Memoriale sanctorum

Fra Corpus Scriptorum Muzarabicorum, Bind 2, side 416-438.

Tilbage til oversigten!
 
 

1 Caput X  De sanctis martyribus Aurelio,  Felice, Georgia, Sabigothone et Liliosa 1. Fuit praeterea quidam iuuenis, nomine Aurelius, natalibus et rebus plurimis antecellens. Hic in infantia matre Xpiana et patre gentili orbatus tutela amitae suae fidelissimae usque in annos adulescentiae fouebatur docebaturque Xpm ueraciter credere Deum, nec praeter ecclesiam salutis uiam et iter regni caelestis alibi posse reperiri imbuitur.
2     Quod documentum uenerabilis puer apprime ebibit, ita ut licet Arabica erudiendus litteratura traderetur cogentibus affinibus, insontibus tamen praefixam caelitus animis fidei sanctae notitiam nulla uanitatis figmenta immutare quiuerunt, sed corde semper Xpianismum suum retentans cum ad solam derisionem meditationi periturarum insisteret scripturarum, eo amplius in amorem Xpianae fidei exardescebat, quo liquidius deliramenta peruersi dogmatis probans subtilem daemoniosi illius fallaciam aduertebat. Et cum non posset publice cultum fidei gerere, ubique tamen Dei sacerdotibus sese commendans pro se efficacius exorari poscebat.
3 2. Interea prouehitur in annis iuuenilibus strenuus adulescens et florentibus genis uirili facies exornatur decore. Hinc adhortatione affinium condignum suae nobilitati connubium appetere cogitur. Hinc unusquisque suorum, prout nouerat, illius uel illius optimam esse subolem asserebat. Ipse autem interius aliter ruminans Xpo sui connubii negotium commitebat, crebris interuentibus precum caeleste numen exorans ut talibus praepollens uotis coniux sibi daretur, quae secretum suum in melius proficere contenderet faueretque mente et corpore cultori latenti.
4  Cuius fauore tandem adiutus reperit honesto germine uirginem constipatam, rebus inclitam, moribus comptam specieque pulcherrimam. Quae cum praecipuo uenustatis habitu extrinsecus decoraretur, praestantius tamen introrsus spiritali enitebat decore, quia omnis gloria filiae regis ab intus, id est, in penetralibus mentis. Ibi enim sanctitate in fimbris aureis, uarietate scilicet amicta uirtutum, Xpo regi placitum exhibebat famulatum.
5  3. Haec namque puella parentibus paganis progenita adhuc cunabulis incubans patre orbata est. Cuius genitrix alium uirum ducens, qui fidem Xpi occulte retinebat, coniugem impietatis errore extirpans priuig- (417) nam Xpo assignare studuit eamque ex Sacramento baptismatis Sabigotho appellans, licet publice paganis admiscerentur, gestabant uero animo firmiori utrique pietatis religionem.
6  Hanc sibi puellam uenerabilis iuuenis iure coniugalitatis adsciscens completis sponsalium titulis arrharumque pignore alternanti in inuicem exhibitione contradita legitima, ad ultimum ministerio sacerdotum ex more sacrantur. Sicque pari commercio aliquo tempore clancule fidem Xpi gerentes non omnibus arcanum fidei suae reuelabant carnis infirmitate depressi, non diminutione utique uoti.
7  4. Fuit autem beato Aurelio proximus genere uir quidam, nomine Felix, sancta insuper eidem dilectione connexus, qui occasione diaboli in fide uaccillans, cum postea lapsum praeuaricationis suae altius suspiraret, ultra non potuit patulo congressu religionem Xpi exercere. Qui et ipse filiam occultorum Xpianorum, nomine Liliosam, in coniugem ducens Xpm in abditis tectius excolebat.
8  Quapropter inconuulsibiliter inuicem adhaerentes semper unam habuere familiaritatem, eandem gesserunt dulcedinem, nec prosperis nec aduersis casibus se disparantes, idem illis extitit affectus; tantaque illa pietatis necessitas in utroque fratre perfectionem contulit caritatis, ut nec uita nec morte diuiderentur, quos par religionis occasio glomerauerat, de quibus merito enarrandum est: 'Sancti, amabiles et decori, quomodo in uita sua dilexerunt se inuicem, ita et in morte non sunt diuisi'. (2 Sam 1,23)	Saul og Jonatan, afholdte og elskede,       de skiltes ikke i liv og død.
9 5. Exactis igitur non plurimis annis, accidit ut eo die in forum proficisceretur Aurelius uenerabilis, quo Ioannes ille, cuius in priori libro meminimus, odio nominis Xpi usque ad necem uerberibus cruentatus, retrorsum asello euectus immensoque uinculorum pondere coarctatus, ut in parte stramentum reclinaretur iumenti qua eius crura pendebant, praecedentibus illusorum praeconibus totam circumeundo urbem satellitum ministerio ad spectaculum uulgi pertractus est.
10 Et cum hinc inde uoces exprobrantium resultarent, dicentes nullatenus dignam sui sceleris poenam eundem adhuc persoluisse, quippe quem tantae reuerentiae uatem subsannatione impetere non uerentem plectendum potius morte turpissima congruebat, extemplo futurus belliger amore compunctus martyrii caelesti quodam modo flamine adspiratur, ut illud pro se fieri spectaculum crederet causaque admonitionis sibi fuisse ostensum, ne scilicet formidare deberet eos qui corpora trucidant, cum nihil anxietatis animabus possint inferre, sed illum potius pertimesceret qui potest corpus et animam perdere et mittere in Gehennam. (Jvfr Luk 12,4f)
11 6.    Cuius fidei stabilitatem admirans 'Uere', inquit, 'super angelicam petram tabernaculum credulitatis huius uiri fundatum est, quod (418) tanta uis tormentorum non impulit nec labilium poenarum aura concussit. Quod si qui uexillum Xpi reuelatis gerit aspectibus tot saeua cruciamenta zelo Redemptoris sustinuit, cum utique cladem illius supplicii praeuaricando posset euadere, et melius carnis suae iacturam quam perniciem animae iudicans non se passus est sub unius uocis articulo a Xpi religione abstrahere, quibus me ego dignum conuiciis credam erudiendum uel quo me arguendum supplicio debeo tradere, ut uigorem illius damnati quem hodie intuitus sum capiam fruarque constantia?'.
12 7. Haec dum crebrescentibus supernis iam uocationis suspiriis ruminare animo coepisset, regressus domum rettulit piae sodali cuncta quae uiderat laetoque spiritu addit: "Tu semper, dulcissima coniux, cum ego mihimet uiuerem et Deo mortuus essem, sedulo me adhortata ad confessionem trahebas; instabas cotidie me saeculi uoluptatibus nitens auellere; tenebrosis mundi affectibus felicitatem aeterni regni praeferebas; labentia cuncta et omne quod fine arctatur suadebas relinquere; praedicabas monachos, mundum renuntiantes laudabas religiosarumque conuersationem oblectans uitam saepius suspirabas sanctorum.
13 Sed ego necdum supernae gratiae compunctione lustratus omnino salutaribus non poteram acquiescere hortamentis, aut forte correctionis meae praefinitam a Deo Patre nondum insistens admonitionem differebam operibus exequi quod licet tenuiter animo meditabar. Ecce iam nunc, carissima, tempus acceptabile uenit; adsunt dies salutis, in quibus a retroactis et exterioribus resilientes in id quod in ante est nos extendamus.
14  Et primo omnium munditiae et continentiae perfectius studentes uacemus orationi, quo facilius ad reliqua sanctitatis industria properemus. Fiat nunc soror, quae extitit coniux; in affectu germanitatis torus nostrae coniunctionis pertranseat; proficiant suboles animarum; subcrescat spiritalium generatio et spreta glutinatione membrorum cenosa nouerit mens praestantius adempta carnis delectatione perpetuae incolumitatis producere germina, ut quoquo modo condigni martyrii praemio habeamur talium meditatione laborum'.
15 8. Suscipit laetantibus animis uenerabilis mulier pium uiri consultum gaudensque multipliciter in subitatione insperatae salutis 'Haec est', ait, 'immutatio dexterae Altissimi; haec sunt iam nostrae uocationis auspicia; haec sunt quae semper optabam aeterni regis commercia, ut carne morientes uiuamus spiritu, quo illi facilius uniamur, de quo scriptum est: «Spiritus est Deus et eos qui adorant eum in spiritu et ueritate (419) oportet adorare». Quamobrem, domine mi, quia hoc tibi non humanitus reuelatum est, sed Pater caelestis te olim ad aeternam praescriptum rnilitiam concitis uult iam gressibus properare, cunctis nos uinculis absoluamur, excutiamur a puluere, desiderio uitae perennis surgamus'.
16 9.    Fit itaque utrorumque communis in Dei seruitute assensus. Diuiduntur cubilibus, uotis conciliantur. Praefulgent lectuli fulcra uestium colorumque uarietate,  qua suam conuersationem uulgo celarent; illi autem in interioribus angulis tabernaculi super structum crudo latere i torum, hispidis tantummodo instructum ciliciis, dispares incubabant.
17 Ieiunabant saepe, sine intermissione orabant et quoscumque nouerant psalmos noctu meditabantur. Uincebant tenebrarum chaos interiecto uigiliarum labore omnemque daemoniorum fraudem talibus euincebant studiis.  Ministrabant egenis, curam pauperum omnino gerebant.  Et quoniam adhuc iam dictus Ioannes carcere detinebatur, nos quoque ex antro educti his uinculis detinebamur, utraque etiam uirgo, Maria scilicet et Flora, tunc feminarum latibulis causa fidei incolebant, aderat frequens eorum erga compeditos discursus,  ex eo uidelicet tempore quo beatus Isaac monachus seu ceteri sancti, qui praedita ueritatis praeconio lingua principibus et iudicibus confessuri quae uera sunt adstiterant et propter eandem ueritatem occubuerant. Quorum constantia perdurabili multiplici uirtutum robore horum auctae sunt uires, nam ille uiros perlustrans, illa suis retentas claustris feminas requirebat.
18 10. Ibi eum ego agnoui, ibi amiticiam eius adeptus sum ibique se a nobis institui deprecatur quid agi deberet tam de rebus quam de gemino pignore quod Deo donante acceperat, si liceret tales destitui, quas utique post necem suam profano tradendas ritui altius condolebat, uel si illam diuitiarum copiam protinus fisco adglomerandam inordinatam relinquere congruebat.	10. Her lærte også jeg ham at kende, her modtog jeg hans venskab og her udspurgte han os præster om, hvad han burde gøre, både med hensyn til hans ejendom og med hensyn til de tvillinger, som han havde fået som pant af Gud, om det var tilladt at lade dem i stikken, de tvillinger, som det smertede ham meget, at han efter sin død skulle overgive til profane riter, eller om det snarere var passende at efterlade sit forråd af rigdom i en pengekasse i en uordentlig klump. (?)
19 Cui cum omnia intuitu regni caelestis et causa retributionis aeternae non solum relinquenda, uerum etiam fugienda fore censerem potissimumque suarum potius animarum quam liberorum esse commodis consulendum, quibus utique Xps uindex, pater et auctor est, nihilque prorsus rerum temporalium praeponi debere desiderio Redemptoris seu fruendi sanctorum consortio docerem, confestim subiunxi: 'Si prouida facilitas suppetit, qua haec omnia magistra intercedente discretione ordinentur, utile primo iudicamus subolem tutiori loco transponi, ubi Xpo liberius assignetur; rebus quoque luxta mandatum Domini uenditis pauperibus erogari, quo expeditior uobis pateat deinceps post Xpm ingressus.
20 Sic denique Ueritas sancta (420) sciscitanti se iuueni quatenus uitam aeternam possideret «Si uis», inquit, «perfectus esse, uade, uende omnia quae habes et da pauperibus et ueni, sequere me; et habebis thesaurum in caelis» (Matt 19,21). Sed et si pars aliqua in stipendium relinquatur infantium, culpabile esse non poterit, quod multa patrum insinuant documenta.	Endelig: Således sagde den hellige sandhed, der blev udspurgt af den unge mand om, hvordan han kunne erhverve evigt liv: "Hvis du vil være fuldkommen, så gå bort, sælg alt, hvad du ejer og giv det til de fattige, og kom så og følg mig; så vil du have en skat i himlene". Men hvis der efterlades en del i et legat til børnene, kan det ikke være nogen brøde, hvilket mange fædres skrifter viser.
21 Ideoque si ad hanc dispensationem potestis attingere, optima res et perfectius opus est, quod uos omnibus expeditis negotiis securius ad militiam caeli ire compellet. Sin uero quorundam difficultatum repagulis oblatrantibus haec dispensatio reuellitur et nulla interest libertas, qua haec indulgentissime suppleantur, praesertim cum magis ex aliquo perturbationes emergere formidatis, quae uestrae intentioni obsistant, non cunctandum est spernere patrimonium, quod multo melius et latius in caelo, quo uos nitimini proficisci, reperitur.	Derfor, hvis I kan holde fast ved denne løsning, vil det være bedst og en bedre gerning, som tvinger jer til, efter at I har ordnet alle forretninger, at gå sikkert til den himmelske krigstjeneste. Men hvis denne dispensation findes at være vanskelig, fordi der sættes en bom for mange ting, og der ikke er nogen frihed tilbage, hvorved der kan suppleres med dette på en imødekommende måde, især fordi I gruer for at fremkalde flere af den slags uroligheder, som sætter sig imod jeres hensigter, skal man nok ikke samle, men sprede arven, hvilket vil findes meget bedre og mere udstrakt i himlen, hvor I jo stræber efter at begive jer hen.
22 Non filiarum affectus societati sanctorum est praeponendus, cum et illas potest Deus in saeculo enutrire qui compactauit in utero, siquidem ei prouida de omnibus cura est. Non omnes paruuli parentum industria refouentur nec cunctae proles nutricio educantur labore. Nascitur homo, orbatur in cunabulis solacio genitoris; non tamen Creatoris gubernaculo destituitur, qui est pater orphanorum et iudex uiduarum. O quam multi paruuli nutricum cura delicatius educati in deteriora deueniunt!	Man skal ikke foretrække kærlighed til sine børn fremfor de hellige fællesskab, for Gud kan også ernære dem, som han har anbragt i moders liv, i denne verden, hvis ellers han har omsorg for alle med sit forsyn. Ikke alle børn forfriskes igen ved forældres indsats, og ikke alt afkom opdrages med opnærende anstrengelser. Der fødes mennesker, der i vuggen berøves deres forældres omsorg; og dog er de ikke uden deres skabers styrelse, han, der er de barnløses fader og enkernes dommer. O hvor mange børn, der er blevet omhyggelig opdraget med næring, kommer ikke ned i det værre!
23 Quam plures pupilli ab horribili egestate in magnarum affluentiam opum excrescunt et fiunt multarum domini rerum, qui uix pauperrimo pane prouecti sunt! Multi ex Xpianis progeniti praepediente deliquio ecclesiae membro priuantur, et nonnulli filii paganorum praeueniente gratia Domini ad redemptionem fidei salutaris recurrunt. Nec istis sacrilegium obest parentum nec illis prodest religiositas genitorum, cum et hi a fide recedentes Deo alienantur et illi credentes in Xpm, per quem iusti uiuunt, eripiuntur diabolo perenniter Deo cohaerentes.	Hvor mange børn fra en forfærdelig afstamning vokser ikke op til stor og overvældende rigdom og bliver herrer over mange ting, som næppe er hævet over det mest fattige brød! (?) Mange, der i første omgang er født af kristne, berøves ved en fejl kirkens medlemsskab, og ikke så få, der i første omgang var børn af hedninger, kommer ved Herrens nåde til forløsning ved den frelsebringende tro. Og det er hverken sådan, at de første bespottelse kommer over forældrene, eller sådan, at de sidste fromhed gavner forældrene, eftersom de første fremmedgøres for Gud ved at falde fra troen, og de sidste, der tror på Kristus, gennem hvem de lever, rives bort fra djævelen og knytter sig evigt til Gud.
24 Cuius rei testis est Dominus, qui in euangelio proteruam Iudaeorum arguens uanitatem ait: «Genimina uiperarum, quis ostendit uobis fugere a futura ira? Facite ergo fructus dignos poenitentia et ne uelitis dicere intra uos: Patrem habemus Abraham. Dico enim uobis quia potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae» (Matt 3,7ff); et iterum: «Multi ab oriente et occidente uenient et recumbent cum Abraham, Isaac et Iacob in regno caelorum; filii autem regni proicientur in tenebras exteriores. Illic erit fletus et stridor dentium» (Matt 8,11f)'.	Det bevidner Herren, når han i evangeliet angriber jødernes uforskammede forfængelighed og siger: "I øgleunger, hvem har bildt jer ind, at I kan flygte fra den kommende vrede? Bær altså frugt, der er omvendelsen værdig og bild jer ikke ind, at I kan sige til hinanden: Vi har Abraham til far. For jeg siger jer, at Gud kan opvække Abraham børn af stenene dèr". Og atter: "Mange skal komme fra øst og fra vest og sidde til bords med Abraham, Isak og Jakob i himmeriget; men rigets egne børn skal kastes ud i mørket udenfor. Dèr skal der være gråd og tænderskæren".
25 11. Instructus igitur uenerabilis iuuenis quomodo processum martyrialis proelii meditaretur, uinctorum se precibus solaciandum implorans animo laetiori in pace discessit. Et cum nos saepius idem, quandiu illa horribilium claustra carcerum habuere, non desisteret uisitare, frequenter (421) tamen prudentissima Sabigotho latibulum illud feminarum, quo sacratissimae uirgines Flora et Maria detinebantur, noctu quasi una e compeditis incoluit, ut uel consolaretur certantes uel se affectui commendaret certantium, immo potius ut pugnandi pro Xpo rege usibus imbueretur haberetque consuetudinem proeliandi.
26 Instabat precibus, obsecrationibus laborabat ut memores sui existerent adepto post triumphum sponsi consortio, quo saltim effuso cruore caelum ingredi mererentur. Dant ilico fiduciam hoc praestandi beneficium sanctae uirgines, quae suas nouerant in nullo repugnari post uictoriam preces nec poterant commilitonibus quicquam negare, quae se non dubitabant audiri.
27 12. Dum ergo ancilla Domini Sabigotho proxime post martyrium uirginum infra domesticos parietes Xpo seruitutem minus suspecta persolueret fessoque exercitatione uigiliarum corpori consulens paululum quieuisset, ferunt utramque uirginem, Mariam scilicet et Floram, niueis amictas cycladibus diuersarum ligustrium manibus gestantes manipulos, cum choro sanctorum phialas palmis gerentium, quibus, ut puto, orationes eorum qui ad proelium uenerant informari in conspectum Domini ferrent, omnes caelestium luminariorum claritate fulgentes eidem per somnium adstitisse.
28 Quas cum illa, ut arbitrabatur, sediliis se reclinari humillima supplicatione optaret, territa maiestate caelicolum uix tenui allocutione aggreditur dicens: 'Quam fiduciam olim praemissae obsecrationis uobis in carcere, o sacratissimae uirgines, me habere iubetis? Et si uotorum meorum commodis potitura sum gratissimis difflorate responsis, ne frustra currentes in uacuum decidamus, ne uires nostri conatus uano consummantur labore, dum aliud intentio quaerat, aliud merita expetant.
29 Quia cum Deus plus meritis quam precibus faueat, nouit tamen idem abdicare congeminationem precaminum quam non iuuat dignitas meritorum. Idcirco, dominae meae, sponsae Xpi, si hactenus sustinendi praemium sponsionis uestrae spes nobis fida subsistit, enarrare iubete, quo promptius ad superna tendamus, quo ualidius in certamine roboremur'.
30 13.    Tunc  eam  sanctae  uirgines  caelestium  diffusione   gratiarum affatibus praeditis  demulcentes  'Commoda',  inquiunt,   'uestri laboris in aethereis reposita tempore necessario uobis metienda seruata sunt, nec labetur praescriptorum merces ad proelium,  quod cogit athletas inuictissimos ire ad regnum.

31 Martyrium denique uobis a constitutione mundi diuinitus praefixum et praedestinatum est, quod uos post paululum impleturos congruit felicioribus solito sanctitatis studiis insistere. Quapropter libamina sacerdotum laboribus uestris adsciscite, suffragia implorate sanctorum, ubique uos precibus seruientium Xpo committite, uotiuo ueneranda Dei sanctuaria discursu incolite et omnium religiose- (422) rum inquirite obsecrationes, quia quamlibet praescripta uobis quandoque futura sint praemia, per hanc tamen industriam ueluti quibusdam gradibus innitentes tantae bonitatis arcem uos uerum est posse contingere; nostrumque sermonem huiuscemodi certum esse indicio contestantes, instanti uobis certamine adhaesurum contuberniis uestris coenobitam nostrum mittemus, qui uobiscum palma potiturus martyrii caelitus ordinatus est'.
32 14. Post hanc uisionem oculis intuentis abductam uehementius tantae rei miraculo beata Sabigotho ad perficienda bella Domini conciliatur. Quae mox hilarior e somno exurgens auget opera sanctitatis, fragilem ad pugnam erudit sexum supernoque munere uires ad certandum corroborat. Hinc iam fiduciata spe firmiori uirum informans omnino terrenis exui docet, quoniam a principio mundi caelestibus dedicati militiis continue post uictoriam caelicolis admiscerentur.
33 15. Hinc magis magisque fruendi Redemptore et collegis sanctis ignito desiderio conflagrati, natorum postponentes affectum spernunt quidquid mundialis peritura species continet. Omnia distrahunt, uenditant uniuersa, quo liberiores in assequendo Xpm existerent; ex quo pretio quicquam infantulis relinquentes totum aliud stipendiis applicant egenorum, uirorum ac mulierum uisitant monasteria, praecipue tamen Tabanense coenobium, de quo saepius memorauimus, quia summis monasticae regulis disciplinae cunctum honestae famae rumoribus illustrabat occidentem. Inde athletae fortissimi hauriunt documentum, inde instituta percipiunt, ibi se poculo uitae perennis ingurgitant, ibi sanctissima Sabigotho frequenter cum ancillis Dei moratur, discit ibi totius sancti timoris industriam, ibi geminum pignus sub beatarum tutela constituunt.
34 16. O stupenda mundi renuntiatio et admirabilis ardor diuinus, quo filiorum affectus respuitur, quo opum affluentia repugnatur, quo proximorum dulcedo repellitur, quo mors pro uita eligitur, quo labentia cuncta contemnuntur, quo intuitu aeternae felicitatis uincla, caedes, cruces, carceres, uerbera et tormenta pro summis habentur deliciis! Una siquidem filiarum octennio, lustro altera ducebatur. E quibus ego post necem parentum minorem reperiens, uix tenerrimo ore facundiam exprimens me infantissime adhortatur ut genitorum gesta scriberem, proderem actus, elucubrarem tropaea.
35 Et cum propter hoc quid ab ea beneficii praestolarer exquirerem —mira dicturus sum, tantillam aetatem talia quiuisse in promptu aduertere, nisi forte creden- (423) dum sit quod ab illo imbuebatur interius qui ex ore infantium et lactentium perficit laudem suam —, 'Impetrabo', inquit, 'pater, tibi a Domino paradisum'.
36 17.   Uerum quia competenti occasione gratia disserendi paruitatem infantularum paululum ab ordine directo recessimus, quo rem scilicet post nouenum martyrii eorum mensem patratam subiungeremus, nunc aerumnosae et sub mundanis adhuc molestiis laboranti inseruimus historiae. Non nos obinde fraterna infamare debet reprehensio unde culpabiles argui non ueremur a Domino, nec obstat ultimo an priori medioue loco ueritas disseratur, quandoquidem ueritatis assertor nullatenus benedictione priuatur. Idcirco e uestigio repedantes ad reliqua beatorum studiosius gesta referenda curramus.
37 18. Cum ergo intenti caelestibus omni tempore uigiliis, orationibus, eleemosynis et ieiuniis incumberent, frequenter tamen superno sidere in cubiculo suo, quo ista meditabantur, respersi sunt, adeo ut illapsum iubar aethereum omnem praesentis speciem luminaris interpolans horridum esse chaos sui comparatione autumari compelleret; diuinis saepe reuelationibus eriguntur, fruuntur colloquiis angelorum, laetitia caelicolis mente et spiritu adunati non sine graui molestia corporale onus ferebant.
38 Quodam namque die cum atrium serenissimi praeceptoris nostri Albari toto in scripturarum scientia occiduo laudati gratia collationis mutuae nostramque alternanti propositione mentem erudiendi in scripturarum problematibus petiuissem, repperi coram eo militem Xpi Aurelium consultum agonizandi quaerentem et quatenus arriperet martyriale auspicium implorantem.
39 Quem idem doctor egregius et temporis nostri fons sapientiae profluus patrum exemplis instituens iubet primo constantiae uires perpendere, secretum suum aduertere, considerare arcanum et utrum imminentia magis nosset ferre quam declinare supplicia ultimo excepturus delicatis ceruicibus gladium, et si magis merita martyrum adipisci quam uocari martyr contenderet, et si magis terris ignotus florentibus caelo meritis catalogo electorum sese affectaret describi quam in supernis diminuto praemio famosum temporalis martyrii anhelaret nomen habere.
40 19.    Tunc ille se usque ad mortem dimicaturum spondens nulla prorsus ui tormentorum intentionem suam superandam esse fatetur. 'Mihi, mihi', inquit, 'maximum uitae solacium Xps est et mori lucrum, cui terrena conuersatio aeterrimae noctis caligo est et memoria tran- (424) situs mundialis perpetuae lucis odorem adspirat'.
41 Fit commune deinceps e gaudium causa nostri aduentus; de alterno admodum intuitu laetamur. Credimus interesse consilio nostro Uerbum Patris altissimi, qui ubique nomini suo dicato collegio se illabi testatus est dicens:  'Ubicumque fuerint duo uel tres in nomine meo congregati, ibi sum in medio eorum' (Matt 18,20). Et cum plura suo agoni competentia referremus idemque gratissimis animis nostrum exciperet documenturn, satis ut reor collatione nostra iuuatus continue bella Domini initurus ad propria regreditur.
42 20.    Beata uero Sabigotho nonnullis ante passionem diebus dum sola domo resideret Xpmque ob perfectionem martyrii sui quibus posset questibus obsecraretur,  subito adstare sibi mirae pulchritudinis uirginem cernit angelico uegetatam decore, primum, ut putabatur, adulescentiae florem gerentem. Cui cum illa diceret:  "Tu quis es, filia? Et si e  uicino accedis, causas tui aduentus edissere',  protinus spectabilis uirgo 'Suboles', inquit, 'amici uestri Montesis sum, quam tu mundialibus aerumnis scis olim exemptam quamque eadem hora, qua  supremis uexabatur angustiis, priusquam propius uisitares repperisti exanimem.
43 Et cum te ego saeculo paene eliminata non nouissem, ipso tamen obitus mei momento quis esses Domino reuelante agnoui et nunc eo mittente praeuia nuntiatrix palmae tuae accessi. Instat namque iam uobis tempus exsequendae uictoriae, adsunt dies publice profitendi fidem catholicam hostemque repellendi taeterrimum, quibus sedatis litibus caelorum penetralia uos coronandos assument perpetua deinceps pace fundatos'.
44 21. Igitur scrutans cor suum uenerabilis femina secumque meditans eloquium assistentis confestim reuolutam memoriae rem gestam agnoscit, et priusquam grates euangelizanti sibi puellae referret, labitur a conspectu illa uirginalis species aetheris nuntia et praeco sui martyrii. Fit laeta tali praeconio, animatur caelesti oraculo et tanto spe firmiori ad proelium excitatur quanto sese patratae actionis ueritate cernit informari.
45 22. Uerum ut magis magisque scopo praedestinationis suae intenderent essentque non dubii de mercede reposita siue ut sanctarum uirginum impleretur edictum, octonis ante suam captionem diebus dudum promissus ille confessor contuberniis eorum adsciscitur. Et inconuulsibiliter his quodam modo alligatus, felici martyrio omnes sub uno momento pariter coronantur. Idcirco congruum iudicauimus eiusdem monachi (425) rationem, quia optio intercessit, exponere et quod uehementi admiratione aetatem nostram eius causa concussit, succiduis quoque generationibus operae dignum relegendum mandari, ut in eo catholicorum religiositas incremento fidei augeatur, in quo sui Redemptoris oraculum speciali quodam modo cernit esse ueritate impletum.
46 Praedixerat quippe magister noster et Dominus quod multi ab oriente et occidente uenientes recumberent cum Abraham, Isaac et lacob in regno caelorum, quod testimonium reuelatis contuemur effectibus in ipso monacho atque leuita Georgio omnino perfectum.
47 23.    Huic rus Bethleemiticum ortum et incolatum aethereum peregrina litora contulerunt; hic, inquam, uir ultra maria procreatus ab adulescentia seruitute Dei oblectatur. Uiginti et septem annos apud monasterium sancti Sabbae, quod ab Hierosolyma in parte australi octo miliaribus distat, cum quingentis, ut ipse nobis ore suo professus est, qui in eodem coenobio morabantur fratribus adunatus sub regulari magisterio degit.
48 Quem uenerabilis abbas Dauid eius ascysterii tunc procurator ob stipendium monachorum Africam mittens, is nullo modo tot interiacentia terrarum mariumque distulit subire discrimina,  quibus utique incunctanter commodum summae uirtutis oboedientiae nouerat promereri.   Sed  cum ibidem  uapulare  asperius  Dei  ecclesiam  incursatione tyrannorum repperisset, Hispaniam quoque eorum quibus missus fuerat consultu aggreditur. Erat enim, ut ipsi de eo certissime approbauimus, summae humilitatis magnaeque abstinentiae uir; in omni eloquio suo, dicto atque response timor Domini resonabat; ocius semper de puro cordis fonte caritatem exhauriens fauum dilectionis promebat.
49 Praedicabat caelestis desiderii requirendam esse compunctionem, mortificare cum uitiis et concupiscentiis membra iubebat, ut in aduentum Domini recidiuo uirtutum animata uigore gloriosiora cum ipso apparerent. Ita sobria praeditus sanctitate  iustus  uideri uel dici nimium recusabat, uicundus admodum, hilaris, modestus et abstinens sic utebatur mundo tamquam non uteretur. Et cum forte fraterna impetrante caritate cibum sumere cogeretur, epulabatur parcius, bibebat sobrie, ut magis abstinentem indicates quam uescentem.
50 Merum aqua tamdiu temperabat, usque dum color inficeretur,  sapor abesset.  Insipidus namque ille gustus, ita referebat, nec bibere nimium nec temulari conuiuam patitur. Crebrius ad exorandum currebat,  uigilabat attentius; saepius corde diuinum carmen meditabatur dicebatque: 'Benedicam Domino in omni tempore, (426) semper laus eius in ore meo' (Sl 33,2).
51 Et cum uariis linguis peritus existeret, Graeca scilicet Latina atque Arabica, nec qualemcumque saltem propter has gloriam affectauit. A die qua monasterium petiit et cohortibus monachorum accitus est usque ad coronam martyrii sui, ut ipse quibusdam secretius rettulit, nec lotus aqua nec balneis usus est. Quandiu nobiscum conuersatus est nulli omnino ordinem suum reuelauit, nisi cum iam carcere detineretur.	Og skønt han var kyndig i forskellige sprog, både græsk, latin og arabisk, så roste han sig heller ikke af det. Fra den dag, han søgte ind i klosteret og tilsluttede sig munkenes skare, og indtil han fik martyriets krone, havde han, efter hvad han selv hemmeligt fortalte til nogle, ikke vasket sig eller taget et bad. Og under sine samtaler med os, røbede han overhovedet intet om sin orden, heller ikke, da han kom i fængsel.
52 24. Commentatus est fratribus ac propinquis suis cunctisque patriae suae ciuibus martyrii sui breuiarium, quod mihi causa expoliendi transmisit, ne incultior sermo fidem rei gestae quibus mittebatur adimeret.	24. Han fortalte sine brødre og alle sine nærmeste borgere i sit fædreland om siit martyrium i et brev, som han gav mig, for at jeg skulle rette det til, at ikke en uordnet tale skulle fratage troen på fortællingen hos dem, han sendte det til.
53 Ibi in principio dictionis suae monachum se atque leuitam fore testatus est. Uerum quid opus est sermonem in longum protrahere, quasi non summam reuerentiam uitae hominis Dei martyrialis cruor adhibeat, praesertim cum quantus et qualis extiterit effusus propter iustitiam Dei ipse eius martyrialis cruor insinuet et quod peregrinus mundo peregrinam non renuens sepulturam omnem penitus genitalis soli affiniumque affectionem reppulerit? Aut quae potius laus militem Xpi extollet quam pro Domino mortem, pro uita animam, pro crucifixo cruorem dedisse, ut ipsum esset redhibitio famuli quod extitit uictoria crucifixi?	Deri bevidnede han i begyndelsen af sin fortælling, at han havde villet være munk og levit. Men hvorfor trække denne fortælling i langdrag, som om ikke blodet knytter den største ærbødighed for dette Guds menneskes og Guds martyrs liv til sig, især når hans eget martyrblod indtrængende fortæller, hvor meget og hvordan det blev udgydt for Guds retfærdigheds skyld, og især når pilgrimmen ikke misbilliger sin begravelsespilgrimsfærd overfor verden og alene finder al sin tilknytning og kærlighed alene frugtbringende? (?) Eller hvilken ros kan Kristi soldat rose sig af mere end af at have givet sin død til Herren, som sjæl til livet, sit blod for at blive korsfæstet, så at blodet skulle være tjenerens tilbagegivelse, som viser sejren ved at blive korsfæstet?
54 25. Quomodo autem beatus minister coetui sanctorum agglomeratus fuerit melius ore ipsius sancti Georgii credimus posse innotescere, quo uel nostrae dictionis series interposito martyris eloquio quasi desuper benedictionis sale condiatur uel praestantius commercium suae connexionis cum ceteris sanctis eodem narrante addiscatur.	25. Men vi tror, at den salige tjeners bortgang til de helliges forsamling ikke vil kunne beskrives bedre end gennem den hellige Georgs egen mund, hvorved vi indskyder martyrens beretning i vores fortælling, som om den bliver krydret med velsignelsens salt ovenfra, og vi desuden ved at høre ham selv fortælle mere gennemgribende bliver belært om hans forbindelse med de øvrige helgener.
55 Nam et ipsis diebus, quibus una cum sanctis habuit conuersationem, sua ac praedictorum martyrum gesta breui satis stylo exponens ultimo nobis comprobanda direxit. Ex cuius dictis ea huic operi inserenda curauimus, quae ad insinuandam eorum coniunctionem satis esse praeuidimus. Cetera uero quae post defectum sermonis serui Dei sequuntur, nos obtentu quo coepimus indagabimus. Inquit autem hoc modo:	For også i de dage, hvor han samtalede med hver og én af de hellige, rettede ham kortfattet sin skrivelse mod sine egne og de ovennævnte martyrers gerninger og overgav den til sidst til os at gennemgå. Af disse ord sørger vi for i dette værk at indskyde dem, som vi synes er tilstrækkelig i forbindelse med det andet. Men de øvrige som følger efter Guds tjeners ords ophør, vil vi tage fra det brev, vi har hos os. Han udtaler sig på følgende måde:
56 'In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Uniuersae catholicae ecclesiae a me indigno et peccatore Georgio monacho necnon et diacono fratre et collega seruorum Dei filiorum sancti Sabbae quingentorum uirorum perfectam in Domino Iesu Xpo salutem. Cognoscite, o fratres carissimi, introitum meum in Hispaniam nihil aliud fuisse nisi gratia stipendii uestri requirendi, qui sub arctissima regula et regimine sancti patris Dauid Hierosolymis degitis.	"I Faderens og Sønnens og Helligåndns navn. Hele den katolske kirke skal være hilset af mig uværdige synder Georg, munk og diakon, broder og kollega til Guds tjenere og sønner, til det hellige Sabba-klosters femhundrede mænd, en sand hilsen i Herren Jesus Kristus. I skal vide, kære brødre, at den velkomst, jeg fik i Spanien, ikke skyldtes andet end den krigstjeneste, I deltager i, I, som har levet under den hellige fader Davids knap tilmålte regel og styrelse i Jerusalem.
57 A quibus Africam missus deinceps in Hispanias commigraui. Sed hanc ipsam insulam nimis afflictam reperiens, coepi cogitationibus uariis aestuare, ut aut proprium solum (427) reuiserem aut regna Xpianorum, id est, Franciam, peterem. Et cum proximos et carissimos super hac re consulerem, nonnulli peragrare iubebant, plerique ad coenobium meum reuertere cogebant. Hinc uelut dubius diuerso praepeditus tractu cui me primo cogitationi submitterem nesciebam.	Derfra blev jeg sendt til Afrika og derefter drog jeg til Spanien. Men da jeg fandt denne ø alt for urolig, begyndte jeg flamme op af forskellige overvejelser om, at jeg enten skulle prøve at gense mit eget eller søge til de kristne riger, det vil sige, til Frankrig. Og mens jeg rådslog med mine nærmest og kære om denne sag, var der nogle, der befalede mig at gennemføre det, flere der tvang mig til at vende tilbage til mit kloster. Det var jeg i tvivl om, og jeg vidste ikke, hvilke forskellige overvejelser der forhindrede mig i, at gennemføre mit første forsæt.
58 Pergens autem de Corduba ad Tabanense coenobium, quo fratrum et sororum benedictio iter meum comitaretur, dixit mihi abbas ille Martinus et soror eius domina Elisabeth: «Ueni, frater, et accipe benedictionem ancillae Dei Sabigothonis». Quae mox ut me intuita est «Promissus», inquit, «nostri certaminis comes et collega hic monachus erit».	Men da jeg drog fra Cordoba til Tabano klosteret, hvor brødrenes og søstrenes velsignelse ledsagede mig på min rejse, da abbeden, Martin, og hans søster, fru Elisabeth, til mig: "Kom, broder, og modtag velsignelsen fra en Guds tjenerinde, Sabigotho". Og så snart hun så mig, sagde hun: "Der er forjættet os, at en ledsager og medhjælper i vores væddestrid skal være denne munk".
59 26. Ego uero agnita causa eius et ratione comperta ilico pedibus eius aduolutus pro me Dominum exorare rogaui, ut forsitan Spiritus Sancti respectu illustratus ad ea quae illa praestolabatur peruenire meruissem. Et illa «Unde hoc nobis», inquit, «pater, ut tu cum peccatoribus pergas?» Cumque eadem nocte ibidem mansissem, apparuit mihi in uisione noctis ipsa uenerabilis mulier Sabigotho et nescio quod genus odoramenti pretiosissimi ligni accommodans referebat: «Ditior ex hoc mihi thesaurus est».	26. Jeg kendte imidlertid ikke hendes begrundelse, og da jeg lærte grunden at kende, kastedede jeg mig for hendes fødder og bad hende gå i forbøn for mig hos Herren, så at jeg måske oplyst ved Helligånden kunne fortjene at nå frem til det, som ventede på hende. Og hun sagde: "Hvor kommer dette fra for os, fader, at du vil gå sammen med syndere?" Og da jeg blev der den samme nat, viste for mig i natligt et syn selve den ærværdige kvinde Sabigotho. Hun var forbundet med jeg véd ikke, hvilken slags vellugtende, dyrt træ og sagde: "Rigere end dette er min skat".
60 Mane autem facto descendimus ambo in ciuitatem ad uirum suum Aurelium prostrauique me pedibus eius, petens ab eo ut oraret pro me quod illis in martyrio socius essem. Qui statim praebens adsensum, exarsit in me ignis caelestis per orationes eorum et factus sum unus ex illis. Et ex tunc non sum ab eis separatus, sed omnes pariter in domo sancti Aurelii congregati reddimus Domino cum iucunditate uota laudationis. Ibi apud illos repperi beatum Felicem cum coniuge sanctissima Liliosa, qui et ipsi iam omnia sua uendiderant et locis sanctis seu pauperibus erogauerant, parati omne genus tormentorum propter Filium Dei et dilectionem eius suscipere.	Men hun tog mig ved hånden og sammen gik vi ned i byen til hendes mand, Aurelius, og jeg kastede mig for hans fødder og bad om, at han ville bede for mig, at jeg kunne ledsage dem i martyriet. Og han viste sig med det samme at være enig, og optændte i mig den himmelske ild ved deres bønner, og jeg blev én af dem. Og derefter veg jeg ikke fra dem, men alle var vi samlede i Aurelius' hus, hvor vi takkede Herren sammen med hans børn med lov og pris. Dèr hos dem mødte jeg også Felix og hans hustru, den hellige Liliosa, og også de havde nu solgt alt, hvad de ejede, og givet det til de hellige steder eller til de fattige, rede til at udholde al slags pine for Guds søns skyld og af kærlighed til ham.

61 Eadem hora exiui ab eis et causas quibus praepediebar in omni festinatione composui. Et sic demum ualde iam roboratus ad eos reuerti, qui laeti et exultantes de reditu nostro gratias Deo referunt dicentes: "Scimus, frater carissime, quia Dominus te misit ad nos".	I den samme stund gik jeg bort fra dem og ordnede i al hast nogle ting, som forhindrede mig. Og således vendte jeg meget styrket tilbage til dem, og de glædede sig og jublede over vor tilbagekomst, takkede Gud og sagde: "Vi véd, kæreste broder, at Herren har sendt dig til os".
62 27. Post haec omnes in communi coepimus cogitare quomodo ad desideratam perueniremus coronam. Et ita Deo dispensante uisum est nobis, ut pergerent sorores nostrae reuelatis uultibus ad ecclesiam, si forte nos alligandi daretur occasio; et ita factum est. Nam reuertentibus de ecclesia mulieribus quidam praepositus obuius adstans, cum causam religionis agnosceret in feminis, ilico uiros interrogat quid sibi uellet ille recursus feminarum ad sanctuaria Xpianorum.	27. Herefter begyndte vi allesammen at overveje, hvorledes vi kunne nå frem til den ønskede krone. Og således besluttede vi det efter Guds råd, at vore søstre gik ind i en kirke med åbne ansigter, hvis der måske gaves os lejlighed til at slutte os til dem; og således skete det. For da kvinderne vendte tilbage fra kirken, var der en forstander, der stod der for at møde dem; da han erkendte religionens grund i kvinderne, udspurgte han dèr mændene, hvad de havde at gøre med det, at kvinderne var vendt tilbage til de kristnes helligdomme.
63 Qui responderunt: «Fidelium mos est ecclesias uisitare et atria uenerabilium martyrum (428) pio deuotionis affectu requirere. Unde quia Xpiani sumus, ideo nos ipsius fidei gestare uexillum profitemur». Statimque iudici delator accedens omnem rationem nostram coram eo dolosis linguis proponit. Post haec uadit dominus Aurelius filias uisitare, quibus pacis osculo ualedicens caelesti uirtute armatus ad proelium festinauit'. Sed hic iam sanctus Georgius stylum compescens, nos quae restant ut coepimus prosequamur.	Og de svarede: "Det er de troendes skik at besøge deres kirker og at opsøge de ærværdige martyrers kapeller i en from følelse af tilbedelse. Derfor, fordi vi er kristne, bekender vi, at vi handler af tro på ham, under hans fane". Og straks trådte dommerens anklager til, og forelagde i et bedragerisk tonefald for dommeren hele vor begrundelse. Derefter gik hr Aurelius hen til sine døtre, som han gav et kys til afsked, hvorefter han bevæbnet med den himmelske kraft skyndte sig tilbage til kampen". Så langt rækker den hellige Georgs beretning, vi vil søge at udfylde det, der mangler.
64 28. Ipso postea die, quo se beatus Aurelius nouerat comprehendi, priusquam aurorae crepusculum respiraret, domo nos gratia ualedicendi reuisens precatur pro se Dominum exorare suique agonis fautorem per nos fraternam fieri caritatem expostulat. Ibi nos illi commendauimus, ibi patrocinium suum pro nobis et pro omni ecclesia fieri osculatis manibus eius impetrauimus. Post haec datis inuicem osculis separamur in pace.	28. Netop dagen efter, hvor den salige Aurelius vidste, at han ville blive grebet, førend morgenrødens dæmring havde åndet ud, besøgte han os igen for at sige farvel og han bad om, at vi ville bede til Herren på hans vegne, og insisterede på at denne broderkærlighedens gerning ville blive gjort af os, som var ophavsmand til hans kamp. Dèr anbefalede vi også os til ham, dèr bad vi om hans beskyttelse af os og af hele kirken og vi kyssede hans hænder. Efter dette gav vi hinanden et kys og skiltes i fred.
65 29. Igitur cum prolatam aduersum Dei sanctos iudex quaestionem intenderet sciretque auctorem huius rei esse Aurelium, grauiter ex hoc interius uulneratus praecepit eos quam propere suis conspectibus exhiberi. Tunc milites rapido cursu domum beati Aurelii occupantes, qua omnes sancti collecti manebant, prae foribus clamare coeperunt: 'Exite, miseri, exite comminus morituri, quibus uita praesens taedium est et mors pro gloria computatur.	29.
66 En iudex uocat, instat decretum ultionis effundere; conterere uult recedentes a cultu, rebellia paratus colla praescindere. Pergite uos modo iam debitum mortis exsoluere et commissae praeuaricationis pendentem sententiam'.
67 30. Exhinc uiri cum mulieribus suis quasi ad epulas inuitati procedunt, uadunt ouantes, laeti prosiliunt; putares eos iam apud iudicem sua inuenturos donaria, qui nihil aliud habere poterant quam tormenta. Et cum se Georgius sanctus a militibus cerneret non teneri, ilico sancta fretus audacia in exprobrationem lictorum conuersus 'Quare', inquit, 'priuilegium hoc fidelibus inrogatis et uanum colere uiolenter cogitis numen, quos sancta fides proprios hactenus uindicauit?
68 Ut quid alieni a Deo uero perditioni uestrae agglomerare nitimini praedestinatos ad uitam? An non poteritis uos infernalia claustra adire nisi nos comites habeatis? Numquid sine nobis aeterna uos cruciamina non adurent? Uos abite, uos illuc pergite perituri, quo simul cum duce uestro inferorurn deliciis perfruamini. Nam quid nobis cum Tartaro, quem Xps Deus noster penetrauit, absorbsit, expoliauit et uicit, ut non iam auderet fideles addicere qui pridem consueuerat priuilegio suo sanctos dirigere?'.
69 31. Uix ille sermonem compleuerat et iam furens dextra satellitum in iniuriam monachi laborabat, quem diuersis laceratum stimulis solo allidentes calcibus etiam pugnisque acerrime tundunt. Cui cum sancta (429) Sabigotho iam emortuum putans 'Surge, frater, eamus' clamaret, ille quasi nihil mali esset perpessus respondit: 'Haec omnia, soror, meritorum commodis prosunt augentque coronam'. Et ita seminecem a terra leuantes pari cum sanctis ducatu iudici adstare fecerunt.
70 Quibus oblatis, cum primum ab eis blando affatu requireret cuius rei causa a cultu suo recederent, uiuere recusarent niterenturque perdere temporalium commodum multiplici deliciarum flore uernans, quos utique postmodum in futuro non solum muliebris oblectatio admirabilis, uerum etiam dignitatum et ferculorum copia demulcendos expectaret, protinus quasi ex uno ore 'Nulla', inquiunt, 'o arbiter, temporis affluentia lucris comparatur aeternis, quorum gratia hanc uitam despicientes per fidem: Iesu Xpi, qua omnis sanctitatis operator iustificatur, eius denique in futurum benedictionis requie, quae sanctis promissa est, nos potituros confidimus.
71 Omnem uero cultum, qui a Xpi diuinitate dissentit nec profitetur sanctae Trinitatis essentiam, refutat baptismum, infamat Xpicolas, sacerdotio derogat, omnino reprobum iudicamus, pro nihilo rerum labentia computantes quae non diu subsistunt. Quae autem diligentibus se Xps promisit, cum sint ineffabilia, semper tamen indefessa iugitate perdurant et nec oculis contemplantur nec aure captantur nec corde perpenduntur'. Uerum, ut credo, quiddam etiam aliud religiosius diffuse ore sanctis ante iudicem asserentibus sectamque impiorum fortiter expugnantibus, in furore maximo concitatus iudex, rapido tractu eos carceri applicandos insinuans, importabilium uinculorum onere aggrauari decreuit.	Men enhver kult, som afviger fra Kristi guddommelighed og ikke bekender den hellige treenigheds væsen, fornægter dåben, forbander de kristne, nedværdiger præsteskabet, fordømmer vi som i det hele taget fordømmelsesværdig, regner vi for ingenting, og den vil ikke bestå længe. Men det, som Kristus kærligt lover, er, skønt det er uudsigeligt, dog altid varigt ved en utrættelig vedvaren, og kan ikke ses med øjet eller opfanges med øret eller forstås med hjertet".
72 32. Continue exultantibus animis beati martyres ergastulum adeuntes gaudent auspicio passionis, peruipendunt supplicium, perstrepunt hymnos, insonant laudes, psalmos persoluunt, insistent orationi, qua fauente Domino uictoriam adipisci praeualeant. Uisitantur ab angelis, miraculis illustrantur, dissiliunt uincla et non audent restringere quos Deus absoluerat. Ibi etiam quam caelis sortem haberent reuelante Deo agnoscunt. Hinc de palma securi manentes et Xpm cui fideliter seruierunt cernere festinius anhelantes dilatant usque in quintum diem mortem suam, serumque putant se diutius elongari ab ilia suauitate regni caelorum, quam crebris iam corporeis uisibus ferme intuebantur.
73 33.    At cum iam in foro prosternendi educerentur, uenerabilis Sabigotho armare uirum sanctis alloquiis coepit, confortat, instruit et confirmat.  Introducuntur palatio,  consulibus assistant,  adhibentur opes, exhibentur fasces, quibus si crederent fruerentur. Sed his oppido in professione sua demorantibus, lictoribus perimendos instituunt consules, (430) sospitem abire sanctum Georgium decernentes pro eo quod iidem ipsi optimates et priores palatii nihil conuiciorum proferentem eum aduersus uatem suum audissent.
74 Ille uero minister egregius, protinus ut se comperit derelinqui nec sub uno cum sociis ictu mucronis perimendum institui 'Cur', ait, 'o principes, de professione mea quam coram uobis non protuli dubitatis aut putatis me de discipulo Satanae quidquam prosperum cogitare? Ego enim, ut uerius agnoscatis, ilium angelum, qui eidem praeceptori uestro transfigurando se in spiritum lucis apparuit, daemonem credo fuisse et hunc cunctis abiectiorem hominibus adiudico, utpote diaboli credulum Antixpi ministrum et uitiorum omnium labyrinthum, qui non solum se uoragini barathri immerserit, uerum et uos sequipedas sua per inania instituta aeternis dedicarit incendiis'.
75 34.    Tunc in insaniam proceres concitati praeualidam una simul cum ceteris sententia necandum praecipiunt. Ac sic primo beatum Felicem, deinde sanctum Georgium trucidantes, post uenerabilem Liliosam, ultimo egregios agonistas Aurelium et Sabigothonem interimunt VI Kalendas Augustas, aera octingentesima nonagesima. Quorum corpora nostri Xpiani furantes diuersis locis recondunt. Georgius namque cum sancto Aurelio Pinamelariensi coenobio seruantur.  Beatus Felix sancti Xpophori quae ultra flumen est aulam tuetur. Sancta Sabigotho sanctorum trium cineribus adunata est. Requiescit apud Genesium martyrem uenerabilis Liliosa. Capita uero Georgii et Sabigothonis incolunt...  (n75)
76 35. Hi sunt qui propter testimonium Dei et fidem Iesu Xpi usque ad mortem certantes nihil amori eius praeposuerunt, non filios, non parentes, non affines, non proximos, non amicos, non res, non uicos, non possessiones, non praedia, sed omnia post tergum abicientes, mortificatis cum uitiis et concupiscentiis corporibus, ad aeternam immortalitatem producti sunt, regnante Domino nostro Iesu Xpo in saecula saeeulorum. Amen.
77 Caput XI Xpophorus et Leouigildus monachi martyres 1. Deinde Xpophorus monachus contribulis noster, ephebus adulescens Cordubae natus et a pueritia nostri auditor, qui post nostrum magisterium coenobium sancti Martini, quod est in montana Corduben- (431) si loco qui appellatur Roiana, ingressus magnum pie uolentibus connersari specimen sanctitatis ostendit. Hic agnita praecedentium nece sanctorum concito gressu in urbem descendens mox obuiare iudici non extirnuit et reddens coram eo testimonium ueritatis annuntiat euangelium, sancta Domini praedicat, profanationibus deditum uulgus exhortatur, arguit male credulos, luituros cum auctore falsario aeternum profert incendium. Quem continuo iudex saeuo commotus furore carceri deputat, arctioribus macerandum uinculis commendat.
78 2.    Tunc etiam Leouigildus monachus Eliberri progenitus, plenae iuuentutis, uir sanctus, iustus et timoratus ex coenobio sanctorum Iusti et Pastoris, quod est in interiori montana Cordubensi, loco qui dicitur Fraga inter cliuosa montium et condensa siluarum, confini uiculi Leiulensis qui a Corduba distat quinque miliarios lustros, quo se nuper moraturus contulerat, martyrio potiturus aduenit. Et priusquam forum intraret, instituendi se gratia nos inquirens obsecratur, precatur, exoptat, ut conatus suos nos precibus iuuaremus eique benedictionem consummandi  agonem traderemus, promittens se nostri curam gerere ante Dominum.
79 Cumque a nobis firmatus in pace discederet, mox coram iudice suam relaturus professionem assistens dat testimonium fidei secundum ceterorum constantiam. Qui caesus alapis conuiciisque distentus ilico apud saeuos carceres traditur alligandus. Ibi se famuli Dei alterno fouent consultu, roborantur in inuicem. Sicque pari uoto connexi, cum iam mactationis hora instaret, praeire sanctus Xpophorus beatum Leouigildum reuerentia aetatis exoptat postmodum ipse ruiturus. Et ita hoc ordine uterque interiit XIII Kalendas Septembris, aera qua supra. Quorum corpora suppositis adusta incendiis, antequam penitus urerentur, fidelium cura erepta apud basilicam sancti Zoyli sepulta sunt.
80 Caput XII : Emila et Hieremias martyres Post non longo iterum interuallo duo adulescentes illustres ex ciuibus Cordubensibus nobili familia procreati ad palaestram martyrii cucurrerunt, Emila scilicet et Hieremias, qui ab infantia sua apud basilicam sancti Cypriani litteras edocentes, unus ad ministerium diaconii consecratur, alter in habitu laicali degebat simpliciter. Et quoniam uterque Arabico insigniter praepollebat eloquio, ferunt tanta per eandem linguam in eorum uatem uolubilitate egregium Emilam exaggerasse oppro- (432) bria, ut praecedentium martyrum conuicia obliuiscerentur, cernentes horum prosecutiones contra suum dogmatistam acrius inualere.
81 Et idcirco non iam solummodo de mortibus resistentium sibi excogitare coeperunt, uerum etiam totam extirpare ecclesiam ruminarunt, quoniam nimio terrore tot hominum recurrentium ad martyrium concussa gentilitas regni sui arbitrabatur excidium imminere,  cum tali etiam uirtute praecinctos paruulos praeuideret, quos per carcerem macerates postremum gladio uindice peremerunt. Et cum totus ille dies clara esset serenitate lustratus, subito eadem hora qua decollati sunt uehemens tonitruorum fragor exurgens mundo incutitur, spargit radiantia lampadum fulgura aether; superos auelli cardines existimares. Armatur nube grandinum axis, fuscatur dies turbinibusque inficitur aer; pios cecidisse athletas  elementa  fatentur. Quorum corpora equuleis suspendentes ultra amnem statuunt XVII Kalendas Octobris, aera qua supra.
82 Caput XIII De Rogelio et Seruiodeo martyribus 1.    Cum adhuc praefatos martyres ergastula haberent, ecce alii duo superuenerunt, eandem quam ceteri professionem tenentes eodemque uoto: hostem fidei expugnantes. Quorum unus Eliberri progenitus ex uico qui dicitur Parapanda monachus et eunuchus iam senex prouectaeque aetatis nomine Rogelius aduenit.
83 Alter Seruiodeo uocatus spado adhuc iuuenis ante paucos annos ab orientis partibus ultra maria in praedictam urbem habitaturus peregrinus accessit. Hi uero pari se foedere colligantes ununi propter iustitiam Dei usque ad mortem certandi uotum gesserunt, nullo casu ab inuicem recessuri quousque caelestia sanguine mercarentur. Ideoque fanum illud sacrilegorum petentes, in quo exceptum uulgus abominabiles ritus saepius reddere conuenit, transcendunt limina, turmis se ingerunt, praedicant euangelium, sectam impietatis subsannant, arguunt coetum;  appropinquasse regnum caelorum fidelibus, infidelibus autem Gehennae proponunt interitum, quem proculdubio ipsi incurrerent, nisi ad uitam recurrerent.
84 2. His et huiuscemodi uerbis populum exhortantes, necdum ab ore eorum sermo recesserat et ecce quasi crepitans in sentibus rogus cohors malignantium aduersus Dei famulos exardescens caedit, lacerat, percutit, obruit nititurque perimere sanctos, qui delubrum suum intrare praesumpserant, quod apud illos quoque grande facinus reputant, et nisi iudex adesset, qui quodam priuilegio potestatis insanientis populi murmur (433) compescuit, tunc iam uitae spiraminibus priuarentur.
85 Quos ereptos caedentium manibus carceri deputans adstringi ferro grauius iubet furibusque admiscet. Ibi etiam adhuc praedicant, prophetizant, instare mortem tyranno annuntiant, laudant religionem, uanitatem refellunt. Et cum penitus uigor membris deesset qui ferret supplicium, non tamen destitit lingua usque ad mortem a praeconando ueritatis oraculo. At uero pro eo quod templum suum euangelizando intrassent, decernunt eos tyranni et consules prius manibus pedibusque abscissis decollari postremo. Gaudent tali decreto famuli Xpi, exhilarantur oppido huiusce mortis sententiam  excepturi.
86 Instat  ferocissimus carnifex, clamat, frendet, minatur,  festinare ad poenam iubet electos, quos utique cernebant maiorem migrandi habere affectum quam idem inferendi interitum gerebat. Quis illius horae, fratres carissimi, crudelitatem exponat?  quis referat clades, quis cruces adnuntiet, quis denique admirabilem sanctorum enarret constantiam, cum et ipsa gentilitas tali spectaculo stupefacta nescio quid de Xpianismo indulgentius sentiebat?
87 3. Igitur statuti in loco decollationis martyres sancti, antequam lictor admoneret, palmas extendunt, lacertos parant iniectumque iugulum ulnis excipientes, in diuersa manus dissiliunt. Deinde cruribus amputatis nulla compuncti tristitia abscisis deriuo collis corruerunt. Quorum cadauera ut erant truncata patibulis affigentes ultra fluuium crucibus ceterorum adsciscunt XVI Kalendas Octobris, aera qua supra.
88 Caput XIV Consilium Xpianos disperdendi, quod rex cum proceribus iniit        Praeterea martyrum causa ethnici conturbati ipseque rex in furorem maximum concitatus uaria corde praemeditatur, quibus posset intentionem sanctorum reprimere. Sciscitatur etiam sapientes, explorat philosophos regnique sui consules super hac re percontatur. Qui omnes unanimiter in perniciem conspirantes fidelium comprehendi Xpianos et uinculari sub arctissimos carceres decreuerunt.
89 Tunc iam procul dubio enecandi eos difficultas fuit adempta, si quisquam uatis sui temerarius exprobrator ultra occurreret. Hac nos miseri opinione comperta diffugimus, abimus, euagamur, delitescimus timidoque discursu et habitu demutato nocturna silentia carpimus, decidente folio exturbamur, crebro mansiones mutamus, tutiora loca requirimus ac tremebundi undequaque dilabimur,  mori formidantes   per gladium, quandoque morituri per debitum.	Dengang blev der også uden tvivl frataget dem vanskelighed ved at udsætte for tortur, hvis der fremover fremstod nogen, der frækt bebrejdede deres profet noget. Da vi elendige havde erfaret denne opfattelse, vendte vi os imod den, gik bort fra den, talte udenom den, krøb i skjul, og vi greb af frygt for samtalen til den ændrede vane at tale sammen om natten, vi bragtes ud af fatning, blot et blad faldt til jorden, vi ændrede ofte bopæl, vi krævede sikrere steder og vi gik overalt fra hinanden med bævende hjerte, idet vi var bange for at dø ved sværdet, skønt vi jo alle skal dø.
90 Qui ideo forte martyrium fugimus non quia timemus mor- (434) tem, quae quandoque uentura est, sed quia indigni sumus martyrio, quod quibusdam et non omnibus datum est. Qui enim nunc martyrizantur et martyrizandi sunt ab initio mundi praescripti sunt, dicente apostolo: 'Quos praesciuit, et praedestinauit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Quos autem praedestinauit, hos et uocauit, et quos uocauit, illos et glorificauit' (Rom 8,29f).	Og derfor, vi, der måske nok undgik martyriet, ikke fordi vi var bange for at dø, når det skulle være, men fordi vi var uværdige til martyriet, som jo er noget, der gives nogle, men ikke alle. For hvem der nu skal være martyr eller bør være martyr er bestemt fra verdens begyndelse, som apostelen siger: "Dem, han har forud har kendt, har han også forudbestemt til at blive lige med sin søns billede, så at han kan være førstefødt blandt mange brødre. Men dem, han har forudbestemt, har han også kaldet, og dem, han har kaldet, dem har han også herliggjort". (n90)

91  Caput XV Xpianorum perturbatio et eorundem uariae sententiae in concilia episcoporum Cordubae congregate 1.   Multi igitur horreo inutiles dominico, eiecti foras de rete apostolica, ab eo, qui non ut bonos uasis recondere, sed potius ut stipula inextinguibili meruerunt incendio deputari, nobiscum uel fugere uel compati uel etiam delitescere recusantes pietatem relinquunt, fidem praeuaricantur, abdicant religionem, crucifixum detestantur; sese, pro dolor, impietati  tradentes submittunt colla daemonibus,  blasphemant,  detrahunt subuertuntque Xpicolas.	Kapitel 15. De kristnes forvirring og deres forskellige meninger på det koncil af biskopper, som forsamledes i Cordoba. 1. Endelig er der mange ubrugelige i Herrens forrådskammer, kastet ud af det apostoliske net, fra ham, som ikke vil, at de gode kar skal skjules, men snarere at de fortjener at regnes for et uudsslukkeligt halmstrå, antændt af ild, og at de overlades til sammen med os enten at flygte eller lide med os eller også at skjule sig, fordi de tilbageviser fromheden, og at de forbryder sig mod troen, frasiger sig religionen, fornægter korsfæstelsen, og -- ak -- underkaster sig ufromheden ved at bære halsring for dæmonerne, bespotter, nedgør og undergraver de kristne.
92  Plurimi etiam,  qui pridem nobiscum sano sensu uictorias martyrum praedicabant,  constantiam  efferebant,  laudabant tropaea, extollebant agonem, tam ex sacerdotibus quam laicis sententias mutant, aliter sentiunt, iudicant indiscretos quos hactenus felicissimos asserebant, pro eo quod ipsi sancti infirmioribus nolentes compati suae potius tranquillitatis et pacis commoda, quae in caelestibus sanguine mercari fidebant, quam nutanti ecclesiae inter scopulos perfidorum consulere statuerunt, quibusdam ex lege sententiolis immutationem oris sui ac linguae uersibilitatem quasi roborare nitentes, non perpendentes quod nullus tantae praescriptus militiae et caelesti curiae adnumerandus, instante hora uocationis, nexibus retineri posset mortalibus, cum cotidie in scripturis sacris nobiscum perlegant quod nec uita nec saeua pericula nec ipsa etiam mors sanctos a caritate Domini nostri Iesu Xpi auellere umquam praeualeant. (Rom 8,35f)	Og der er også mange, som i begyndelsen sammen med os i en sund mening prædikede martyrernes sejr, opfordrede til udholdenhed, roste sejrstegnet, som nu vender sig imod kampen, både af præsterne og at lægfolket, har skiftet mening, ser anderledes på sagen, i det skjulte dømmer dem, som de hidtil har forsikret var lykkelige, der er mange, som i stedet for selv at være hellige og ikke ville lide med de svagere hellere affinder sig med den ro og fred, de har, den fred, som de troede at kunne købe med det himmelske blod, det vil de hellere end de vil stå fast på deres råd til den kirke, der vakler blandt de troløses skydeskive, de tager en lille sentens om uforanderlighed fra loven i deres mund og støtter sig til sprogets foranderlighed som var det noget urokkeligt, men overvejer ikke, at ingen bør opføres på listen over den store krigstjeneste og himmelske hærafdeling, hvis ikke kaldets time står for døren, og at ingen kan holde de dødeliges sammenknytning tilbage, når de daglig i de hellige skrifter sammen med os læser, at hverken liv eller rasende farer eller ikke døden selv nogensinde kan sejre, så det borttager de hellige fra vor Herres Jesu Kristi kærlighed.
93  2. Illi autem qui ab initio actus non destiterunt infamare sanctorum foedaque susurratione eorum conati sunt intentionem euertere, bellum quod militibus gloriosis nequiuerunt inferre in nos crudeliter uertunt, nosque auctores huius rei existere asserentes nostro instinctu (435) illa omnia perpetrata fuisse accusant, adeo ut quidam illius temporis publicae rei exceptor praepotens uitiis et diuitiis, solo Xpianismi nomine denotatus, operibus autem Deo et angelis eius ignotus, a principio certaminibus beatorum infensus, detractor, derogator et infamator eorum, iniquus, tumidus, elatus, superbus et improbus, quodam die praesenti concilio episcoporum multas aduersum me linguam commouens exaggerauerit contumelias; anathematizare sanctos decernit talia meditantes, maledicere imperat, persequi stylo iubet electos, uerens infelicissimus omnium ne iacturam honoris patiatur, qui non solum nullam reuerentiam sanctis exhibere studuit, uerum etiam praedicare sinistrum esse quod agunt in populis praecepit.	2. Men der var også dem, der fra begyndelsen ikke afstod fra at nedgøre de helliges handling og søgte med deres fæle hviskekampagne at fordreje hensigten; den krig, som de ikke kunne vende imod de ærværdige soldater, vendte de på grusom vis mod os, og forsikrede, at det var os, der var ophavsmand til denne begivenhed, og anklagede os for, at alt dette var sket ved vores tilskiyndelse, og det i den grad, at en vis offentlig embedsmand, som var fuld af last og rigdom og vel af navn var kristen, men var ligeglad med Gud og hans engle, fra første færd var en fjende af de saliges strid, idet han bespottede dem, fornægtede dem og nedgjorde dem, uretfærdigt, opblæst, stolt, hovmodigt og uredeligt; på den dag, biskoppernes koncil var forsamlet fremførte han mange beskyldninger imod mig med sin rappe tunge; han bestemte, at de helgener, der overvejede den slags ting, skulle lyses i band, han afgjorde, at de skulle forbandes, han befalede, at de udvalgte skulle forfølges med pennen; selv var han den ulykkeligste af alle, og han frygtede, at han ville komme til at lide mangel på ære; ikke alene stræbte han efter, at der ikke skulle vises de hellige nogen ærbødighed, men han erklærede også, at det, de prædikede for folket, var forkert.
94  3. Et quamquam metu compulsi seu metropolitanorum iudicio, qui ob eandem causam tunc e diuersis prouinciis a rege fuerunt adunati, aliquid commentaremur quod ipsius tyranni ac populorum serperet aures (n94), inhibitum esse martyrium nec licere cuiquam deinceps ad palaestram professionis discurrere praemisso pontificali decreto ipsae litterae nuntiarunt; eademque scheda minime decedentium agonem impugnans quod futures laudabiliter extolleret milites percipitur, uerumtamen allegorice edita nisi a prudentibus aduerti non poterat. Non tamen inculpabile illud fuisse putamus simulationis consultum, quod aliud gestans et aliud sonans quasi a discursu martyriali plebem compescere uidebatur; quin immo nisi legitima satisfactione saltem pro plebe nullatenus remittendum ese [esse] confitemur.	3. Og skønt de var drevet af frygt og af ærkebiskoppernes dom, de bisper, som af samme grund var kaldt sammen fra de forskellige provinser af kongen, skulle vi kunne sige noget, som kunne nå tyrannens og folkets ører, nemlig, at martyrium er forbudt og at det ikke er tilladt for enhver herefter at bevæge sig hen til bekendelsens øvelsesplads; sådan bekendtgjorde de i selve det biskoppelige dekrets bogstaver; men den samme skrivelse angreb i kun ringe grad deres kamp, som gik ned, fordi den hævede de fremtidige [martyrer] som rosværdige eksempler, og opfattede dem som soldater, blot var det formuleret i et allegorisk sprog, så kun de opmærksomme kunne blive klar over det. Men vi mener ikke, at det var uden brøde at tilråde en sådan "laden-som-om", så man siger ét, men mener noget andet, og så ud, som om den tvang folket til at bevæge sig til martyriet; ja, mere endnu, medmindre der er nogen lovlig satisfaktion, i hvert fald for folket, bekender vi, at den på ingen måde skal tilgives.
95  Caput XVI Abdarragman rex subito moritur; filius eius Mahomat in regno succedit 1.    Denique cum ex omni parte Xpianis immineret interitus ardensque immani furore comminatio principis multos electorum errare compelleret, plerique nobis illam exprobrationem Israeliticam, cum se grauius opprimi cernerent,  inferebant  dicentes: 'Uideat Dominus et iudicet quoniam foetere fecistis sudorem nostrum coram hoc tyranno et seruis (436) eius et praebuistis eis gladium ut occiderent nos'.	Kapitel 16. Kongen Abdarragman dør pludselig; hans søn Muhammed efterfølger ham på tronen. 1.
96  Crescente etenim numero martyrum crescebat in maius iracundia principis augebaturque fidelibus conturbatio, ut paene casus nostri olim Pharaoniticis contra Israel persecutionibus computarentur. Quia sicut ob interuentum Moysis ad Pharaonem pro populo Dei acrius Aegyptii desaeuiunt et operum grauissimorum importabili calamitate subditos opprimunt, ita quoque et nos ex eo quod sancti ad proelium descenderunt ut loquerentur ex nomine Domini nostri Iesu Xpi coram rege et profiterentur consulibus et iudicibus euangelicam ueritatem proderentque falsitatem uatis iniqui, solito asperius euertimur et funditus a ministris daemoniorum perdendi insequimur.	For samtidig med, at martyrernes antal forøgedes, forøgedes også fyrstens vrede og de troendes trængsler, så man næsten kunne sammenligne vor situation med Faraos forfølgelser imod israelitterne i gamle dage. For ligesom ægypterne på grund af Moses' intervention rasede hæftigere overfor Farao for Guds folk og påførte de undertrykte endnu alvorligere gerninger og ubærlige besværligheder, således blev også vi fordrevet mere råt end vi plejer det, og i bund og grund angrebet af dæmonernes hjælpere, for at vi skulle gå til grunde, fordi de hellige gik ned til fægtningen, så de i vor Herres Jesu Kristi navn talte overfor kongen og bekendte for konsuler og dommere den evangeliske sandhed og fremdrog den uretfærdige spåmands falskhed.
97  2.    Cumque tanta coarctati angustia crebrius gemeremus et latentibus et uagantibus nostris denuo pontifex horribili carcerum specui traderetur nullusque nobilium laicorum ingredi fores auderet, futurum in perendie ergastulum metuentes, coepit rex alta aedium petere scanditque sublime solarium oppida lustraturus, confestimque e regione pendentia stipitibus sanctorum corpora intuetur. Continuo suppositis ignibus cremari ea praecepit, quorum cineres Deo fautore per loca sancta repositi sunt. Et o admiranda potentia Saluatoris et stupenda uirtus Domini nostri Iesu Xpi, qui semper quaesitus in tribulatione assistit, pulsatus aperit, inuocatus exaudit!	2. Og da vi sukkede under disse mange stadig hyppigere trængsler og biskoppen påny blev skjult for os og ført bort fra os til fængslernes forfærdelige grotte, og ingen af de læge adelsfolk vovede at gå frem, fordi de frygtede, at de i overmorgen ville komme i fængsel, tog kongen sig for at gå op i tårnet og derfra så han den solbeskinnede smukke by ligge udstrakt, og han fik med det samme øje på de hellige kroppe, der hang på galgen i egnen overfor. Straks befalede han, at de skulle lægges på bålet og brændes, men deres aske blev ved Guds gunst ført hen til hellige steder. Og hvor forunderlig er ikke Frelserens magt og hvor overraskende er ikke vor herre Jesu Kristii kraft, han, som altid står os bi i trængsler, når vi beder ham, han som lukker op for den, der banker, hører den, der påkalder ham!
98  Nam os illud,  quod sanctos Dei comburi  praecepit,  repente eadem hora diuinitus obstruitur, lingua uero angelo percutiente repressa suo haerens palato ultra fari non potuit. Sicque portantium manibus in stratum reductus, quadam noctis ipsius hora spiritum reddens, priusquam rogus sanctorum cadauerum extingueretur, idem uita exemptus aeterno clibano deputatus est, relinquens successorem  imperii Mahomad  primogenitum, hostem ecclesiae Dei et  Xpianorum maliuolum persecutorem, qui  ingenito quodam odio saepius quaestionem aduersus fideles proponens non illo inferior esse meritis apparuit, cuius nomine insignitus ostenditur.	For den mund, der påbød at opbrænde Guds hellige, blev pludselig i den samme time på guddommelig vis tilintetgjort, men med tungen gennemboret af en engel kunne den liggende i sit palads ikke siget noget mere. Og således blev han båret på hænder på et tæppe, og opgav sin ånd i den selvsamme nattetime, førend bålet med de helliges lig var gået ud, idet han gav det samme liv fra sig til den evige hvile (?), og han efterlod sig som efterfølger på tronen, sin førstefødte, Muhammed, en fjende af Guds kirke og én, der ønskede ondt mod de Kristus og forfulgte dem; han stillede ofte spørgsmål imod de troende ud af et medfødt had til dem,
99  Nam ipso die, quo sceptrum regni adeptus est, Xpianos abdicari palatio iussit, dignitate priuauit, honore destituit, multa postmodum in nos mala irrogari disponens, si regni felicitate et prosperis potiretur euentibus. Nos autem instanti fine opusculi spem nostrae incolumitatis in Domino collocantes non timemus quid nobis faciat homo, credentes nos ubique aduocati nostri Domini lesu Xpi interpellatione saluari,  qui dicit:   'Ecce ego 25 uobiscum sum  omnibus  diebus usque  ad consummationem saeculi'. Amen. (437)
100  Obsecratio ad Xpm eiusdem Eulogii in complementum libelli siue pro omni lapsu qui in hoc opere commissus est.
101  Ecce, Domine Deus meus, alpha et omega, principium et finis, uerus Emmanuel noster, initium uitae meae, plenitudo animae meae, perfectio salutis meae, zelo tuo accensus, amore sanctorum tuorum compulsus, fratrum caritate coactus, paruipendentium nutationi compassus, odio  inimicorum tuorum commotus, tantillus scientia, ingenio parcus, exilis intellectu, spectamine bonitatis ac misericordiae tuae magnanimus, fretus pietate, dementia roboratus aggressum opus te adiuuante perfeci atque conclusi sicut potui, non sicut debui, immo sicut tu mihi posse dedisti.
102  Aperui os meum, Domine, et locutus sum quia tu iussisti; et quantum uoluisti implesti atque ad enarrandum iustorum tuorum actus iustissimos cor iniquitate deiectum coegisti. Armasti ad praeconandum laudes tuas impeditam sceleribus linguam et os meum, quod sera uitiorum diu obstruxerat, subito quadam praeditum agonia ad tua elucubranda fidelia testamenta reserasti.
103  Uerebar, Domine Deus meus, opera mea et sollicitus de proprio manens facinore, licet emendationis differrem remedium, meditabar tamen de iniquitatibus meis penes memet ipsum probatum saepius testimonium, perpendebam iudicium, debitum mei reatus cogitabam uindicium, et cum apud te notitiam facti sui mens consternata deliquiis manere cognosceret, uix caelum audebat intendere. Tu uero linguam meam quasi ministeriis tuis aptam ad sacramenta caelestia ordinanda dignaris impellere.
104  Nam quod exiguis meis meritis materiam tanti meriti construere intentaui et quod immundus munda disserui et quod sordidus sancta sanctorum disposui, non superbiae tumore subnixus, sed humilis et abiectus gratia acquirendorum praemiorum et patrocinio potiendi sanctorum hoc egi, uel certe ut penes te ingratus non essem talenti collati aut etiam ne res caelo dignae nullo adstipulante obliuioni traderentur perenni.      Tu, Domine Deus, scisti affectum meum, penetrasti intentionem, uotum intellexisti et causam talia commentandi non ignorasti. Tu paruulo instinctum dedisti, miserrimum adiuuisti conatum, erexisti ad grandia imbecillem et inualidum animosum fecisti.
105  Neque enim, Domine Deus meus, ad tanta me praeelectum fieri opinatus sum, ut ego tandem essem elucubrator gestorum sanctorum, qui eram grauium operator peccaminum. Numquid si ego mentior, tu testis non es? Si falsum adstruo, nonne uides? Si aliter quam fuit affirmo, tu poteris ignorare? Si non profero ueritatem, non latere te potest, qui omnia nosti? Certe tu cuncta consideras, penetras uniuersa, secretum intelligis, uides profundum omneque (438) tibi patet arcanum et totum in praesenti tibi manens praeteritum et futurum in tuo cuncta uolumine adscribentur; et quod inspiratione tua mens prouocata ruminauit et quod praedita caelestium gratiarum uirtute elicuit et quod uanae laudis stimulata compunctionibus affectauit et quod ibidem lapsu linguae nolens incurrit, apud te reposita manent uniuersaque tuis examinationum libris exarata sunt.
106         Hinc ad te, Domine Deus meus, uario corruptus facinore rediens, multiplicus scelere, iniquitate praelargus, quaeso, peto, imploro ut de illa ineffabilium clementiarum sede beata obsecrantem intendas, adspicias consternatum, adsis roganti, ut prius abdita cordis mei emundans liberum in confitendo te semper statuas, purgesque deinde satum opusculi huius, si quid zizaniae praui sensus subtilis circumuentio temptatoris in ea me non uolente adspersit, si quid loliorum deuiae prosecutionis ignorante me seminauit.
107  Quidquid ibidem erroris casu respirat, quidquid resonat impolitum, quidquid a te alienum est, quidquid a te procul est, omne quod te ignorat, cuncta quae tibi obstant tuamque uoluntatem refellunt et nesciunt pietatem, tu cuncta, omnipotens Deus meus, erudera, ablue uniuersa totaque purificando sanctifica, ut tam sit Domino Deo meo hoc opus acceptum quam sanctis angelis tuis gratiosissimum; impetret mihi gratiam tuam, sanctorum hauriat benedictionem, obtineat pacem ecclesiarum; deferat tibi articulum temporis huius, recenseat coram te populi tui calamitates teque super latibulum meum, quo ista dicto, respectu miserandi conuertens diluat omne facinus, ad quod me temptatoris uersutia ritu priori cedente fragilitate illexit.
108  Sit custos coronae meae, sit tutor uitae meae, sit mei prouector ad praemia sempiterna, ut idem per te sanctificatus Memoriale sanctorum dicatur et me inter memorias electorum tuorum sua conscribas obsecratione, per te Dominum nostrum, qui cum Patre et Spiritu Sancto unus, sempiternus et immortalis es Deus in saecula saeculoram. Amen.
Videre til liber tertius.

Noter:

n75  'Locus hic in ueteri codice fuit mutilus et linea integra cum dimidia uacua relicta, ut si quando posset suppleri' Morales.

n90:  Der mangler et led. I Vulgata står der Rom 8,30: ... quos vocavit  hos et iustificavit quos autem iustificavit illos et  glorificavit.  ... dem, som han har kaldet, har han også retfærdiggjort, dem, som han har retfærdiggjort, dem har han også herliggjort.

n94.  'Multo quidem erant omnia in exemplari obscuriora et quae multocum labore, adhibito etiam sapientissimorum hominum iudicio et lima fuerunt dilucidiora aliquanto, una aut altera uoce tantummodo adiecta, reddenda' Morales