinger 1. Den næste dag fulgte præsten Anastasius efter ham [dvs efter Fandila]. Han havde fra sin tidligste tid i sankt Acisclis kirke i Cordoba lært fagene og skrifterne og var blevet der til op i sin ungdom, hvor han som diakon hjalp de trængende (?). Bagefter levede han et klosterligt liv, et liv, som længe havde begejstret ham, på trods af det embede, han havde, et liv blandt gamle mænd, indtil han så blev præsteviet. Han ilede op til paladset, blev stillet foran konsulerne og slog troens fjende med den sande bekendelses slag. Derefter blev han straks hugget om med sværdet og hængt op.
27 Cum quo et Felix monachus ex oppido Complutensi progenitus, natione Gaetulus et quadam occasione in Asturias deuolutus, ubi et fidem catholicam et religionem monasticam didicit, eodem die ac professione decisus affligitur.	Sammen med ham blev også Felix, en munk fra byen Alcala, fra stammen Gaetulus, som kom til Asturien ved en særlig lejlighed, hvor han lærte den katolske tro og det klosterlige liv, hugget ned den samme dag for den samme bekendelse og hængt op.
28 2. Cumque dies illa maximum cursus sui explens metabolum iam paene in horam nonam diuergeret, uirgo quaedam adulescentula, merito et nomine Digna, ex collegio uenerabilis Elisabeth, cuius rationem liber secundus edisserit, Deo reuelante et confortante ad palmam processit. (446)	2. Og da den dag næppe havde ført sit løb til ende og klokken endnu ikke var blevet ni, kom en ung jomfru, som både hed "Værdig" (Digna) og var værdig, fra den ærværdige Elisabeths kloster, hvis historie blev fortalt i bog II, (ms2#33) (se også #38), og gik frem mod palmen, idet Gud inspirerede og trøstede hende.
29 Paulo namque ante martyrium suum adsistere sibi per somnium uidet puellam habitu et specie percomptam euangelico, rosas ac lilia manu gestantem. Quam cum de nomine causaque sui exploraret aduentus, 'Ego sum', inquit, 'Agatha, olim propter Xpm diris attrita suppliciis; et nunc ueni partem tibi purpurei muneris huius conferre. Accipe libens donarium et uiriliter age in Domino; nam reliquias rosarum et liliorum,  quas in manibus seruo, post te ex hoc loco datura sum migraturis'. Tali denique uirgo sacratissima uisu ac munere illustrata, cum e dextera colloquentis rosam susciperet, auris admixta caelestibus ab oculis intuentis eleuabatur.	For kort før sit martyrium så hun i en drøm en pige stå foran sig, der var iført en engels dragt og så ud som en engel, med roser og liljer i hånden. Da hun spurgte om hendes navn og om grunden til, at hun var kommet, svarede hun: "Jeg er Agatha, som engang led svære pinsler for Kristi skyld. Og jeg er kommet for at give dig en del af denne purpurgave. Modtag frivilligt denne gave og udfør mandigt din gerning i Herren. For de øvrige roser og liljer, jeg har i hånden, skal jeg efter dig give til dem, der skal rejse bort fra dette sted". Så tog den hellige jomfru, oplyst ved dette syn og denne gave, fra den talendes højre hånd en rose, og Agatha blev så indhyllet i himmelske skyer og løftet op fra hendes øjne.
30 3. Haec autem puella, cum pro summa humilitate atque oboedientia inter conuirginales ultima se iudicaret essetque incomparabili apparatu obsecundatrix, numquam tamen appellari se Dignam patiebatur dicebatque cum lacrimis: 'Nolite me Dignam uocare, sed magis Indignam, quia cuius meriti sum, etiam nomine debeo insigniri'. Et cum a die reuelationis suae amore compuncta martyrii tacito cogitamine quibus ad id posset indiciis adspirare saepius ruminare coepisset, fit affatim laetior horum instructa martyrio, quo quasi his praecedentibus haec firmiori gressu succederet ad coronam.	3. Men eftersom denne pige var af den dybeste ydmyghed og lydighed og bedømte sig selv til at være den sidste blandt sine medjomfruer og var lydig i en usammenlignelig grad, tålte hun aldrig, at man kaldte hende "Værdig", men sagde grædende: "Lad være med at kalde mig "Værdig", kald mig hellere "Uværdig", for jeg bør betegnes med det navn, der svarer til mine fortjenester". Og fra den dag, hun fik sine åbenbaringer, var hun fuld af kærlighed til martyriet, og hun begyndte ofte i sine tanker at overveje, med hvilke midler hun kunne nå frem til det. Hun blev mer end nok opmuntret til det af deres martyrium (dvs Anastasius og Felix), og hun kunne mere fast vandre mod kronen, når disse var gået forud.

31 Ideoque apertis silenter coenobii claustris, cum iam beatos pendere comperisset martyres, concito gradu iudicem petens cur fratres suos praecones iustitiae trucidauerit assertione intrepida percontatur. 'An quia', inquit, 'Dei cultores existimus sanctamque fideliter colimus Trinitatem, Patrem et Filium et Spiritual Sanctum, unum et uerum Deum fatentes, et omne quod ab hac credulitate dissentit non solum negamus, uerum etiam detestamur, maledicimus et confundimus, idcirco confodimur?'	Derfor, da hun blev klar over, at de salige martyrer allerede var hængt op, forlod hun tavst klostret gennem den åbne port, skyndte sig hen til qadien og spurgte ham med en uforfærdet vished, hvorfor han havde dræbt hendes brødre, der var retfærdighedens forløbere. "Mon ikke det skyldes, at vi dyrker Gud og trofast dyrker den hellige treenighed, faderen og sønnen og helligånden,  og bekender den ene og sande Gud, og ikke blot fornægter alt, hvad der afgiver fra denne tillid, men også foragter, forbander og hader det; er det ikke derfor, vi bliver dræbt?"
32 4. Haec et his similia sancto et inmaculato ore disserente puella, nihil cunctatus arbiter lictoribus decollandam committit, qui mox delicatis inferunt iugulum collibus. Nec mora consternatis corruens membris equuleo deorsum uersa suspenditur ceterisque trans flumen adsciscitur. Hoc namque ordine hi tres uocati, Anastasius scilicet presbyter, Felix monachus et Digna uirgo beata, eodem die dispariter ceciderunt XVIII Kalendas Iulii, aera DCCCXCI.	4. Da pigen sagde disse ting og ting, der lignede dem, fra sin hellige og ubesmittede mund, tøvede qadien ikke men overlod hende til liktorerne til halshugning, og de førte straks efter sværdet mod hendes smukke nakke. Og ikke så snart var kroppen faldet til jorden, førend den blev hængt op på "træhesten" ved siden af de andre på den anden side af floden. I denne orden blev de altså kaldt bort, præsten Anastasius, munken Felix og den salige jomfru Digna. De blev dræbt den samme dag hver for sig, den 14. juni 853.
33 Caput IX Benildis matrona martyr Denique hos sequens Benildis femina aetate iam prouecta et, ut ferunt, non medie timorata sub professione ceterorum occubuit XVII (447) Kalendas Iulii, aera qua supra. Quorum cadauera post aliquot dies ingenti concremata incendio ad ultimum fluuii proiectu dispersa sunt.	Kapitel 9.  Martyren Benildis, en ældre dame.  Efter dem fulgte Benildis, en dame, der allerede var oppe i årene, og som, efter hvad man sagde, kun middelmådigt frygtede Gud; hun døde efter de øvriges bekendelse den 15. juni 853, samme år. Deres lig blev efter nogle dage brændt på et stort bål og til sidst kastet i floden og spredt.
34 Caput X Sancta Columba martyr 1. Cogimur uel numerositate certantium uel debita sponsione uotorum in longam dictionis seriem stylum protendere. Hinc est quod ultra quam putabamus in magnum codicem materies aucta opusculi paene modum mediocritatis excesserit, quia post tot funera et importabilium aerumnarum discrimina nullum prorsum talia opinaremur aggressurum; nos tamen ab incohatis nullatenus reticemus, quo cunctorum rationes, ut promisimus, enarremus.	Kapitel 10.  Martyren, den hellige Columba.  1.
35 2. Interea fuit uirgo quaedam nobilis et decora, Columba nomine, ex oppido Cordubensi progenita, praefati abbatis Martini et Elisabeth, de quibus in praecedentibus memorauimus, soror. Quae cum inter bona parentum tenerrime in annis puellaribus degens propositum Elisabeth sororis suae, quod cum uiro suo Hieremia adhuc uulgo admixti gerebant, agnosceret, qui longe antequam monasterium peterent multis se Xpo religionibus inter conuentus populi consecrarunt, persaepe genitorum relicto consortio domum sororis frequentius uisitans talibus se consignandam uotis exoptat anhelaque huius propositi uerna cupit existere.
36 Confestim itaque terrena omnia spernere desiderat, sed aduersatur puellae intentioni genitrix repugnatura, quae etiam contra subolem Elisabeth eiusque uirum foedis iracundiae motibus excitata grauiter conqueritur quod ita adulescentis illiceret animum, quod sicut se, et istam disperderet mundumque flore suo uernantem dissipato matrimonio relinquentes in solacio exterorum id cuperent congerere.
37 3. Inter hanc autem conflictationem, ut uulgi mos est, disquiritur ad copulam nuptialem puella crebrisque interpellationibus saecularitate inuoluere exoptant caelestium thalamorum nuptiis diuinitus assignatam. Et cum nec illa consentiret nec mater desisteret quo nihilominus nuptui traderetur, ipsa mater Dei prouidentia ex improuiso molestia aegritudinis occupata sub celeri uocatione mundo exempta recessit. Remanet Dei famula non tam matris obitu contristata quam laetior gratia suae deuotionis sine cuiusquam praeiudicio adimplendae.
38 4. Uerum nonnullo tempore in sancta religione apud urbem utrisque sororibus uersantibus, continue expleto iam propriis, ut diximus, sumptibus Tabanensi coenobio, eo se uiri cum mulieribus Xpo militaturi (448) conferunt. Ibi sancta uirgo terrenis se exuens adhaeret caelestibus et mentem ad studium scripturarum conuertens fit admodum eruditior inuestigandi ac disserendi sententiarum obscura. Crescit beatae uirginis sanctimonia et late diffusa coenobii fama etiam procul sitarum ad se urbium discursus inuitat, quo talium exemplorum magisteriis imbuerentur.
39 Haec autem uirgo sub fratris sui Martini et Elisabeth regimine manens praecellit meritis et gratia honestatis omnibus praeit, in conuersatione laudabilis, in humilitate sublimis, in castitate perfecta, in caritate firma, in exorando attenta, ad oboediendum apta, ad miserandum clemens, ad indulgendum facilis, ad praedicandum disserta, ad instruendum prompta. His quoque uirtutibus clarens cunctorum in se prouocabat affectum, omnibus norma speculumque sanctitatis existens. Et quia crebro aduersarii temptationibus propulsabatur, ideo frequentioribus se coram Domino fletibus mactat, uerens ne diu congesta laborum uilissimi praedonis irruptione perirent. Hinc ad maiorem sanctitatis cautelam erigitur metuque hostis adacta sollertius ad summam uirtutum districtiori uita contendit.	Således var hun tilskyndet til at søge større hellighed og drevet af sin frygt for fjenden, kæmpede hun kløgtigt for den største dyd i livets forskellighed.
40 5. Hanc saepe aegrimoniis temptator macerat, immittit fastidium, speciem uirorum praetendit, longum adstruit uictum diuersisque fatigat phantasiis. Quibus horribili metu compulsa luget immaniter, ne lapsu mortis a consortio dirimatur sponsi, cuius tanto se ardore caritatis asserebat interius esse conflagratam, ut quasi excisae carnis cicatrice pro eius desiderio mente uulnerata existens nisi solo eius intuitu in caelis nullo modo se perhibebat posse sanare.	5. Fristeren afkræftede hende ofte med bedrøvelse, sendte væmmelse ind over hende, tog en mandsskikkelse på, gav hende en længsel efter mad, og udmattede hende med fantasier. Rystet af frygt for disse ting var hun umådeholden bedrøvet over, om hun ved et dødens fald skulle blive adskilt fra sin brudgom [Kristus]; hun forsikrede, at hun i sit indre var opflammet af en brændende kærlighed til ham, så at hun, som om hun i sit kød havde ar efter at være blevet skåret, i sit sind var såret af en længsel efter ham, som kun det, at hun ikke [endnu] havde fået indgang i himlen, kunne forhindre i at blive helbredt. (?)
41 Nullum umquam peccatorem quamuis grauioribus oppressum peccatis sermone suo laesit, de nullius actibus iudicauit, de nullius desperauit salute, nec quemquam licet foedis infamatum despexit rumoribus. 'Scio', referebat, 'uersutias daemonum, scio insolentias hominum, qui interdum ipsum maledictionis subsannatione impetunt quem probatum dignioribus meritis habet Omnipotens. Multa sunt enim iudicio condemnata humano quae diuino sunt probata et sanctificata consilio, et plerumque opinationibus suis transgrediuntur homines diuinam sententiam, dum cuius meriti apud illum quisque permaneat nesciant, et tamen iam quasi praesagi occultorum uel dignum praedicent uel reprobum infament, cum utique inculpabilius, si ad se reuerterent, iudicarent, et si quanto uel quali oneri unusquisque subiaceat uel quo sit debito reus intenderent, nullatenus culpabiliter de incognitis disputarent.
42 Sed agunt nonnulli haec, quo in ueritate ex probratio diuina contra nos olim prolata firmetur, qua (449) ait: «Attendite et auscultate. Nemo quod bonum est loquitur; nullus est qui agat poenitentiam propter peccatum suum, dicens: Quid feci?» Qui proprii facinoris trabe neglecta, de festucis aliorum solliciti permanentes, quod leui susurrationis aure captauerint, uerum nihilominus et nullatenus incredibile esse affirmant'.
43 6. Numquam autem uirgo clementissima sine causa iram admouit, nisi cum forte aut infantulis aut aliquam e sororibus negligentem aspiceret, quas solo intuitu oculorum redarguebat humiliter. Numquam aliquando in cuiusquam prorupit contumeliam, numquam os eius uaniloquio est occupatum, nusquam aniles et otiosas fabulas suis passa est admitti auditibus; Xpm corde, Xpm ore saepius meditans, illam frequentius cum omni affectu canebat antiphonam quam in laudem sanctorum beati patres suaui cantu aptauerunt: 'Aperi mihi, Domine, paradisi ianuam, ut ad illam patriam reuertar, ubi mors non est, ubi dulce gaudium perseuerat'.	"Åbn for mig, herre, paradisets dør, for at jeg kan vende tilbage til de fædreland, hvor der ikke er død, hvor en blid glæde er der til stadighed".
44 Cum his colloqui delectabatur, quorum mens spiritali uirtute succincta mortificata cum uitiis et concupiscentiis membra gerebat, nec cuiquam se nisi forte spiritalibus uiris et id perrarum ac serius uisendi praestabat accessum, quia claustra feminarum a cellulis monachorum altis interiectis disparata maceriis, licet unius patris gubernaculo regerentur, hae tamen sequestratis se mansiunculis retrudentes nulli omnino contuendi se facultatem praebebant. Sed si subinde aut fratribus congrua instaret necessitas aut hospitum pia impetraret humanitas, sola uenerabilis Elisabeth per fenestram se exhibebat cernendam, quae prior et totius erat mater uera monasterii.
45 7. Quodam igitur tempore petiit a consororibus Columba ut inter ipsa claustra in quodam angulo cellula sibi daretur, quo secum sola demorans immunis a ceterarum strepitu fieret. Annuunt pro rogatu sanctae sorores praebentque adminiculum suo consensu augendi uirginis sanctitatem, quae aliquam etiam inde percipere confidebant mercedem.
46 Ut etiam praemio dignum est sanctae conuersationis studium, ita et erga pie uiuentes religiosus affectus, nec distat a factis bona consensio, quae non uirtute animi, sed uirium quassatur defectu, ut cum forte non fuerit uigor corporis talia exercendi, sit mentis intentio similibus delectandi. Communia sunt enim operis sancti commercia et eo fiunt Xpo gratissima, quo simpliciter in caritate perfecta ad nostrum referimus commodum fraternae sanctitatis studium.
47 8. Denique indepta benedictione sororum exsors omni coenobialium actione curarum uirgo uenerabilis in contemplatione Dei et meditatione scripturarum multum temporis perseuerans post crebra sus- (450) piria et fletus immensos, in quibus speciali munere supra plurimos caelitus eminebat, denuo ad instruendos diuinis pastibus conuirginalium animos reuertitur ad coelum.
48 Ferunt namque illam persaepe ternas et quaternas horas, necnon usque in medium diem in oratione decumbere, et cum nulla resonarent suspiria nulloque singultu membra concuterentur, in magno tamen silentio fletum promebat, adeo ut subtus matta, in qua illa prostrate corpore exorabat, humectum lacrimis pauimentum ostenderetur. Maximum etiam in obsecrationibus stando expendens curriculum in tantam subito ferebatur theoriam, ut geminatus ex utroque oculo riuulus lacrimarum ad mentum descendens in unum conuersus meatum crebra stillatione guttatim quasi e tecto in humum influeret.
49 9. Interea cum furor persecutions, qui in excidium ecclesiarum fremebat, hanc feminarum collectam urbi admoueret, in praediolum, quod dudum sibi in confinio basilicae sancti Cypriani extruxerant, sese conferunt retrudendae. Hic iam constituta beatissima uirgo incomparabiliter flebat lugebatque ubertim et suam quietem quam gerebat in montibus et tumultus quos in urbe incurrerat; semper tamen et corde et lingua clamabat: 'Tu nosti, Domine, quia diem hominis non concupiui super terram' (Jer 17,16). Semper praedicabat, semper orabat, semper psalmos canebat, semper in ore eius laus et benedictio Domini resonabat.
50 Et quia uirginum mansio praefati sanctuarii parietibus cohaerebat tantumque obiectu maceriae a uestibulo altaris dirimebatur, si quem forte cantum sanctorum laudibus resonantem per natalia martyrum audisset a clericis psallentibus, confestim quadam iucunditate caelestium desideriorum compuncta prorumpebat in lacrimas, ut non minus illam introrsus crederes proclamare: 'Sitiuit anima mea ad Deum uiuum.
51 Quando ueniam et apparebo ante faciem Dei? Fuerunt mini lacrimae panes die ac nocte, dum dicitur mihi cotidie: Ubi est Deus tuus?' (Sl 41,3f) Ipsis etenim nexibus corporis, quibus in hac peregrinatione mens sancti cuiusque retenta ab illa ineffabili claritate sanctorum cum magna supernorum desideriorum siti exusta seiungitur, uelut obstantibus murorum repagulis ne ad ciuitatem uiuentium concito, quo uult, gressu pertingat, quasi e regione onus membrorum sibi credens resistere plorat et dicit: 'Fuerunt mihi lacrimae meae panes die ac nocte, dum dicitur mihi cotidie: 'Ubi est Deus tuus?' Cum illo utique esse desiderat, cum quo apostolus resoluta iam mortalitate cupiens perrnanere dicebat: 'Dissolui et esse cum Xpo melius est' (Fil 1,23).
52 10.    Uerum indesinenter his uotis sancta Columba insistens, cum (451) plus aliquid, ut reor, in semet ipsam cruciatus ipsa inferret quam furens imploderet carnifex, uigiliarum, ieiuniorum atque orationum scilicet continuando labores, quasi parua essent ista omnia proprio et ultroneo in se uoto illata tormenta, uelut de suis etiam meritis, etsi maiora exerceret, non confidebat ac metuens ne centesimum uirginitatis suae fructum uacuum apud Patrem commodi reperiret, ad ineffabile martyrii indubia lucrum adspirat, quod peccatores etiam directo tramite in regnum mittit caelorum, dicente euangelio: 'Regnum caelorum uim patitur et uiolenti diripiunt illud' (Matt 11,12).	10.  Men skønt Columba uafladelig var beskæftiget med disse hengivelser, og skønt hun påførte sig selv, tror jeg, større pinsler end nogen anden kunne bære, idet hun påtog sig at arbejde imod kødet, med vågenætter, faste og bønner, i en fortsat strøm af anstrengelse, så var det dog som om det altsammen var småting i sig selv og langt under det, hun havde aflagt løfte om af pålagte pinsler, det var, som om hun ikke engang stolede på sine fortjenester, skønt hun udførte dem i høj grad, og frygtede, at selv hundrede gange så megen jomfruelighed ville være en tom frugt overfor faderen til, at hun kunne finde trøst, og derfor stræbte hun efter martyriets utvivlsomme løn, hvorved syndere bliver sendt den direkte vej til himmeriget, idet evangeliet jo siger: "Himmeriget bliver stormet med magt og de fremstormende river det til sig".
53 Hinc iam ardentius in amore Xpi succensa concitis ad eum gressibus cui fideliter seruierat anhelans peruenire, quibusdam etiam reuelationibus ad id frequenter impulsa, quodam die irrupto latibulo reseratis tacite foribus in forum digrediens, licet incognita uiarum urbis existeret, prouido tamen exploratu quo iudex moraretur addiscit.
54 11. Ibi cum peruenisset eiusque adstaret obtutibus, dat professionem catholicae fidei, profert euangelicam ueritatem, iniquum dogma retundit auctoremque magni esse sceleris talia praesumentem annuntians, ipsum demum arbitrum quare se talibus sacrilegiis combinaret blandis admodum uerbis hortatur. Cuius speciem uerbaque miratus ilico eam in palatium ducens satrapum concilio repraesentat. Ibi adhuc profitetur, praedicat, admonet, omnes suae potius debere saluti consulere quam uanis insistere deceptionibus, quibus eam transuertere conabantur.	11. Da hun var kommet derhen og stod ansigt til ansigt med dem, afgav hun sin bekendelse af den katolske tro, fremførte den evangeliske sandhed, tilbageviste de forkerte læresætninger og forkyndte, at den ophavsmand, der havde fremført den salgs, var en stor forbryder, .... . Dommeren blev forbløffet over den slags ord på dette sted og førte hende til paladset fremfor satrapens råd. Her bekendte hun igen, prædikede, formanede til, at alle snarere burde drøfte deres frelse, end holde fast ved de tomme løgne, hvormed de forsøgte at omvende hende.
55 Dicebat etiam: 'Non talem Xps habet sponsam quae immutari de pristina compactione arrharum eius praeualeat. Nam quis ditior illo est, ut uos me copiis rerum credatis illicere? Quis pulchrior eo est, cuius speciei forma prae filiis hominum claret, ut uos me nuptu terreno arbitremini oblectandam? Quis cultus uel secta euangelicae fidei ueritate sanctior est, quae per totum orbem apostolorum uocibus promulgata aeternae spei credentibus praemium repromittens, omne prophetismum, quod ab illa dissentit, anathema esse in ueritate non dubium est? Quamobrem relicta uanitate uerum euangelii ducem requirite, quo melius filii lucis quam genimina tenebrarum mortisque suboles appellemini. Ille etenim dixit: «Qui sequitur me, non ambulabit in tenebris, et omnis qui uiuit et credit in me non morietur in aeternum»' (Joh 8,12; 11,26).	For hun sagde: "Kristus har ikke en brud, som foretrækker at være uforandret af de tidligere sammenføjninger af (??). For hvem er rigere end han, så I skulle tro, det er ude med mine hjælpemidler? Hvem er ærværdigere end han, hvis artsform lyser fremfor menneskenes børn, så I skulle tro, at jeg ville finde fornøjelse i et jordisk ægteskab? Hvilken kult eller afdeling af den evangeliske sandhed er mere hellig, end den som udbredt over hele verden ved apostlenes røst har lovet at give en belønning til gengæld til dem, der tror på det evige håb, så der ikke er tvivl om, at enhver profetreligion, der afviger fra den, i sandhed er forbandet? Derfor skulle I opgive forfængeligheden og søge evangeliets fyrste, for det er bedre, at I kaldes lysets børn end mørkets og dødens afkom. Han har nemlig sagt: "Den, der søger mig, skal ikke vandre i mørke, og enhver, der lever og tror på mig, skal i al evighed ikke dø". '
56 12. Igitur cum fortissimam uirginis constantiam consules uniuersi aduerterent et neque immutari posse talibus imbutam oraculis cernerent neque hortatum assertionis eius ferre ualerent, continuo ante fores pa- (452) latii eam trucidari praecipiunt. Quam cum summa reuerentia foro constituentes, non se prius decollari permisit quam praemio lictorem uirgo sacratissima honoraret. Sicque pronior ceruicem inclinans, in lapsu iuguli delicatum corpus sternitur. Nec mora, ut erat lineis indutum, cadauer sporta immissum alueo proici principes mandauerunt, nec sicut cetera occisorum cadauera aut pro foribus neglexerunt aut equuleo suspenderunt XV Kalendas Octobris, aera DCCCXCI. Quod post sextum diem illaesum et integrum quorundam sollertia monachorum diuinitus nobis allatum est dignoque officio in basilica sanctae Eulaliae uirginis et martyris, quae in uico Fragellas constituta est, honorabilem meruit sepulturam. Hoc nobis ad fidem de ea relatum est.
57 13. Ceterum tu sacratissima, quae utiliter ecclesiam catholicam et uiuens conuersationis exemplo et moriens celso meritorum instituis patrocinio, esto memor cultoris tui, erue me laqueis mundi, abstrahe perturbationibus saeculi et confer post mortem requiem paradisi per Dominum nostrum Iesum Xpm, qui uiuit cum Patre et Spiritu Sancto, unus et immortalis Deus per infinita saecula saeculorum. Amen.
58 Caput XI.  Pomposa uirgo et martyr. 1. Igitur cum ad multorum notitiam ipso die rumor consummati martyrii praedictae uirginis peruenisset et non solum totam ciuitatem, uerum etiam uiciniora loca inserperet, uirgo quaedam uenerabilis, nomine Pomposa, ex coenobio Sancti Saluatoris, quod ad radicem Pinnae Mellariae constitutum est, quo dudum se cum parentibus, fratribus et cognatis Xpo militatura contulerat, ex quo antea beatissimus Fandila eiusdem loci sacerdos olim descenderat, mox ut illud martyrium a dicentibus comperit, alio die cita occurrit. Haec namque uirgo beata parentum et propinquorum sanctam conuersationem, quam gerebant in Corduba ex qua erant progeniti, cernens, confestim auida mente tali se uoto assignans, cum his simul mundum spernit, labentia deserit, integritatem promittit mansuraque perenniter toto nititur conatu appetere. (453)
59 2. Quapropter parentes eius distracto patrimonio praefatum coenobium construentes in eo loco, qui ex eo quia ab antiquitus congestos in illa celsiori rupe apum industria fauos, qui usque hodie permanent, maiores nostri uiderunt, Pinna Mellaria uocatus est, ibidem autem se ad exercitium uitae monasticae collocantes tradunt beatam hanc uirginem inter illum suorum conuentum pulchriorem gratia sanctitatis floruisse, et quae ultimum per aetatem gradum tenebat, fit ceteris excellentiori culmine innocentiae ac simplicitatis merito sublimata.
60 Tantoque in scripturarum meditatione fortissima permanebat ut, si fieri posset, non noctibus, non diebus a lectione uacaret, nisi quarundam ingruentium tempestatum impediretur procellis. Si quid forte ad suam exaggeratum sentiret iniuriam, illa quae mactae humilitatis gratia prominebat cuncta patienti animo sustinebat. Instabat uigiliis, ieiuniis et orationibus crebrius incubabat, quibus fauente Domino inuiolabiliter uotum posset conseruare promissum.

61 3. Plura sunt quae de eius sanctitate referente nobis famulo Xpi Felice monacho, eiusdem coenobii abbate, cognouimus, quae obtentu euitandi fastidium relinquentes ad illud, quod eam sine dubio caelo praemisit, quam propere festinamus. Cum enim summae sanctimoniae studium gereret seruiretque Deo fideliter, mox ut beatae Columbae martyrium comperit, ilico interius igne conflagrata martyrii fit admodum laetior tali nuntio recreata et quibus ad id posset pertingere passibus tacito et singulari cogitamine ruminat.
62 Et o miram uocationem Domini et supernae dispositionis aditum patefactum, quo nullus praedestinatus martyrio martyrii gloria defraudatur, quo nemo coetui sanctorum adscriptus humana potest illaqueatione teneri! Ferunt namque quod multo satis ante hoc tempus haec uirgo ad martyrium conuolasset, nisi quibusdam suorum impediretur repagulis, qui eam causa saeuientium persecutionum alta seruabant custodia.
63 4.    Sed quid in se potest habere custodiae conditio miserabilis, quando, sicut scriptum est:  'Nisi Dominus custodierit, in uanum uigilant' (Sl 126,1) qui humaniter se quippiam custodire arbitrantur? Etenim ipsa superueniente nocte, consummata in Dei laudibus nocturna uigilia, unus e fratribus suis ceteris  quiescendi  gratia  regredientibus  ad cubile, quasi diuinitus moneretur et certe non sine prouidentia Domini, arrepta claue portam monasterii inconsuetus aperit minimoque tantummodo claue superposito retrusit.
64 Ad quam illa silenter accedens et clam ostium reserans uadit per tenebras noctis caelesti lumine illustrata totumque illud iter uasta horridum solitudine ante lucis crepusculum (454) transiens clarescente mane urbem ingreditur seseque obtutibus iudicis praesentari non differt. Ad quem sanctae fidei rationem proponens uatemque impudicum simplici exhortatione confundens, confestim ille gladio trucidandam decernit. Sicque ante fores palatii constituta exempto capite consternatur XIII Kalendas Octobris, aera DCCCXCI.
65 Cuius cadauer in flumen proicientes quorundam mercenariorum studio in quadam fouea congestum desuper multo puluere tumulatur. Ex quo iterum Xpo fauente post dies paene uiginti industria quorundam monachorum inde abstractum ad praedictum beatae uirginis Eulaliae sanctuarium reportantes, digno ibidem sacerdotum et religiosorum ministerio ad pedes sanctae Columbae humatum est. Quod nihilominus diuina credimus dispensatione peractum, ut quae se in uita sua tanta caritate dilexerant, morte etiam ac sepultura indiuisae manerent, regnante Domino Iesu Xpo in saecula saeculorum.
66 Caput XII  Abundius presbyter et martyr Ex hoc autem tempore decem mensibus interiectis, quidam presbyter Abundius nomine de uico Ananellos, qui est in montana Cordubensi, exortus ibidemque sacerdotium suum peragens, ferunt quorundam commento uel fraude gentilium ad martyrium fuisse pertractum. Sed ille Dei famulus cum se quadam uocatione in sacrificium uerum caelitus aptari conspiceret, quo nolens ducebatur grato animo adiit. Ac sic interrogatus a iudice intrepida responsione rationem fidei pandens, ultimo scelerosum dogmatistem eiusque cultores assertionum obiectis inculcat. Ideoque sub celeri indignatione peremptus canibus et bestiis deuorandus exponitur V Idus Iulii, aera DCCCXCII.	Kapitel 12 Præsten og martyren Abundius Fra den tid gik der ti måneder, og så forlod præsten Abundius sin by, Ananellos, som ligger i de cordobensiske bjerge, hvor han havde øvet sin præstegerning, og han blev draget hen til martyriet ved et eller andet opdigt eller bedrag fra hedningernes side. Men han, Guds tjener, da han så, at han ved et kald var egnet til et sandt himmelsk offer, hvortil han ikke regnede sig værdig, gik han derhen med et taknemligt sind. Og da han blev udspurgt af dommeren, udbredte han i et uforfærdet svar troens begrundelse, og han vendte sig imod deres forbryderiske læremester og hans dyrkeres påstande. Derfor blev han under himmelsk protest slået ihjel og udsat for at blive opædt af hunde og vilde dyr den
67 Caput XIII Martyrium sanctorum Amatoris, Petri et Hludouici Succedenti denique tempore, quidam presbyter adulescens nomine Amator, qui olim ex oppido Tuccitano cum genitore et fratribus suis (455) Cordubam discendi gratia aduentarat, et Petrus monachus ac Hludouicus contribulis noster et frater Pauli diaconi, cuius martyrium liber secundus exponit, ex ciuibus Cordubensibus orti uno se foedere colligantes ad praedicandam euangelicam ueritatem aptarunt. Ideoque celeriter sub praecedentium professione perempti sunt II Kalendas Maias, aera DCCCXCIII.
68 Quorum corpora fluuialibus immersa gurgitibus Deo fautore post aliquot dies litori exponuntur, et cum penitus nullam suae quietis sanctus sacerdos notitiam dederit, manent tamen ceteri sancti uenerabiliter in praecognitis locis repositi. Nam beatus Petrus in Pinnae Mellariensis coenobio tumulatur, Hludouicus in uico Italicensis prouinciae nomine Palma, que Singilio flumine praesidet, digniter requiescit.
69 Caput XIV De Witesindo martyre Ea tempestate Witesindus quidam uir aetate iam plenus ex prouincia Egabrensi, qui nescio ob quam persecutionem dudum fidei sanctae lapsum incurrerat, dum ad exercitium nuper indepti cultus exhortaretur, abnegat se eiusmodi sacrilegio manere infectum, quod uel carnis infirmitate uel circumuentione diaboli subito sibi susceptum est. Illo momento cum talia fateretur sub celeri indignatione peremptus est, aera qua supra.	Kapitel 14 Om martyren Witesindus På den tid var der Witesindus, en mand, der allerede var blevet gammel, fra provinsen Cabra, som på grund af jeg véd ikke hvilken forfølgelse havde oplevet at falde fra den hellige tro, idet han blev opfordret til at deltage i udøvelsen af den nye forkerte kult; han nægtede at lade sig forblive inficeret af den slags blasfemi, som vel var kommet pludselig over ham enten ved kødets svaghed eller ved djævelens indgriben. Men i samme øjeblik han tilstod dette blev han slået ihjel under himmelsk protest, i samme år som ovenfor.
70 Caput XV Heliae presbyteri, Pauli et Isidori monachorum martyrium Praeterea Helias presbyter iam senex ex prouincia Lusitania cum Paulo et Isidore monachis adhuc iuuenili aetate florentibus sub priorum professione perempti sunt XV Kalendas Maii, aera DCCCXCIV. Quorum corpora patibulis eleuata post multos dies Baetico sinu conduntur.
71 Caput XVI De Argimiro monacho et martyre Inde praeterea Argimirus quidam confessor uir nobilis et aetate iam plenus ex oppido Egabrensi cognationem ducebat, et quodam tempore (456) Cordubae patriciae censor a rege praefectus extiterat. Cum semotus ab administratione iudicii otium coenobii incoleret quietus, quorundam ethnicorum dolo uel odio circumuentus accusatur coram iudice de subsannio uatis sui et exprobratur de professione diuinitatis Filii Dei, quodque isto omnipotentiorem nullum alium fateatur et illum uanitatis auctorem ducemque asserat perditorum.	Kapitel 16 Om munken og martyren Argimirus Herefter blev desforuden Argimirus en bekender; han var en adelsmand, der allerede var gammel fra byen Cabra
72 Continue Dei seruus sub grandi et ferocissimo iudicis motu coniectus ergastulis arctius coarctatur. Quem coram se post aliquot dies iubens assistere, dum suis adhortationibus et lenocinio quodam uerborum profane ritui mancipare studet nec praeualet, pertinacem in sancto proposito militem Xpi equuleo uiuentem imposuit enseque transfossum peremit IV Kalendas Iulias, aera DCCCXCIV. Cuius corpus cum post multos dies ex praecepto iudicis  de  patibulo deponeretur, cuiusdam religiosi sollertia sancti Aciscli  basilicae deportatur ac digno sacerdotum ministerio prope tumulum praedicti martyris et sancti Perfecti humatum est.
73 Caput XVII De Aurea uirgine et martyre 1. Ea tempestate uirgo quaedam nobilis, nomine Aurea, sanctorum Adulphi et Ioannis martyrum de quibus in praecedentibus memorauimus soror, quae a tempore collisionis eorum deuotionis praemio fungebatur, cum reuelatis sacrae religionis studiis in coenobio Cuteclariensi, quod antiquitus sanctae et gloriosae uirginis Mariae nomini dedicatum est, commaneret per annos ferme triginta et amplius, cunctis fidei suae notitiam donans nec ullis adumbrata pauoribus conuersationem Xpia-nismi sui patulo gerebat congressu.
74 Et quia erat stemmatis ortu praecincta grandique fastu Arabicae traducis exornabatur, nullus exterorum uirginis fidem incusare audebat, donec quidam suorum ex prouincia Hispalensi, unde genus trahebat, diuinitus ut arbitror concitati, quo iam debita ante mundi constitutionem uirgini corona martyrii pararetur et praestantius in caelestibus de consummate laetaretur triumpho, causa explorandi ad se perlati rumoris fidem ac propositum uirginis uenientes callide contribulam suam gratia sospitandi sese inuisere mentiuntur. Quam non solum Xpianam, uerum etiam sacrae deuotionis insignitam stigmate contuentes confestim de ea iudici referunt quaestionem, qui et ipse iure natiuitatis eidem uirgini concretis adhaerebat prosapiis. (457)
75 2. Tali ergo stimulatus relatione suis earn assistere iubens obtutibus, quare se tam nobiliter auctam famulatu fidei Xpianae degenerem reddiderit uilique proposito tam praecelsi generis infecerit infulam dementi admodum exhortatu compellat. 'Sed poteris', inquit, 'quam propere e totis absolui paedoribus debitamque interpolatae originis recipere claritatem, si tui gerens consultum fidei nostrae cultibus intimis te uotis admittendam elegeris summisque nobis affectibus parens quod sequimur sequaris et quo ducimur ire contenderis.
76 Si uero et contemptos nos et etiam quae colimus abrogaueris et illos quos hactenus aemulata es intuitu fidei sectare decreueris, post uaria dirae cruciationis tormenta, post multiplicium dolorum immensa supplicia, quae merito tanti criminis rea rependes, postremo turpissimae mortis supplicium incurres'. Ferunt eodem momento uirginem sub iudicis obiurgatione cessisse et omne sibi imperatum libenter exsequendum polliceri.
77 Et quia melius de rebus non expertis silendum est quam procaciter incognita uentilare, cuius rei obtentu haec ipsa negatio martyrem futuram subrepserit, utrum formidine carnis an causa disponendi rem familiarem, incompertus testificare non audeo, nisi forte ex subsecutis euentibus, quibus postmodum obstinanter in professione perdurans promeritam adepta est lauream, ut sese coniectura arbitratus humani habet, carnis illam infirmitate non succubuisse credamus.
78 3. Igitur post auditam iudex eius professionem, qua iuxta omnes ritus legis suae degere spoponderat, ilico obeundi quocumque uult sibimet libertate collata e uestigio domum regreditur; ac sicut prius militans Xpo nullatenus a proposito sanctae fidei desueuit nec a fidelium contubernio se passa est disgregari, quin potius illorum persaepe se coetibus conserens quos pietatis religio perlustrabat, condignis fletibus affectuque interno lapsum linguae deplorans spei suae ueram fiduciam ad Redemptoris alligat indulgentiam, si forte reatu praeuaricationis obnoxiam famulam non repellat qui adulteram ab exitio lapidationis eripiens Petrumque a maris fluctibus incubantem apostolico functurum primatu receptat furemque patricidio coinquinatum suo comitatui paradisum lustraturus admittit.
79 Nec obesse fidebat praelargae et incomparabili Domini pietati inutilis famulae momentaneum crimen, apud quem multimoda miseratio et redemptio copiosa et exuberans praeuenit gratiae dono indignos, et quibus strenui laboris stipendia nulla suppeditant, consulta (458) pietate iustificant. Auget praeterea uirgo sancta compunctionem, studium lamentationis multiplicat, uotis uota congeminat et duplicate maerore affectuque mentem perurgens ne supremo examine aut de scelere condemnata aeterno mancipetur supplicio aut a consortio fratrum suorum, Adulphi scilicet et Ioannis martyrum beatorum, congruis meritorum repagulis detrudatur felicibus uotis adnititur.
80 4. Exin claro intrepidoque processu frequenter ecclesiam adiens iam iamque in uirtute Domini roborata, terrenis abstracta contagiis et caelesti curiae anhelat adscribenda, si forte cuiusquam redidiuo contestationis euentu in ius denuo mitteretur.
81 Sed haec callidus ueterator non leuiter ferens, cum fideliori conciliatu nuper elapsam Creatori suo nunc quam antea militare intelligit nec in aliquo penitus profuisse circumuentionis suae praestigium contuetur, quoniam iniecto stupore nescio cuius hebetudinis transuersam uirginis linguam a professione ueritatis leuiter et perfunctorie contestauerat, ore non corde fuisse sublatam aduertens haud dubie condaemonibus de extenuate cursu conqueritur dicens: 'Haec caelebs pridem me labiis fortuito honorans, modo cor eius praecinctum uirtute superna grandi obiectu a meis disparatur illecebris'. Et idcirco quendam in persecutionem beatae uirginis pruritans denuo ad perquirendam tironem fidei suae compulit.
82 5. Nonnulli interea gentilium eius explorantes conuersationem nihilominus iuxta priorem habitum Xpi famulam reperientes ilico de ea coram iudice questum deponunt, crimen asserunt dolosque praetendunt et ut tanti abusus praesumptioni uindex occurrat talesque ausus legali auctoritate percellat peruersis linguis contendunt. Qui protinus uehementi ira commotus, ferocium truculento satellitum ministerio suis eam attrahere conspectibus iubens, ilico exhibitam de contemptu nuper adepti cultus redarguit, de neglectu promissi comminatur propositi et cur tanti iuris decretum non reuerita sit horrisonis percontatur clamoribus.
83 Tum uirgo quae se nouerat ad tale iam diuinitus electam certamen, ut erat prudentioribus disserta facundiis, sancto iam perlustrata respectu iudici refert: 'Numquam a Xpo Deo meo separata sum, numquam a religione pietatis eius discessi, numquam profanationibus uestris uel ad momentum inhaesi, licet dudum coram te lapsu quodam sermonis lingua succubuerit.
84 Erat autem cor meum fiduciam habens in Domino, qui me suarum promissionum introrsus adminiculis erigebat dicens: «Qui credit in me, etiam si mortuus fuerit, uiuet». Inde quamuis uerbo tenus laqueum praeuaricationis incurrerim, uiuido tamen sanctae cre- (459) dulitatis tenore cor praemunitum gerebam.
85 Nam statim quo a te digressa sum et uotis et affectibus lacrimosis quem ab infantia mea didiceram cultum exercui, fidem seruaui, propositum gessi. Restat ergo iam nunc ut secundum profanationis uestrae ritum aut gladio uindice puniar aut si inultum praeterire factum huiuscemodi potest, de reliquo tota me libertate ad cohaerendum Xpo Domino praetermitte'.
86 6.    Tune immanissimus arbiter uirginis assertione succensus, facturus de ea regi relationem ergastulis mancipauit ingentique uinculorum onere coarctauit. Quam alio die per decretum principis gladio trucidans confestim exanime corpus eius cuiusdam homicidae patibulo, qui ante paucos dies affixus fuerat, capite deorsum suspendi praecipit.
87 Cuius beatum cadauer cum ceteris furum membris,  qui tunc ob flagitium interempti sunt, Baeticis immersum gurgitibus nullum hactenus comparendi uestigium praebuit.  Xps autem Deus et Dominus noster, qui est adiutor bellantium et martyrum coronator, qui dat lassis uirtutem, se quoque requirendi affectum insinuans prouidam pulsandi ianuam misericordiae suae confert intentionem, multimodo rerum effectu secundum placitam sibi dispensationem praescitam et praedestinatam ante mundi principium ad coronam martyrii famulam suam in pace suscepit, cui est honor et gloria, uirtus et potestas in saecula saeculorum. Amen. Coronata est haec uirgo XIV Kalendas Augusti, aera qua supra.
88 c
89 c
90 c

Noter:

n8:  Eller i den 12. måned, dvs i december, jvfr Colb2, side 252