Indiculus luminosus 2

Fra Corpus Scriptorum Muzarabicorum, Bind 2, side 289-.

Tilbage til oversigten!
 
 

1  18. Nunc ad ea que ceperam flecto articulum et probare nostro uitjo inlatum iterum intentauo flagellum. Nostra hec, fratres, nostra desidia peperit mala, nostra inpuritas, nostra leuitas, nostra morum obscenitas. Dum timemus ubi non est timor et paruipendimus pro eo quod differtur supplicium sempiternum, secuti sumus orrendam mortem et iniucundum infernum.	18. Nu til det, som jeg begyndte ... og som jeg igen havde til hensigt at bevise: at vores pålagte piskning skyldes vor last. Brødre, det er vores, altså vores ønske, der har afstedkommet det onde, vores urenhed, vores overfladiskhed, vores obskøne skikke. Fordi vi frygter, hvor der ikke er noget at frygte, og regner det for ringe, som ... en evig bøn, bliver vi forfulgt med en forfærdelig død og et ubehageligt helvede.
2     Unde et tradidit nos Dominus qui iustitjam diligit et cuius uultus equitatem decernit ipse bestie conrodendos. Suscitauit enim super nos ipsum quasi proprie maledictum, qui omnem Xpianitatis gradum et totjvs eclesie statum contriuit nosque digne et (290) iuste merito terra tenus coequauit.	Derfor har også den Herre, som elsker retfærdighed, og hvis ansigt bestemmer ligeligt, overgivet os til at blive opslidt af dyret selv. Han har nemlig hævet ham selv over os, som en forbandelse over os selv, han, som tildeler enhver kristendommens grad og hele kirkens tilstand, og som gør os lige værdigt og retfærdigt .... indtil jorden.
3 Nam dum maledicere leuiter sanctos Dei nostra non timuit leuitas et maledictum defendere, irnmo cotidie publico sermone laudare in eclesia ex precellenti loco nostra conauit temeritas, ilico quasi ex inferno productum ipsum, quem preconauili uoce defendendo quasi laudauimus, erecto in apice super nos iusto Dei iudicio doluimus, quem non mitem, set crudelem et dirum adque iugulum in nostris cerbicibus  acuentem actenus sustinemus. Iniquitas nam nostra in uertice nostro descendit et malitja calcanei nostri nos circumdedit.
4  Nec conquerere de corundam Xpianorum, immo publicanorum insurrectjone deuemus, qui ipsi contra nostre fidei cultores surreximus, et in quantum potuimus sanctos Dei dicacibus uerbis maledicendo turpauimus. Et licet iste persecutor eclesie publicanus multum permittente Deo contra fidei sue canis surrexerit rauidus et prebuerit gentilibus gladium ad populum Domini iugulandum, tamen, sicut confitendum est hoc fidelibus iuste et merito preuaricatjonis euenisse, ita e contrario fatendum est illum diaboli membribus adesisse et ad probatjonem eclesie et palearum uentilatjone instinctu demonis et peccati aculeo prosilisse. Cuius [re]surrectjo licet permissione omnipotentis, ut diximus, actenus protendatur, tamen post peractum uentilatjonis uel probatjonis iudicium seueriori, immo uero iudicio punietur, ut et Xpi eclesia probatjonis camino clarescat et hostes eius digna sententja tenebrescant.	Og vi bør heller ikke beklage os over, at nogle kristne, ja nogle toldere hæver sig op, nogle, som vi selv har hævet op til at tale imod vores tro, og, så vidt vi kunne, har vi fastholdt dem i at forbande Guds hellige med fornægtende ord. Og selv om denne forfølger af kirken, denne tolder, med Guds tilladelse har ophøjet meget imod hans tro som en gal hund, og selv om han tilbyder hedningerne sværdet til at underlægge sig Guds folk, så må man dog bekende, at det er sket for de troende retfærdigt og efter hvad de har fortjent for deres overtrædelser, så at man modsat må indrømme, at han har opbrugt djævelens medlemmer og at han springer frem til kirkens bevis og ... og syndens brod. Lad så være, at hans ophøjelse, som vi har sagt, hidtil er sket med den almægtiges tilladelse, ...
5  3Quid enim aerum incomoditates, quid inclementja celi, quid inmensitas irnbriurn, quid fames populorum nisi iram Domini clamant et uindictam 141V iam iamque inminere minitant et intentant? | Templa enim Xpi a sa-crificio desolata et loca sancta ab ethnicis extirpata et a public<an>o eodem poca Dei dextructa] censa crudeliter adgrauata per incommodita- 35 tes aeriuw et disturbatjones gentjum et incursiones uindicauitur prelio-rufn. Hen enim omnis plaga fideEbzts ad pxemimw proficit, infidelibws ad supplicium crescit. Mundamur narnqwe per seculi istius pressuras, si tamen resipiscentes nostfras disposuerimus curare quas contraximMS culpas.
6  4Ceterum si in herrore pristine perdurantes obstinata mente et 40 indomauili corde obliqua precalcauerimws itinera, cauendum est ne cle-mentissirni patris ad mayora ulciscenda pxouocemus sententja et non xedemtjonem, set gladium temporalew, immo mortem incurramus fW-petuam. (291)
7  19. Miror tamen aliquos inuenire preparuos, forsan non homines set uere cum minoratjone dicendos homunculos, qui presulem infamant maledictum et martirium equo animo sufferunt detestatum, uenerantes iustas episcoporum in presulem currentes sententjas maledictjonibus et detestatjonibus plenas, et eodem mentis uigore aduersum fidei episcoporum colentes decretum, sacrilegio et blasfermis [ut leuiter putant] in tirunculos Xpi refertum, hominum maledictjones in episcopo adtendentes et umanas leges summa conserbatjone uenerantes, diuinas uero sanctjones contra hostem eclesie temerantes et damnantes Xpi martires conlaudantes. Nec apertis hoculis et reserato lumine se iuste maledicto uident addictos, dum benedictjonem nolentes Xpi contemserunt amicos.
8 Quur enim biothenatum presulem rennuant nescio, dum testes Xpi et ueritatis rninistros damnatjoni uero asserant et congruo subiaceri iudicio. Aperiamus ergo oculos cordis et iudicium Domini iustum in nobis uideamus seuisse et desinamus a contumelio martirurn, ne nos ultjo regis eterni incorreptos perducat ad Tartarum.
9 cCuremus ut non exeat magniloquium ex ore nostro et in celurn ponere os nos^rwm uitemus, scientes quia m^sertcordia et ira ab illo cito proximant et timentes ne subito furor eiws ueniens disperdat nos, ne nobis illut Iherernie conue-^ 20 niat dictum: 'Interfeci et perdidi popwlwm mewm et a uiis suis now suwt reuersi'. Et iterum: 'Multo lauore sudatuw est et non exiuit ab ea nixnia rubigo eiws neqwe per ignem. Inrnunditja tua exacxauilis, quia mundare te uolui et non es mundata a sordibus tuis'. Hec et his similia intuentes et sanctoium multorum opera conpensantes uictoriasque fidelium exto-J 25  llentes glorificemus Dowmwm et nodum figamus criminibus et dente | rauido nostri inmemores, quietudine iam letantes Qterna et Regi suo facie tenus seruientes beluinis morsibus non inpetamus.
10c 20. Set si fidem Domini sicut dignum est non pxedicanrus, saltim occulte predicantes dextras ausilii demus, rogantes clementissimwwi Dominum solite subuenientewz delinquentibus Iheswm Xpm, qui et retro acta et nunc multotjens intentata indulgeat, hac ne deinceps 5 preceps act jo consuete proruens cadat, sua inuicta infirmor^w corda potent] a teneat.
11c Hec nos^ris non maliuole, set pacifice diximus. Aduersis uero cowstanter et elate, catholice ut iniunctum est eclesiae filiis, prom- (292) simus et incondite eloquio que stint nosfre uisa inscitje, ut conatus adfuit, txamite breui digessirrms, et licet inconposita dictjo sensujn lec-toxis eneruet, tamen instantis deuotjo now inculta pensauitux, si quo jq anijno ceptew est Xpiano modo libxetux.
12c Neque enim tam densa e.uitu-dine teneor ut mei ob<l>itvs, per qua displicexe uixis stxenuis timeo, per hec laudis me xeputem glon'am incuxxisse, quia nee in liueralium axtjum disciplinawt non excultum pxopxium ignoxo studiuw et nescient jam meam ?' ipse non nescio, et quod magistexio humano non didici | exiuexe aliis 15 utpote ignaxus non ualui.
13c Et cexte rusticitas, que mici uexnula heret, incvlte lingue inponexe silentjum debuit et ne peiitissimis et aeloquentjae splendoxe fulgentibws me inpoxtune ingexexem sapientissime fortasse aliquis opinat fuisse uitandum. Set ego non quam uenuste, set quajtn • uexe scxiuexew cogitans paxuipendidi filosophoxuw omnium laudem, 20 nee a defensionem iustitje lauia mea inexudita lingua pxoibuit, quia non inputatvx pxeputjum horis cui ciicumcisio iussa est coxdis.
14c Habet namque pxeputjum subdola et palpans inuectjo effxenata et me.tas transiliens exaggexata fatuaque dissoluta ixa uel risu contexio, set et acurata dissertaqwe in xebus pexituxis et labentibws <sine> fine facundia 25 uel in mundialibws et fidei aduexsis eloquia polluta, incixcumcisa et in-munditjaxum sordibws sunt inquinata. Rusticitas autem fxuctuosa et inpexitja in sacris extollendis mistexiis now uenwsta non ceno infidelita-tis et salebris uoraginibMsqwe soxdida turgit, set humilitate et uexitatis decoxe per se specifice fulgit.
15 Et ideo si qua forte aduersantja catholico docmate neglegenter dissexui non uoto, set cecitate mentis urguente, ea rogo lectores mei fletibus diluant, precibus tergant, oratjonibus mundent, sermonum uexo uitja tota oro intemerata relinquant. Iudex enim ille cui hanc intentjonem deuotjonis libaui non uerborum folia, set radicem cordis discernit nec adcuratjonem coruscam prose, set operis finem intendit.
16 Agant eructuosas questjones filosofi et Donatiste, genis inpuri<s>, latratu canum, grunnitu porcorum, fauce rasa et dentibus stridente<s>, saliba spumosi grammatici ructent; nos uero euangelici serbi, Xpi discipuli, rusticanorum sequipedi, quibus iniungitur plena, quibus percipitur fortja et non caua, leuia et inflata, set (293) olocaustomata iniuncta sunt medullata, sectemvr solida et sententjarum uiuacitate prespicua, non, quod absit, uacua et letali peste turgentja adque laudis humane ultro citroque fumosa, que magis mentem auctoris et tractantjum macerat quam textum aperiendo lectjonis animos fece conturna infectos inlustrat, ubique absque ratjonis camo procedens et habenis laxatis moetarum fines magis transiliens quam adimplens, uno contumacie hictu editorem obserbantemque prosternens, dum et principium a uana gloria summit et se nisi in laudantjum pectora non infundit. Hec contra Donatistas dixisse sufficiat.
17 21. Nunc ad ea post discessum defensionis nostre redeundum est, que huic paruissimo opere culmen perfectjonis inponat et precursorem Antixpi tota liuertate testimoniorum fasce —tantum huic materiole exigue substendandum est!— facile conprimat uel dimergat. A Daniele capiamus initjum et ex parte que in Antixpo a beato exposita extat Iheronimo huic nefandissimo consentanea et uicina firmemus.	21. Nu vender vi tilbage til det, vi ville sige, efter at vi således har forsvaret os selv, det, som skal være den fuldstændige hovedsag i dette lille arbejde og
18 Dehinc beati Iob de Behemoth uel Leuiathan dicta rimemus et sancti Gregorii concordantes expositjoni, que in Antixpo specialiter sunt designata, isti similiter hostendamus iniuncta. Sic textjo loco ad Apocalipsin accedentes et aliqua<s> simili tenore species disserentes doct<i>oribus et inlustrioribus sequuturis disserendi omnia materiam relinquamus et post corundam prophetarum uel sanctorum difflorata oracula fine deuito opusculum precidamus, ac in secundo libello doctorum sententjas congregemus nostrasque operosas fabellas ueracium stellatjone firmemus.
19 Si enim  Domitjum Neronem pro  inmanitate scelerum Antixpm aliqui firmauere et Antjocum eundem figurare dixere uel ceteras pestes contra eclesiam insurgentes precursores ipsius nefande bestie doctores probatissimi adstrurere, quid nos post odie incongrue garrient posuisse qui neuum operibus aliorum conant inponere? Ecce Danihelis presagium primo loco discutjens, breuibus et consequentjam abentibus conclusionibus seruiam et non specialiter omnia, set aliqua ex parte expediam et hoc a patrum regulis in deuium non diuertam.
20 Dicit namque de undecimo bestie cornu: 'Bestia', inquid, 'quarta quam uidisti quartum regnum erit, quod maius exit homnibus regnis'. Aut duuinm quod Romanum significet, multotjens elebatum latjusque a regna cetera dilatatum. 'Porro cornua decem ipsius regni decem reges sunt, et alius consurget post eos et ipse potentjor erit prioribus, et tres reges humiliauit et sermones contra excelsum loquetur et sanctos altissimi contexet. Et putauit quod posset mutare tempora et leges et tradentur in manu (294) eius usque <ad> tempus et tempora et dimidiurn temporis'.
21 Que homnia storice et proprie Porfirius in Antjoco posuit, nostri uero in Antjoco tipice et uerius in Antixpo et rectjus specialiter posuere. Nos tamen in hunc nostri temporis damnati hominis precursorern ex parte dicimus conuenire.
22 Nam in undenario numero surgens, qui scripturis sanctis semper infaustus est, tria regna perdomuit, dum Gregorum Francorum<que> que sub nomine Romanorurn uigebant prouincias occupabit et Gothorum occidentalium colla uictrice planta calcauit uel dum decalogum, hoc est, uniuersalem religionem et numerum qui plerumque pro toto inseritur, dissipare conauit et contra fidem Trinitatis spe, fide, caritate munitam superuire temtabit, contra Deum excelsum sermones petulanti contumacia fabricans, grandia trutinans et fumosa illa contexens que uere Antixpo sunt preuia et humili religioni nostre satis aduersa, legem Domini miraculorum sole coruscam nebulosa inuolbere putans caligine et fauctoribus suis quasi ex iussu altissimi Domini ridiculo auso lebes et risu dignas texens storias, stilo falso, inpura fronte, teatrali fabore fabulosa fingens mendacia nullo uirilitatis uel ratjonis uigore precincta, sanctos Dei conterens et de stellis celi, id est, ex eclesie filiis, partem pede scurriuili calcans, quod magis oculorum indicio quam nostro expositjonis conprobatur eloquio.	.. og troen på treenigheden, forsvaret af troen, håbet og kærligheden, søgte han at overvinde, han opfandt kåde, forhånende ord imod den højeste Gud, udtænkte store ting, og vævede dem sammen til en tåge, som i hvert fald er et tegn på Antikrists komme og er imod vores udmyge religion. Han mente, han kunne indhylle Herrens lov, som skinner klart med mirakler, i en mørk tåge. Han fandt på uholdbare og latterlige historier for sine tilhængere, som var det efter den højeste Herres befaling, med et frækt grin, med en falsk pen, med en uren frimodighed, som et spil for gallleriet, han fremsatte løgnehistorier uden mandighed eller fornuftskraft. Han ødelagde Guds hellige og trampede på himlens stjerner, det vil sige, kirkens sønner, med sine rå fødder. Alt dette kan bedre ses med øjnene end beskrives med vor ordmæssige forklaring.
23 Iam uero 'tempus, tempora et dimidium temporis' capiti<s> eius specialiter iniungendum est Antixpo et requirendum quur non aperte tres annos et medium dixerit, set obscure illo uocabulo sermo husus fuerit diuinus quo<d> solitum est diuersum sensum in corda parturire doctorum. Nam et annus quattuor tempora habet et ipse unus tempus dicitur annus, et quinquaginta et centum et breuem et longum orarum, dierum, mensuum annorumque spatjum temporum nomine designantur.	Men nu skal "én tid, to tider og en halv tid" forklares især om hans hoved som om Antikrist, og vi vil spørge, hvorfor han ikke ligeud siger tre og et halvt år.
24 cHebrei namque unum tempos septuaginta annos accipiunt secundum. illut: 'Dies annorum nostrotum septuaginta anni[s]', nel iuxta numerum znnoium quo sub Nabuquodo-nosor fuerunt seruitutis iugo addicti; eoque intelligent] e genere ducti 'ternpws, tempora et dimidiurn temporis' in hoc loco Hebrei ducentos 60 quadraginta quinque Ysmahelitarum deputant genti, quibws peractis finiendum regnurn ipsorum satis audaci sermone confidunt, siquidem in hoc incarnatjonis Domini anno octingentesirrto quinquagesirno quarto (295) et era que currit octingentesima nonagesima secunda anni Arabum lu- 65 nares ducenti conputantvr quadraginta, solares uero anni ducenti XXVIIII, ex qua summa superant annos solares sedecim.
25 c22. Nos uero hec Dei soli intelligentje relinquimus et eis qui diuino spiritu. tacti possunt cum Moyse nubew conscendi et occulta Dei eo reserante clara facie intuere. Sed sollerter est intuendum et legali disser-tjonis studio preuidendum | ne hanc hobscuritatem inuolutam temerarie 14fi 5 temtet exponere mens ue.sana et multiplicem designatam sententjam audacium et insolentjum retractare presummat insania detestanda. Dicit enim in fine uoluminis: Tertransibunt plurimi et multiplex erit scientja'.
26 cDiuersitatem tractantjum presago spm'to nuntjat, [et] non stolidorww, set sapientjum conmentaria prefigurans. Multiplex namqwe 10  erit scientja dum multi non errantes, set discutjentes opinauerint multa et diuersorum teruporww cause uno fuerint reuelate sermone. Untie et opinor sub primaria significatjone figurarwm et multiplici inductjone problematuw una eadenique res sepissime multotjens repetitaw et in tribws et quattuor locis sub alia adqwe longe a priori monstratjonis 15  figuram id ipsut quod primitus figurare.
27 cEt hoc in omnibus operibws profetje, ut opinor, debet intelligi et sub uaria repetitjonis specie totjus temporis causas uno profetje libro signare. Quae sententja si digna et amica mente p^rpenditur, non exacge[ne]ratjone liboris inprouauitur, set euidentjuw causarum euentibws confirma<ui>tur. Et isto inte- 20 llegentje genere confirmati eo possumus sine herrore procedere, ut non solum prof etas temporis ipsoxum dicanws spm7u diuino nuntjasse quae gesta sunt, set aetjam omnium seculorum   que gerenda erant euidenti-  14C ssime presagasse, ut sermo diuinus uno contextu sermonis totjvs seculi exponeret  casus.  Ecce  in  Abbacuc  cowtra   Nabuquodonosor   sermo 25  dirigitur: omni uicina et consentanea mox clarum uidentibws aperitvr, nee a tramite ueritatis herrauitur si profetja aduersum Caldeos directa in eos itidern exponatvr.
28 cHoc quippe magis congruit sapientje Dei et catholico cui seruimus dogmati quam ut dicam^s huiws uesani hominis nel alioruw regnorww storiaw profetice non preuisaw. Quin immo, ut (296) mici uidetur, que specialiter in capite pwlitorum est dictum, in membro, 30 immo ut euidentjus dicam, in gutture ems acute cernentibws enigmatice seruit.
29 cEt hunc intellegentje sensum fides catholica non abhorret, nam fine uoluminis de ipso supe/borum capite spiritus dicit profeticus ea liquide et subtili indagine uentilata huic nequissimi spiritus hospiti disseritur intentata: 'Eleuauitur', inquid, 'et magnificauitur aduersus 3= omnem Deum', id est, gentjum, quos quasi religione sui Dei magnificans despectjonis pede cowteruit. 'Et aduersus ~Deum deorum loquetur magni-fica'. Scilicet contra Dowwnwm d-ominorum, celi et terre creatorew aeter-num, legem illam quam instinctu demonww ex eiws nomine ueneno conposuit et sequentibus se falsum testamentum tertjum falsa subrep- 40 147r tjone contexuit.
30 c'Et Deum paiium suorum non reputauit', hoc est, Ismahelitarww idola que usque in ipsut tempws colebant. 'Et erit in concupiscent jis ieny.na.tum'. Quis non uideat hoc loco hunc inpudicum specialiter hanc sententjam designatum? Et licet in Hebreo hec duuie positum relegatur, quod scilicet habeat uel non habeat concupiscent jam 45 feminarww, dicente Aquila: 'Et super Deuvo. patrum suorum non inte-lleget et super concupiscent jam fermnarum et super omnem Deujn non intelleget'.

31 cQuitms uerbz's, ut dixi, et abere eum inconcupiscentjam iem.ina.rum et non abere intelligitur, quod dubie ideo reox posituw esse, ut utrosqwe uno sensu sententje scientibws aperiret, scilicet in hanc 50 priorew bestiam concupiscent jam feminarum adfirmans et in posteriore non inesse declarans, dum et habere et non habere uno intellegentje potest intelligi tractu. Nee fas est ut discordant] a operum une adsig-netvr persone, set, ut dixi, ita uno sermonis textu unum indicat ut alium non dimittat, ita priorem sermo ferit propheticus ut nobissimuw 55 intactum diuinus non relinquat spiritus.
32 23. Conuenit et satis, ut reor, obtime congruit hoc in loco horum gentjum deridendos recenseri herrores homnique eclesie pro exsecratjone habendos exponere fetores. Tradunt enim et quasi exclamatjone egregia inportunis garriunt disciplinis hunc illorum amasium femellario opere ocupatum pre ceteris hominibus Afrodisie obtinuisse uirtutem et abundantjorem omnibus a Deo suo illi pro munere datam Ueneris uolumtatem licoremque spurcissimi operis et largiorem ceteris habuisse et faciliori effectu ab aliis digesisse fluxumque in coytum et uigorem, (297) immo copiam in femineam libidinem exercendam quadraginta uirorum a superis illi fuisse delatam.	23. Det er også passende, og jeg tror, det passer utrolig godt på dette sted at mindes disse folkeslags latterlige fejl og at udstille alle de fejl, som kirken regner for forbandelsesværdige angående avlingen. De har nemlig overleveret og de praler af det som en udmærket ting blandt de vigtige sager, at han havde opnået kraft til at elske kvinder fremfor andre mennesker, ved et afrodisisk værk, og at der var givet ham større Venus-vilje end alle af hans Gud som belønning, og at han havde væske til det mest smudsige arbejde og større end andre og lettere ved at fordele det til andre og en strøm ind i samlejet og kraften, ja, at der var overgivet ham en styrke til at udøve sin lyst på kvinder, der var fyrre gange en almindelig mands.
33 Quam spurcam pinguemque habundantjam olidi lumbi non a rerum parente Deo, ut predo iniquissimus somniauit, set a Uenere ludibriosa Uulcani coniunge, id est, ignis uxorem, que et propter spumosum licorem Afrodin dicta est, cui et opus uenerium adsignatur, alkaufeit idem inpudicus nominauit. Egregia sane laus et multum carnalium elegans munus, cui abte conuenit illa in Srahelica gente ex[h]acge[ne]ratjonis inuectjo, que hore super Egiptjorum fluxu manat profetico.	Men denne svinske og åndløse overflod af lændens stinkende væske hører ikke til de ting, der er beredt af Gud, som den uretfærdige røver drømmer om det, men fra Venus, Vulkans legesyge kone, det vil sige, fra ildens hustru, som også på grund af sin frådende væske kaldes Afrodite, og hvis værk også kaldes det elskovslystne, alkaufeit som de frækt kalder hende. Det er sandelig en udmærket ros og en meget fornem kødelig belønning, som udmærket svarer til den generations ophidselse mod det israelitiske folk, den, som strømmede ud over ægypternes masse fra den profetiske mund.
34 'Insaniuit', inquid, 'super concubitum eorum, quorum carnes sunt ut carnes asinorum et sicut fluxus equorum fluxus eorum', (Ez 23,20) uel illut: 'Equi insanientes in feminis facti sunt. Unusquisque ad uxorem proximi sui inniebat'. (Jer 5,8) Quod hic inpurissimus uates et fecisse predicatur et predicasse laudatur, dum seductus et sua uolumtate inlectus uxorem proximi sui fidei sue consentanei tulit, quam a Deo siui per reuelatjonem Gabrihelis iuncta mentitus est.	"Hun rasede efter at komme sammen med dem, hvis lem var som æslers lem og hvis sæd var som hestes sæd". Eller dette: "De er gjort til gejle hingste; de stræber efter hinandens koner". For denne højst urene spåmand både lader prædike og roser, at der prædikes om dette, idet han efter at have forført og lokket sin næstes hustru efter sin vilje fik hans tilslutning, fordi han løj og sagde, at hun var blevet knyttet til ham af Gud ved en åbenbaring ved Gabriel.
35 Quam inpurissimi sectam inpurissime sequipedi ambientes amissarii et adulteri uniuersi sunt facti, dum et propter iuramentum scindunt coniungium, quem maiore dedecore iterum adulterando coniungunt, et pelices multiplicando a trigamis uel quatrigamis seruiendo femellarii, immo uerius amissarii equi innientes seu rudentes asini sunt uniuersi.	De, der følger denne urene sekt på uren vis, er alle blevet gjort til mennesker, der vandrer med tab, og til horebukke, idet de efter en ed både kan rive deres ægteskab i stykker, som de efter efter en større vanære med hor kan knytte igen, og kan formere deres konkubinater tre eller fire gange, så de alle bliver kvindebetjenere (?), eller snarere svømmende heste eller ophøjste æsler. (??)
36 Pudet quippe tota retraxere <que> questa licita siui in mulieribus usurpando naturalem legem et nouas uias libidinum inquirendo, uae mici, plausiuiliter agunt, nec sinit nos rubor genarum retoricum contra hostem iactare sermonem, presertim quia pudor silentjum imperat. Et licet inuectjo acurata exerto opere in campum tota producat et inpetenda iaculis pugnatorum digerat uel exponat, tamen inconueniens actjo et non digna ipso operi membra magis se leuiter palpari tenui significatjone desiderat quam procaci denudatjone uocabuli, intecto eloquio, inuerecunda lingua modestis lectoribus turpia denudari, ne uerecundiam quam illi caruerunt opere nos etjam amittamus sermone.	Men det er nu rigtigst at undlade at fortælle om alt det, som de tillod sig at gøre mod kvinderne, idet de brød den naturlige lov og fandt nye veje for deres vellyst, vé mig, de handlede med bifald, og vi kan ikke undgå at få rødme på kinderne, når vi fremfører denne tale om fjenden, især fordi blufærdigheden kræver tavshed. Og selv om der fremkaldes hele den omhyggelige ophidselse ved det i lejren udførte værk, og selv om farten ved de kæmpendes spyd adskiller eller udstiller, (?) så er det dog en upassende handling og de ikke-værdige lemmer, der bruges til denne handling, ønsker mere at berøres med en let antydning af betydningen, end at betegnes med skamløse, afdækkende ord, de ønsker, at smudset blotlægges i et ublufærdigt sprog for de mådeholdne læsere, at ikke den blufærdighed, som disse med deres gerning ødelægger, af os skal borttages med ord.
37 24.    Nullus uero adeo libidinis perditus et uolutabri sordibus extitit feculentus ut hic leno fetoribus inquinatus, qui etjam coniunges (298) alienorum, ut diximus, lenocinanter fruitus est, angelica iussione sordium suarum scrabredinem celans hac siui credentes scorta passim et nullo saturo coitu finienda in paradise Dei sui ob remuneratjonis dono iugiter potjenda promittens, ita ut extremus calor instinctu unius ore solito non terminetur spatjo,  set protendatur per septuaginta delectatjone uirorum ipsa delectatjo specialiter profluens asinorum, habens quisquis ille paradisi fuerit colonus ueternosus ampliatum fluxum et desiderium pinguiorem extentum,	24. Men ingen er i den grad fortabt til vellyst og ingen er bedre til at vælte sig smudsigt i den værste mudderpøl, end denne skændige forfører af det unge afkom, han, som også forførerisk, som vi har fortalt om, nød andres hustruer, idet han skjulte sin smudsige lyst under en engels befaling. Og han lovede sine troende, at de overalt kunne begå utugt, og at de i Guds paradis som belønning skulle få den gave, at de vedvarende kunne tilfredsstilles ved et samleje uden ende, således at den yderste varme ikke afsluttedes ved den tilvante plads ..., men nydelsen selv, der især flød frem som æslernes nydelse, strakte sig ud til mændenes nydelse af halvfjerds, så enhver blev ørkesløs forpagter af dette paradis, der var fyldt af denne strøm og opfyldt af de fedes ønsker.
38 et per omne coytum uirginitas tam prolixo facinore perdita tamque inflexibili calamo perforata itidem fruentibus seruiat restaurata recen<s>que disrupte  pellicule  ipsius  concisio  et denuo defrigate lappe contexio non dolore functjonis patjentes exterreat, sed delectatjonis dulcedine utrosque dulcoret, desiderium potjendi per hoc auidiorem mentibus sugerens et ardentissimam gulam renouatjonem non finiens, set extendens, et ingentjora alia que de utroque sexu et utraque natura inlecebrosa inuectjo non puduit populo perdito ex persona omnipotentissimi Domini inpuris genis conficere. Que omnia in alio opere enucleatjus et limatjori inuectjone, si Deus uitam concesserit, disseremus.	Og ved hvert samleje bliver jomfrueligheden tabt, dels ved, at den fortaber sig i en langtrukken handling, og dels ved, at den på samme måde tjener dem, der nyder den, med et ubøjeligt rør, der bliver gendannet, og en ny udstykning (?), hvis hans konkubinat bliver afbrudt, og efter at være blevet afgnedet, væves de igen sammen som en burre, uden at forskrækkes ved nogen smerte ved forehavendet, men begge gribes af kærlighedens sødhed, får indgivet i sindet et større ønske gennem denne attrå, og der er ingen ende på det meget brændende fornyede begær, men det udstækker sig, og meget andet, som den tillokkende ophidselse fra begge køn og begge naturer ikke skammer sig over, idet det fortabte folk af en person fra Herren den almægtige har frembragt en uren slægt (?). Hvilket vi altsammen vil omhandle i et andet værk mere tydeligt og med mere begrænset ophidselse, hvis Gud vil give os levetid til det.
39  25.    Sequitur: 'Nec quemquam deorum curauit, quia aduersum uniuersa consurgit'. (Dan 11,37) Scilicet quia et gentilium et Iudeorum seu etjam Xpianorum  religionem despexit et contra uniuersa surrexit.   'Deum autem Maozim in loco suo uenerauitvr'. (Dan 11,38) Maozim grandis et maior dicitur seu fortis uel fortissimus. Si uero non maiorem, set fortissimum dixerit aliquis figurare, respondemus ei quod fortissimum, id est, Deum, se simulet hec religio in loco suo uenerare.	25. Så følger: "Men ingen af guderne tager han sig af, for han hæver sig op over dem alle". Ja, han ser ned på både hedningernes og jødernes og også de kristnes religion og hæver sig op over dem alle. "Men han dyrker Maozim (fæstningernes gud) i stedet for". Maozim betyder enorm og stor eller stærk og stærkest. Men hvis én vil sige, at det ikke skal betyde en stor, men en stærk, vil vi svare ham, at denne religion lader som om de ærer den stærkeste, det vil sige, Gud, i hans sted.
40 Set hoc ideo agit, 'ut muniat Maozim cum Deo alieno quem cognouit'. (Dan 11,39) Quod Teudotjon apertjus explicat: 'Et hec', inquid, 'ait ut muniat presidia cum deo alieno; et quum eis hostenderit', id est, suis, 'multiplicauit honorem et dominari multis faciet et terra diuidet gratis' (Dan 11,39). Ideo Deum fortissimum se simulat adorare, ut Deum alienum suis introducat et per ueneratjonem Dei honorem multiplicet in gentibus et adcumulet dominatum.	Men det drejer det sig om, "at han udruster Maozim med en fremmed gud, som han anerkender". Hvilket Teodotion åbenlyst forklarer: "Og dette siger han, at han udruster sit forsvar med en fremmed gud; og når han viser det for dem (det vil sige, for sine egne), "mangfoldiggør han æren og gør, at han kommer til at herske over mange, og uddeler jord gratis". Af den grund ser han ud til at tilbede den stærkeste Gud, så at han kan introducere en fremmed gud for sine egne og gennem ærefrygten for Gud mangfoldiggøre sin ære hos hedningerne og opdynger herredømme.
41 Quod iste in fumosis turribus cotidie barritu inormi et monstruoso hac ferarum ri<c>tu, dissolutis labiis et faucium iatu aperto ut cardiaci uociferant hac uoci- (299) ferando uelut furiosi preconant, ut muniant Maozim cum Deo alieno quem cognouit, id est, ut Maozim, quem illi Cobar uocant, hoc est, maiorem, cum Deo alieno, id est, demone illo qui ei sub persona Gabrihelis apparuit, uno ueneratjonis nomine muniat, ut per hoc herrorem suum in corda credentjum tegat, dum nomine maioris Dei ritum uociferatjonis extollit  et  supprestitjoso conatu, nefando spiritu, nobilium  animas inficit.	Dette udråber de dagligt fra deres tågede tårne med voldsomt og storladent krigsråb med deres jernmund, med mund og læber vidt åbne, som folk med mavebesvær, og de råber som gale, idet de udråber, "for at udruste Maozim med en fremmed Gud, som han anerkender", det vil sige, for at styrke Maozim, som de kalder Cobar, det betyder den største, med en fremmed gud, det vil sige, med den dæmon, som viste sig for ham i Gabriels skikkelse, med det ene ærværdige navn, så at han kan dække over denne fejl i hjertet på de troende, mens han i den højeste Guds navn ophøjer et ritual med råb og inficerer de ædles sjæle med overtroisk stræben og forbandelsesværdig ånd.
42  Set ne uidear hoc enigmatice et non proprie dici et magis reputer ingenio humano quesita quam diuino spiritu, enucleata proferre, apertjora inducenda sunt probamenta.	Men hvis jeg ikke skal synes at tale i gåder og ikke sige min egen mening, hvis ikke det skal se ud til, at jeg mere taler ud af menneskelig forstand end at jeg fremdrager ting ud af guddommelig ånd, så må jeg fremfører mere klare beviser.
43 Ecce enim eodem ritui dediti dies illos, quibus insaniam in domo idoli consecrant, eodem uocabulo actenus nunccupant et propter lingue Harabice diuersitatem, que parumper in pleraque nomina ab Ebrayco discrepat, Almozem ipse ferie apellantur, ipsoque tempore quo iam dicto idolo antiquitus ipsa gens in gentilitas posita ex uniuersis partibus concurrebat, nunc eadem perdita turba annue confluit ipsoque demone, quem putant a loco ipso fidei ipsorum magnitudine extirpato, perenniter serbiunt.	For se, overgivet til dette ritual, hvormed de konsekrerer vanviddet i afgudshuset, benævner de stadigvæk med det samme ord og på grund af det arabiske sprogs bredde det, som for mange glosers vedkommende adskiller sig fra hebraisk, de kalder nemlig disse festdage for Almozem. Og på den samme tid af året, hvor dette folk, eller hedningerne, fra gammel tid kom sammen fra hele verden, kommer nu den samme fortabte flok sammen hvert år og tjener den samme dæmon, som de mener er blevet uddrevet fra dette sted ved deres store tro.
44 Maozim in loco suo, ut profeta spiritu diuino retulit, usque odie incolunt, quando et [in] ipsos dies solito nuncupant nomine et mensem illum quem Almoarram uocitant, ut cultores idolatrie olim sustollebant, ita hii odie habundantjori perfectjone, ut siui uidentur, celo tenus perferunt.	Selv i dag dyrker de, som profeten siger ved den guddommelige ånd, "Maozim på hans sted", når de nævner hans navn på de dage og i den måned, som de kalder Almoarram, ....
45 Putet namque insaniam ipsius domui singillatim exponere nec expetit breuiter aliqua ex multis deridenda iaculis inpetire, quum nostris teneatur in mentibus tota quandoque fidelibus publicare. 'Et multiplicauitur gloria eius et dauit eis potestatem in multis et diuidet eis terram gratuito'. (Dan 11,39) Diuisit namque eis terram magis quam celum et gloriam dedit gratuyto, dum legem  quam usque  ad ipsut  tempus  ignorabant  constituit.
46 Hebrei  tamen non gratuyte,  set quum pretjo terrant uenundare asserunt positum, [quod Teodotjon apertjus explicat:  'Et hec', inquid,  'ayt ut muniat presidia cum Deo alieno; et quum eis ostenderit', id est, suis, 'multiplicauit honorem et dominari multis faciet et terram diuidet gratis'. Ideo Deum fortissimum se simulat adorare ut Deum alienum suis introducat et per ueneratjonem Dei honorem multiplicet in gentibus et adcumulet dominatum] per quod euidenter uiusce gentis uel regni specialiter actjo reseretur.
47 Hii enim etjam loca que mercimonie institutis deseruiunt, in qua solite nundinas excercetur, tecto carentja, (300) soli et celo patentja, pretjosa pecunia uenditant, ita ut nullus audax presumtor nisi pretjo soluto sensionem mercandi que propria necessitas exigit cocumque casu presummat.
48 Hec omnia ipse cornus undecimus ingentja loquens instituit, qui ex tribu modica surgens et non potestate, set dolo et quasi emulatjone legis auctjori uirtute crescens regnum paulatim inuasit bra<c>hiaque Romanoxum, id est, presidia Eraclii irnperatoris, in quibusdam locis perdomuit. Ideo ex parte ei homnis hec conpetit profetja, in qua de modico populo prodixe dicitvr bestia, unde in cornu bestie quasi hoculos ominis dicuntur uisi.	Alle disse ting satte det elvte horn igang, da det talte store ting, det horn, som opstod fra sin stamme, det horn, som voksede, ikke ved nogen magt, men ved list og som i en slags misundelse mod loven. Det horn bekæmpede flere steder den romerske arm, det vil sige kejser Heraclius' forter, hvor han havde hjemme. Således går hele profetien delvis i opfyldelse på ham, for så vidt han siges at komme fra et mindre folk. Derfor siges udyret i hornet at ses som et menneskes øje.
49 Quid enim per oculos per quibus dirigitur uisio nisi lex illa signatur, quam instinctu demoniorum perditis occulto Dei iudicio detulit? 'Preceptum enim Domini lucidum inluminans oculos'. (Sl 18:9) Set quia non in decimo numero, set in undecimo reuelati et non oculi, set quasi oculi sunt denotati, ideo non lex dicenda est [inquid] proprie, set quasi lex credenda est usurpata ac per hoc aduersaria testamentis diuinis ueridice conprobanda. Hec est illa locutjo contra Deum ingentja, hec est fortitudo contra Altissimum eleuata, hec e<s>t stellarum celi illa presumtjo partem pede uictorie conculcata. Multa pretereo quia multum festino.	Hvad betegnes der nemlig med øjnene, hvorigennem synes styres, andet end loven, som han ved dænomernes tilskyndelse og ved Guds skjulte dom bragte til de fortabte? "For Herrens klare bud oplyser øjnene", (Sl 19,9). Men dette, at det ikke er åbenbaret som det tiende nummer, men som det elvte, og dette, at det ikke betegnes som øjnene, men som noget, der ligner øjne, det sker, fordi der egentlig talt ikke er tale om en lov, men om en lov, man skal tro på, eller om en oprørsk lov, og af den grund kan den i sandhed bevises at være imod de guddommelige testamenter. Det betyder det, at han taler store ting imod Gud. Dette er den styrke, der ophøjes imod den allerhøjeste, dette er den forudanelse, der med sejrens fod nedtræder en del af stjernehimlen. Der er meget, jeg springer over, for jeg har meget travlt.
50 c26. Ad beatissimum lob ueniajnus xaptimque potent]am Behemoth ex eiws uexbis sawciissimis exponamus. Qui eum ut Uespexuw super filios texxe consuxgere dixit totumque lumen eius fumosujn noctuxnas tene-bias pxeceedente, homnium coxda caliginibws inuolbe«te, apexto oxe xeuelante siui diuino spm'fu seqwenti secwlo demonstxauit. In quoruw 5.| uexboxww pxincipio nomen satis concinne uidendum et ex uocabulo opexum stoliditas est exponenda. Dicitux namque animal, naw Behemoth ex Ebxeo in L,atinum animal sonat.
51 cApexte aut dubium quod eius 151* stultitja per hoc | nomine diuulgatux, siquidem inlittexis extitit nicilque legexe uel scxibexe nouit. Fenum etjam in comestione, non txiticum legit,  io| uacua tota pxedicans et ex xeligionis soliditate nicil habentja, set solum insanie et perfidie hexxoxe uestita.
52 cSet et fenum quod comedet possunt uacui intelligexe omines a lege quos decepit, siquidem uniuexsi genti-licio ceno et idolatrie malo exant infecti, quos uacuos inueniens deuoxauit et siui perpetuo uinculo conligauit. Foxtitudinem in lumbis et in umbe-  15 lico possidews,  ut  supexius,  sole  claxius textus expositjonis §docuit. (301) Has quoque xegiones quam maxime in utxoqwe sexu luxuxia et liuido pxeceps xetinet. Quax[t]um seminaxium licentjose et uaga liuextate legis auctoxitate distendens auctjoxi se putauit potentja dilataxi et pxo- 20 pagatjonum txaducib«s numexose nanctus est seculujn obtinexe.
53 'Caudam suam sicut cedrus strincxit', (Job 40,17) dum sequipedas fidei sue seueritate legis et diabolicis regulis in futuro preuidens solidauit, quam caudam nos experti sumus qui in nobissimo tempore constituti atrociorem persecutjonem ipsius bestie sustinemus. Ipse est enim ille 'rex inpudens' liuidinibus et adulteriis 'facie' et 'intelligens prepo<si>tjonum iniquarum prestigia'. (Dan 8,23)	"Den holder sin hale ud som en cederstamme", idet fasttømrer dem, der følger dens tro, med lovens strenghed og de djævelske regler, seende ind i fremtiden. Den hale har vi erfaret, vi som i den sidste tid har udholdt en streng forfølgelse af dette dyr. Selv er det nemlig denne "ukyske konge" med et "lystent og forførende ansigt", "en, der forstår sig på rænker".
54 c27. 'Nexbos habews testiculorww | perplexes', liuidinibws pxofluos Ii5 et gexminatjone satuxos, seu pxedicatoxes contxa humanitatem Dei et Domini nostri acuminis assertj one xobustos. 'Ossa eius quasi fistule hexis'. Omwes xob«sti illius inserisiuilem xeddentes lingue Harabice plausiuilem 5 soniim, nimixum ut beatus Gxegoxius ayt: 'More metalli insensibilem sonum bene loquendi habent, set sensum bene uiuendi now habent'. 'Cartiuago eiws quasi lamina ferxi'. Caxtillago namque hossi habent speciem, set artuum non retinent firmitatem.
55 cEo modo et hnius iniqui-ssimi ducis ministxi pietatis speciew facie tenus hostendunt perditis, 10 set caxent imctum eiusdem castissime pietatis, ypocxitarum, non sawc-toxum imitantes uigoxem [s]ed uexsutoxww, non humilium sincexitatis emulantes uixtutew, simulatores et callidi, qui ixam semper prouocant Domini. Post quorum expositos doles in<s>pixatoxew uexbi gladio ferit. 'Ipse est,' ayt, 'principi[ax]ww uiaxum Dei', ac si dicexet: Idcirco ad tarn 15 multiplicitei magna et maiora multiplicata homo iniquissimus sufficit, quia inspirator eius diabolus in natura rexww pxiox <pex> substantjam conditus extitit.
56 cSet sapientissimws conditox, qui eum pximum cxeatu-xaxum homnium fecit, iuste gladiuw eiws in quibwsdam plicauit, quuni eum seuire in electos quantum eiws uolumtas maligna suggexit non | 15 20 permisit. 'Huic montes hexbas ferunt'. Elati uidelicet secwli et tixanni seuissimi iniquissijnas ei offerunt uolumtates et ei certe demones, qui tenebrosi in scripturis montes uocantur, seu principes texxe et filosophi, qui ei exquisites dolos excultosqwe doctxinaruw diuexsaxum poxxigunt mendacii cibos. 'Omwes bestie agxi ludent ibi', uel in coxde impiissimi (302) demones uel in lege ipsius multarwm heresuw nouitates.
57 c  Ex quibws as sectis uenenuw fucatum ore patulo suggens, confectjonew operose infi-cie«s, eufrasia sua milleno sectar«w ritu conficuit, quam ex het<n>i-coium philosoforum  ludeorwwque  doctrinis  conponens  diuersis gen-tibus colore fidei tecta uestiuit cunctisque leuibws pastinatww opercu-lum propinauit.
58 c'Sub umbra dormit', utique tenebraruw et mortis seu 30 caliginum et erroris, nee a Xpo qui uerus et eternus sol creditvr uel tenui luminis radio inlustratur, 'in secreto calami et in locis humectibws', ubi uolumtas grammunea et ubi licor fluidus et exosa ludibria, ubi efrenata barbaries et exsacrabilis furia et perplexa luxuria et propagatjo et inritatjo est nubtjarww et dissolutjo et eneruatjo fluit animarum, et 35 in quo illi densantvr qui exterius apparent nitidi et intrinsecus medulla sunt uacui. 'Protegunt umbre | umbrajn ei«s'. Omnes certe iniqui men-dacio suo mendacium illius proprio defendunt   obsequio.
59 c   Sicut enim in corpore ueritas, ita in umbra corporis falsitas. Omwes enim, ut dixi, iniqui et seuitje fecibws pleni mendacium illius suo mendacio protegunt 40 et in quo ille forte non adtente curans deuili uestigio claudicauit et se ueritate uictus defendere now curauit, hii proceres et sapient] a seculari florentes hac uersutja assertjonum pollentes ingeniosa arte et erudita[te] falsitate,   exquisitis  sententjis  ornate  defendunt  et  elate  cowponuwt eiusque operis patentem mendacium fucata falsitate colorant uerborum. 45 Sed et umbre possunt accipi demones alii, qui hunc abitatorem scele-ratissijni  corporis  obsequiolo  proprio   se  protegere  fingunt.
60 cTradent enim eum pacem inter spiritus sceleratissimos a[s] se dissidentes refor-masse et multos ex demonibws sue fidei inclinasse legemqwe suam illis tenendam memoriter tradidisse. Unde et in lege ipsa horriuili frequenter 50 ex persona Dei demonib«s uel ominibMS sermo predicatjonis inducitur et ut credant ei frequenter ingeritvr. 'Circumdabunt eum salices torren-153r tes',  uidelicet infructuosi et qui fluxu liuidinum [rjeuirescunt. | Huius enim arboris semen in ciuo sumtum steriles efficit.

61 cTales sunt ministri hostis eclesie, sterilitate fidei aridi et sementew doctrine penitus enecan- 55 tes. E regione eclesie. filii de labacro conscendentes omnes gemellos fetus producunt et sterelis non est in eis. 'Absorueuit fluuium et non miraui-tur', multitudinem uidelicet gentjuw absque legis notitja, quam radi-citus deuorauit. 'Et habet fiduciam quod influat lordanis in hos ems', (303) eos putans etjam uipereo dolo consummere quos unda sacri babtismatis lauit et legis caracter signo crucis Xpo Deo nostro et regi dicauit.
62 c28. lam e.a que sequitur auitatori[s] uasculi contumelie perpetue preparato magis pertinent quam biotermatho homini illo, qui escam uidens et amum ignorans morsum figens transfixus est, utpote qui inreptjonem Zabuli sentjens angelum lucis leuiter credidit captusqwe non nesciens 5 fuit. 'Et perforauit sudibus nares eiws'. Per nares odor traytur et res foris posite olfatu protinus indicantvr. Magister uero nosfer et Dominus nares eiws usque odie sudibus forat, quum per sanctorum prudent jam onwes eoxum calliditatum dolos eneruat.
63 cNunc ad alium uocabulum sermo diuinus apostrafam facit et expression nomine artes eiws et consilia pa- 10 tefacit. 'An extraere', inquid, 'potes | I,euiatlian amo?' I,euiathan addita-  153V mentum eorum dicitur;  quorum uidelicet nisi hominum superborum qui semper plus appetuwt quam sunt uideri? Quod huic abtissime con-gruit, qui temeritate propria commentus est supra ea que Dei ore erant elicita quasi alia inferre nouicia. Qui merito serpentis nomine designatur, 15 quia serpentis more incedens cunctum generaliter orbem serpendo repleuit, qui amo uere diuinitatis tune captus est quando corpws appe-tens acumine uerbi transfixus est.
64 c'Circulumqwe in naribws posituw' tenet, quia licet astute fort] a pulset, tamen infra cijrculum opificis currit, nee tantum temtans quantum appetit nee tantum apetens quantum 20 temtat. Cuius et 'maxilla periorata' ideo dicitur, quia plerumque quos auida mente inuadit potentjori ordinatjone dimittit. Semel quippe raptus exire non poterat, si non maxilla dxaconis foramen haberet.
65 'Multiplicat ad Deum preces', dum membra eius pro eum momentis singulis Dominum interpellant; preces accipiende sunt leges ille quas fabuloso risu contexuit. Et loquitur mollia' que per ora eorum multo eloquent] e splendore miseratjoni uicina cotidie insonat,  dum iugiter dicunt: 'Domino, parce profete illi', | nee usitatjori quo pro aliis genere  154' locutjonis solitum est dicere, set tropice et multo aliis rebws adcommo-dato sermone 'Psallat Deus', ayunt, 'super eum et salbet'.
66 Et sicut nos indesinenter per omni gestu omnique sermone ex euangelica auctoritate procellis urguentibus apostolice docti 'Xpe, salua nos' dicimus, ita illi (304) per cunctis momentis indesinenter uerbuw iajn dictum reppetunt et hoc familiari et pxeconauili uoce in domibws et tuxxibws clamant, repli-cant et pxeconant, et qui per multa defluit et deliquid a multis quos ipse perdidit frequenti oratjoni cornendatur. Sed oratjonibus transgresso- 35 rum elueri non poterit, qui rogantes pro se ne exaudixentur erroris sui deceptjone cecauit.
67 Omnis tamen eius dolo exquisita doctrina uerba sunt mollia, quoniam caduca promittens et fluxa, lauili et inlecebroso dulcore manet conpacta; uel uerba illa sunt mollia que argumentose et exquisite in lege illa horriuili somnians fabulauit. Et sicut lex Dei angelis hominibusque ex auctoritate dominica intonat, ita hec e regione diaboli dogmata demonibus et perditis hominibus uerbum fidei porrigit crebre et assidue dicens: 'O multitude demonum et ominum', (n67) quod Harabice dicitur iemahascar algen.	Og ligesom Guds lov lyder for engle og mennesker med Herrens autoritet, således lyder disse læresætninger fra djævelens egn for dæmoner og fortabte mennesker og slår troens ord til jorden, idet de uafladeligt og hele tiden siger: "O du store mængde af dæmoner og jærtegn", hvilket på arabisk lyder "iemahascar algen".
68 Et bene auctor ipsius in<l>usus est quasi auis, quia escam ducante apetens guila laquei non preuidit pedica. Qui merito dicitur auis quia rex est istius aeris, in quo uolucres uolitant et principes tenebrarum potestant. Quia brutvs et sine litteris ortus est, Behemoth, hoc est, animal, dictus est; quia dolosus aparuit, uersutus et callidus, serpens uel draco est nuncupatus.	Fordi han var udannet og som analfabet, kaldes han Behemoth, det vil sige: dyr. Fordi han viste sig snedig, forslagen og lurendrejerisk, kaldes han slange eller drage.
69 Dicitur et auis eo quod supenius, elatus et uagus incessit nulloque freno temperantje semet ipsum muniuit. 'Concident eum amici' utique Domini, hii uidelicet qui dolos illius uniuerso mundo exponunt eumque publica professione hostem eclesie insiluisse contendunt. Totjens enim conciditur quotjens anathemate denotatur. 'Diuident eum negotjatores': sancti uiri qui membra draconis a capite perfido dibidentes siui coniungunt. Et 'inplebis sagenas pelle eius et gurgustium piscium capite illius'. In pelle exteriora,  in capite maiora et luculentjora designat.
70 'Serbato ordine sagenas uel gurgustium piscium, id est, eclesiam suam et uota fidelium, primum se pelle eius et postmodum capite asserit impleturum, quia primo elegit infirma ut post confunderet fortja'. Intra eclesiam quippe fidelium prius quasi pellem diaboli extremes adque infimos colligit  et postmodum capite eius prudentes siui  aduersarios subdit. 'Ponetque super eum Dominus manum', quia forti illum potentja reprimit nec plus quam expedit seuire permittit. Dicitur eclesie: 'Memento belli nec ultra addas loqui' (Job 40,27) preter quam positum est et sacrate receptum.
71 Eius contra te interna prelia ad mentem reuoca et noli Dominum accu- (305) sare de exterioxe quam conspicis multo elebata potentja; uel certe memento quia ad hoc tiui pugne certamen opponitur, ut qui legitime certauerit coronetur, si tamen patjenter temtatjonum impetus ferens de proprio nicil presumserit super quod legi<s> Domini auctoritate eleuatum cacumine uidet, ne additamentum incurrens superbie recte Leuiathan istius figuretur in corpore. Quia 'spes frustrauitur illum' (Job 40,28) manum opificis euadere et eternum supplicium angeli tenebrosi delusione se extimat non teneri; seu spe illa frustrauitur qua se credit passiuam liuidinem in future seculo per diuersa scorta largo dispergere fluxu.
72 29. 'Uidentibus cunctis' (Job 40,28) electis et reprouis uel quos decepit 'precipitauitvr' in stagnum ignis ardentis. 'Non quasi crudelis suscitauo eum', (Job 41,1) utpote qui magis misericors per eum et iustis deuitum premium et iniustis conpetentem meritis inrogo supplicium. 'Quis enim poterit resistere uultui meo', (Job 41,1) a quo hec sacrata ordinatjo et iusta in mundo procedit? Nullus certe, misericors et patjens super malitjas hominum Domine. Et 'quis ante dedit mici ut reddam ei'? (Job 41,2) Iterum uerissime tiui dicimus, iustissime conditor et piissime Deus, 'nullus', quia a[d] te omnis creatura subsistendi uigorem accepit.
73 Si ergo resistere omnipotenti miseri non ualemus nec deuitorem eternum utpote caduci ex nostro opere retinemus, opertim eius ratjonem discutere non temtemus, quam iustam ex supplicio peccatorum et gratuitam ex dono uidemus iustorum. Set ne disperatjo confoderet animas audientum, mox futuram in eum latam sententjam diuina promulgauit censura, dicens: 'Non parcam illi uerbis potentibus et ad deprecandum conpositis'. (Job 41,3)
74 Conpositjonem, ut iam dixi, uerborum et preces omnium eius membrorum cotidie pro eum eleganti facundia et uenusto confecte eloquio, nos odie per eorum uolumina et oculis legimus et plerumque miramus. Set non parcitur ei tantis et talibus, quia oratjo preuaricantum fit in peccatum et iugi curbatjone et multiplici capitis pressione, quam ostensione iactantje creberrime tene defigunt, non eis remedium,  set supplicium adquirit eternum.	Som allerede sagt kan vi idag med vore øjne læse ordenes sammensætning og alle hans medlemmers daglige bønner med elegant færdighed og med yndefuld fuldkommen veltalenhed, og vi må undres over mangt og meget. Men han skånede ham ikke for så meget og for den slags, fordi den overtrædendes tale blev til synd og ågets indsnøring og den mangedoblede pression mod hovedet, som de hidtil har lagt på os med talrige pralende påvisninger, ikke kræver jælp for dem, men evig straf.
75 Per quod prespicue datur intelligi quod omnis oratjo uel opera, que in Xpi   fide non manet fundata, uacua inueniantur tempore iudicii et nociua. Sine Xpo enim omnis uirtus in uitjo est, dicente eo: 'Ego sum lux mundi. Qui sequitur me non ambulauit in tenebris, set habeuit lumen uite'. (Joh 8,12) Et iterum: 'Ego sum uia, ueritas et uita'. (Joh 14,6) Quisquis uero lumen, ueritatem, uitam et uiam non tenet, in tenebris ambulans et mandacium retinens per deuia herrans mortem eternam incurrit. 'Quis reuelauit faciem indumenti eius?' (Job 41,4)	Herved kan det soleklart forstås, at al bøn eller al gerning, som ikke er grundet på troen på Kristus, må findes tom på dommens dag of skadelig. For uden Kristus er al dyd forvandlet til last, for han siger jo selv: "Jeg er verdens lys. Den, der følger mig, skal ikke vandre i mørke, men have livets lys". Og atter: "Jeg er vejen, sandheden og livet". Men enhver, der ikke holder sig til lyset, sandheden, livet og vejen, vandrer i mørket og overholder ikke budene og tager fejl af, hvad han er skyldig at gøre, og får evig død. "Hvem har åbenbaret hans ansigts klædedragt?"
76 Id est, malitjam eius facie tenus pie- (306) tatem pretendentem quis denudauit? 'Et in medio oris eius quis intrauit?' (Job 41,4) Calliditatem legis inique quis penetrauit inuolutumque errorera et numerum litterarum, quem in quibusdam fabulose sue legis locis intexuit, quis discussione accerrima uentilauit?  'Portas eius quis aperiet' (Job 41,5) quas clausas et obtectas ueneno conclusit? Subauditur 'nisi ego', qui electis meis et pusillo gregi, immo malitja parbulis sapientjam doctorum ipsius subdolam et fraudem subtilem tectumque prestigium prespicua cognitjone diaboli conpactum ueneno meis omnibus patule manifesto.	Det betyder: Hvem kan afsløre hans ansigts ondskab, sålænge han holder fromheds maske? Den uretfærdige lovs snuhed, hvem kan gennemtrænge den og hvem kan i en skarp diskussion undersøge den komplicerede fejltagelse og den mængde ord, som han har vævet ind på særlige steder i sin lov af fabler? "Hans porte, hvem skal åbne dem?" de, som er lukkede og skjulte med gift? Det er "kun mig", der hører, jeg, som åbent fastslår overfor mine udvalgte og den lille hjord hans lærdes underfundige visdom og subtile bedrag overfor de spæde, og giver klar erkendelse af hans skjulte blændværk, som indføres ved djævelens gift.
77 'Per girum dentjum eius formido' (Job 41,5): terror potestatis euidentibus signis edicitur, qui in eius puniendum mendacium et oris fallacissimi uerbum seuera legis ultjone consurgit. 'Corpus illius scuta fusilia'. (Job 41,6) Scuta fusilia telorum sunt hictibus repugnantja,  set manent casu fragilia.  Ita et predicatores crudelissime bestie per obstinatjonem mentjum existunt uera predicantibus duri et per conuersatjonem operum meseri et caduci, qui et eclesie contradicunt inflati uento superbie et lapsu carnis se propria interficiunt uolumtate.	"For tændernes række hersker der skræk": Angst for magten bekendtgøres ved tydelige tegn, den angst, som hæver sig op mod hans løgne, der fortjener straf, og mod hans munds falske ord ved lovens strenge hævn. "Hans krop er som støbte skjolde". Spydenes støbte skjolde er modstandsdygtige mod slag, men de forbliver i hvert fald skrøbelige. Således er også dyrets prædikanter på det grusomste ved sindets stædighed hårde halse for de sande prædikanter og ved deres gerningers tale elendige og faldne, for de modsiger både kirken med opblæst overmod og myrder sig selv ved med vilje at falde i kødets snare.
78 'Conpactum squamis se prementibus'. (Job 41,6) Corpus draconis scarnis conpactum est ne iaculis pateat predicantum, qui scamas eclesie obicit ne ueritatis sagitta possit transfigi: set se premit, non alios, dum putat se defensionum clippeu[s] tegi. 'Una uni coniungitur et ne respiraculum quidem procedit per eas'. (Job 41,7) Scilicet respiraculum uite; obdurate enim sunt et coniuncte obstinanter ad malum,  nulli  reddentes boni odoris olfatum.  'Una altere aderebunt et tenentes se neqvaquam separabuntur'. (Job 41,8) Forti quippe coniunctjone et tenaci glutino iniquitatis conexi unanimes et equali<s> sunt malorum uitjo glutinati.
79 'Sternutatjo eius splendor ignis'. (Job 41,9) Quid per sturnitatjonem nisi inflatjo pectoris et commotjo capitis designator? Et quid per commotjonera capitis et inflatjonem pectoris nisi superbia, furor, ira et < in > constantja mentis? Splendor dicta est uis illa furoris, eo quod quasi ultjone legis rabies uesana in Xpi cultores deseuit, fingens se splendorem legis habere, que non luminis faculam, set nigerrimam ustionis renitet flammam. Set, ut dixi, colore ueritatis induens iustitjam in hoculis intuentjum defendere fingit, set uere Gehenne tenebrosus est ignis, quia non inluminat creatura, set urit. 'Oculi eius ut palfebre diluculi'. (Job 41,9)  Per hoculos aurimus lumen.
80  Et quid Behemoth hoculi nisi aut precepta eius, per qua se lumen (307) infundere fallit, aut sapientes per quos uersutja latjus tensa discunit? Spondent se tenebras repellere et ueritatis lumen signis clarentibus nuntjare, fidem Xpi tenebras asserentes et se uerum mane credentibus quibusdam prestigiosis indiciis designantes. Possunt et 'quasi palfebras diluculi' (Job 41,9) ideo dictum intelligi, eo quod simulanter priorem legem ueteram quasi quibusdam iudiciorum decretis uel preceptorum rigoribus in aliqua tenuia imitare conabit. Set 'de ore eius lampades procedunt', (Job 41,10) non fulgore fidei luminose, set nigredinis fumo uidentibus caligose. Nam sequitur: 'Sicut teda ignis accensi'. Teda quum succenditur ignem gerit obscurum et glouos nubium fundens per inania tendentes mittit ad celum. Sic et lex huius non Domini uindicte igni succenditur, set simulatjonis calliditate loco splendoris caligineru gerit herroris.
81 30. 'De naribus eius procedit fumus'. (Job 41,11) Per naribus namque odor traytur. Et quid per nares nisi eius odorificus indicantur? Id est, sapientes et clari; qui non olfatum nectareum ambr<os>eumque timiama odorantibus, set putorem cadauerum proferet se semper suffi[ci]entibus. Et merito fumi[ne] nomine designatur, ut ypocriseos materiam abtjori uocabulo denudetvr.
82 'Alitus eius prunas ardere facit'; (Job 41,12) alitus quippe respiraculum uite est et uita hominum lex Dei est, quae mores hominum corrigit et statum humane salutis obtata dirigens pace conponit. Set huius legifera sanctjo prunas ardere facit, quia carnali desiderio et amore caduco cultores proprios replet et iugi ambitjone ut ardeant quibusdam exemplis et regulis docet. Potest et alitus eorum ardentem gladium quem fulgurans minitat accipi, quem mundo pace et patjentja conposito Domini, ut uere Antixps contrario Redemtoris incedens calle, uniuersali exsecutjone toto ut diximus iniecit crudelissimus orbe, quod apertjus prosecutjo ipsa explicat libri dicens: 'Et flamma[s] de hore eius egreditur', (41,12) que Xpicolas et omnipotentis Domini serbos satagens adurere carnalium corda liuidine conmistjoneque multarum fecium fecit ardere.	"Dens ånde får gløder til at blusse" (41,13), "dens ånde", det vil sige livets åndedrag, som også er menneskenes liv, er Guds lov, som retleder menneskenes skikke og skaber den gode fred ved at styre den menneskelige frelses stade. Men dennes gløder får den til at brænde for den lovgivende hellighed, fordi den opfylder dens egne dyrkeres ønsker om kødeligt begær og kærlighed til det forgængelige, og ved ambitionens åg lærer, at de kan brænde ud fra sådanne eksempler og regler. Deres ånde kan også forstås om deres brændende sværd, som de lynende truer med, som Herren har opsat til verdens fred og tålmodighed, så at virkelig Antikrist i hård modsætning rykker frem mod Forløseren, i en generel handling, som han som sagt grusomt påfører hele verden. Denne åbenlyse forfølgelse forklarer han i den samme bog, hvor han siger: "Og flammer udgår af hans mund", (41,13) hvorved han har travlt med at opbrænde de kristne, den almægtige Herres tjenere, og ved hjertets lyster og manges væddekamp at brænde dem til kødeligt møg.
83 'In collo eius morauitur fortitude', (41,13) potestas et uigor regalis et late discurrens principalis decretus auctoritate imperatoria fortis. Set 'faciem eius precedet egestas'; (41,13) egestas ueri aliquid promittendi uel certe egestas uere doctrine, que a die egressionis bestie inminuta est et confracta, seu uirtutum et miraculorum sign[i]a, que moderate nec ut in principio multiplici flore coruscat. 'Membra carnium eius coherentja siui'. (41,14) Eadem crebro diuinus repetit sermo et sicut fortes ipsorum coherentes per hossuum nomine designauit, ita molles et deuiles per camium (308) membra distinxit, ut omnem perditorum massam et hic iniquitatis unite ceno firmaret hostensam et in future a penis nullo modo doceret diuisam.	"På hans nakke hviler styrken", (41,14) kongelig magt og kraft udbreder fyrstens bestemmelse med kraftig og kejserlig autoritet. Men "mangelen går forud for den"; (41,14) mangelen ved at love det noget om de sande eller i hvert fald manglen på en sand læresætning, som fra den dag, det trådte frem, er formindsket og gjort vanskelig, eller mangelen på dyd og kraftgerninger, .... "Hans køds lemmer giver sammenhængskraft til ham". (41,15) ...
84 Ubique enim siui herentes et non disiuncti consistunt, quia et in seculo per uolumtatem prabam sunt siui coniuncti et in damnatjone futura per iustissimam iusti iudicis equitatem ab inuicem non diuisi. 'Mittit contra eum fulmina et ad locum alium non feruntvr', (41,14) quia cominatjones diuine, dum eum membrumque eius adprehenderint, ad aliorum supplicia non transibunt, quia quod in eis urat habundanter habebunt. 'Cor eius indurauitvr quasi lapis', (41,15) eo quod nullus aut certe parbi ad ueritatis fidem ex membro eius reuertent.	"Hans hjerte skal forhærdes som sten", af den grund, at ingen eller i hvert fald kun få af hans medlemmer vender tilbage til troen på sandheden.
85 c'Et stringetur quasi mallea- 35 toris incus'.  Funiculis peccatorum constrincti qvasi malleatoris erunt incudes indurati.  Incus malleatoris idcirco constringitvr,  ut assiduis hictibus feriatur; et hii ideo pertinaci iuxta merita precidentja perfidia constringuntur, ut continua percussione in infernalia loca tundantur. 'Qnum sublatvs fuerit, timebunt angeli et exterriti purgabuntur'. Predi- 40 catores eclesie a Xpo missi, qui terrori[s] illius uisionis a leuioribrs pecca-tis mundantur in fine. 'Quum adprenderit gladius, subsistere non poterit neque asta neque torax'. Gladio adpreenditur quia ire sue non dominatd-tur, neque asta neque torax ei subsistit quia et predicants siui uera necauit crudeliter et patjentes condemnauit instanter; sibe asta et torax 45 non ei in tempore belli subsistent, dujn et presides officio predicatjonis pollentes metus terret formidinis et eclesie sancte robusti consentjunt labefacti. Quod manifestjus sequentja explicat.
86 c 'Reputauit', ayt, 'ferruw' fortitudinis eclesi§ 'et §s' iu[n]gis officii per mundi cardina tinnientes 159r 'ut paleas et putridum lignum', dum fortes terit | et proceres inlusos 50 inridit. 'Non fugauit eum uir Sagittarius', eclesiasticus utique predicator; qtiod multo luminositer huic nostro tempori[s] congruit et contra re-prensionis inuectjonem stolidam adorearuw catholicis uictoriam tribuit.
87 c'In stipula uersi stint ei lapides funde'; lapides scilicet sanctuarii qui lapidum more corda percutjunt uel certe a quibus domus Domini, hoc 55 est, Ihemsalew. ilia celestis, perenni munimine fabricis pulcerrimis de-coratur; set ut stipula reputantur quia aut per gladium in nicilo dissol-bentur, aut per inlectjonis decipula consentjentes errori in feni molle-dinem redigentur. Set quid mirum si lapides deicit qui malleum se tun-dentem contemnit? 'Quasi stipulam extimauit malleum' ct humanitate 60 suscepta percussorem suum rerum Dominum Ihesum Xpm.  An non malleum est illi quasi stipula reputari regem omnium seculorum proto-plausto omini equalem v.el similem. sornniari? (309)
88 c31. 'Et derideuit uibrantem astaw' huiws sancte legis cominatjonem iugiter illi interitum concrepantem, dum sagittas Dei, id est, predica-tores, inridet et uerba eorww que illis interitum presagat ut insanium deliramewta contemnit. 'Sternit siui aurum quasi lutitm', uel[ut] sensum 5 spmValem quasi lutum contemnens uel populum Xpianum pede uic-torie calcans uel sancta. Dei profanans et Dei legem inrisione sedula de-trahens et inculcans. Trofunduw mare quasi ollam ferbescit', dum mundum bellis lacessit uel dum corda secMlaritww cupiditate, liuidine uel legali instinctu et zelo Dei ut ostendi[t] incendit.
89 cTonet quasi ungvew- 10 ta quum ebulliunt', ut hec uniuersa que neqwter agitur zelo rectitudinis et fidei intorqwere in aduersos et contraries glon'etur, illut euangelium adimplentes: 'Ojnnis qui interfecerit nos arbitrauitor se obsequium prestare D^o'. Quod nosfro tempore accidisse uidemus, dum cruorem fidelium quasi in defensione legis libatum Domino uo[l]uimus et corpora 15 martirww a gentilibus arsa oculis nosifris conspeximws, et quod habun-dantjori est fletu plorandum, plerosque patres anathematizantes talia patjentes mirauimws. Tost eurn luceuit semita'.
90 cPrespicua expositjo-nem non indiget et hoc tam apertum et claruw est ut re ipsa fulgente doctorem non egeat. Nam post ipsius nefandi probroso discessu tawtis 20 doctrinis et supperstitjonibus semita fulget, ut nisi superna spiratjone corda supernorum ciuium clementissimus arbiter regeret, onines secu-laris illius fulgor deciperet.

91  Nee expositjone prolixa opus est in re que luce clarior extat: que in munditja et in labacri superflua et exquisita per omnium supplicatjonum elutjone disseruit adque in n\ullarum artjum 25  subtilissimaw disciplinary que corporeis tantum iniuncta est artubws, qua poterit oratormn facundia enodari? Omnis namqwe eotum lucens semita in ea quaw rnaxime fulgit, que carni fomentum luxuriandi et delinquendi materiam subministrat, non que animaw a labe deceptjonis et a fluxu deliquii correct] one morww constringat.
92  'Extimauit abissuw 30  quasi senescentem'. I/icet beatus hoc contra Origenianistas more suo illo corusco Gregorius disserat, tamen quia catholice doctrine multiplex sensus non obiat et plerumque scriptura sacra uno sermone uel figura multa designat, nos^e expositjonis ordinem prosequamur. Abissus in multis scripture locis lex Dei accipitvr; et hie senescentem reputauit 35  abissum, dum in derogatjone euangelii quasi aliut nobum illi contrarium (310) disposuit testamentum, 'Non est potestas super terram que conparetur ei'.
93  Que ita et sirmilatjone seuiret legis et terrore premeret potestatis super terra ei now repperitvr similis, quia non ex terrigenis, set inspirator ei«s unus fuit ex apostaticis angelis, et prudentjam ce.lo secum dilap-sam in contrariuw uersutje recedendo retorsit. 'Qui factus est ut nulluw 40 tijneret' preter Deum, qui eum tanto excellentje decore repleuerat; set 160T ille non contemtus creaturarum omnium quibws prelatus fuerat hono-rem, superbe additamentum semper abere desiderans, nee factorem timoris reuerentja coluit nee contejntus beatitudine, qua preditus ceteris eminebat, ordinem proprium custodiuit: inde ad ima defluens etjam sub 45 creaturis Deum timentjum ruit.
94  'Omne sublime uidet', non intra omm'a desiderans esse, set super omnia tumens uento iactantje extolli desiderans sublijniori omnibus potestate. Set et de membro eiws potest he.c clausula non ingruenter tractari. Omne namque quod pretjosior in rebws mundanis habetur eoxum dicioni subditur et offertur. 'Ipse est 50 rex super uniuersos filios superbie/. More suo scriptura sacra multotjens sepiel dicta xeplicat et intentat, et superbiam eius et tumorem elate mentis semel infirmis mentibws non sufficit designasse.
95  Nee eum super-bum simpliciter solummodo uocat, set euw super omnes superbos du-catum habere confirmat. Uniuersi namque heretici et diuersoruw auc- 55 tores herroruOT iniqui iste auctor sceleris rexit, et qui per huius tore patenter se prodidit, per ereticorww dudum conmenta clam suggere<n>s ingentja siuilauit, in illis latenter sub specie latitans, isti aperta tota bella denudaws, ittorum per linguas legem sanctam maliuole disserens, 161r per istius organum nouas conponens.
96  Set et rex super omnes filios 60 superbie abtjtts confirmauitur, si cunctos qui sub eius regimini cowti-nentur liquide p<?rtractentur. Sunt etenim in superbia tumidi, in tumore cordis §lati, in  delectatjone carnalium operuw fluidi, in comestjone sup<?rflui, in conquisitjone rerww et direptjone pauperww inuasores et cupidi, absque pietate tenaces, sine rubore mendaces, sine discretjone 65 fallaces, absque modestia mentis procaces, sine jmsm'cordia crudeles, sine iustitja inuasores, sine honore, absque ueritate, benignitate« nes-cientes affectum, ignorantes pietatis conflexum, troposi, ornati, callidi, uersuti uel cunctaruw impietatum fecibus non medie set principaliter sordidati,   humilitatem  uelut  insaniam   deridentes,   castitatem   quasi 7? spurcitjam respuentes, uirginitatem ceu sordes scrabredinuw detrahen- tes et uirtutes animi corporis uitjo precalcantes, gestu habituqwe mores proprios indicantes.
97  32. Hec que de libro beati lob suwwnatim tetigi inbecill<it>atem uirium meaww sent Jens, beati Gregorii conmentarios sum seqvutus. Et quod ille copiose eloqwens et eloquenter inueniews in membra ipsius draconis quibwsdaw scematibws generaliter et specialiter in ipsum re-5 guluw diribabit, ego conticue in hanc bestiaw nostris temporibus ortam nanctus sum explicare auctoritate ilia qua noui ab explanatorww regu-lis now aliqvatenws deuiare, quia nee propria temeritate usus nobas rebws intellegentjas fixi, set maiores sequews, illis significatjonibws seruiens quibws inbutvs sum disciplinis, nee in sensu eorww nee in rerww 10 prefiguratjone discordans Antixpi totam in huwc imaginem transplan-taui.
98  Quid namque aliut Antixps quam Xjpi contrarius dicitvr? Et quid iste nisi aduersarius Xpi est qui contra illius sanctissima. docmata exer-tis lacertibus preliauit? Inspiciamws hoc loco, si expedit, suvm maci-natjonis ex aliqua parte conmentuni.
99  33. Resurrectjonem Domini diem feriatww gaudiis respuit et sex-taw feriam passionis Domini mestitje uel ieiunio deditam uentri et libidini dedicauit. Pacem Xps et patjentjam docuit, ille bellum et gla-dium innocentum ceruicibMs acuendo limauit, ut de se dictum uel de 5 suis esse firmaret 'Dissipa gentes que bella uolunt'. Hii enim in tantum bella desiderant, ut hec quasi ex iussione Dei in cunctis gentibws agant. Xps uirginitatis dono et castitatis bono popwlwm sibi deditum candi-dauit.
100  Ille pinguissima oblectatjone, ut dixi, et crasso uoluptatis licore incestuosoqwe concubitu obsequentjuw jnentes et corpora sordidauit. 10 Xps coniuwgium, iste diuortjum, Xps parsimoniaw et ieiuniuw docuit, ille conuiuia et §pular«w inlecebras, protendens luxuriam et dilatans oblectamina indecora, freno nullo legis cohibuit. Xps in cunctis continent je legibus et temperantje ternoino naturalem motum, sine quo umana difficile natura inuenitur, constrinxit, hie passim lasciuien- 15 tibus frenis disruptis pelicandi innumerositates licentjam tribuit. Xps tempore ieiunii a proprio licitoqw conuuio abstinere ordinat, ille quam (312) rnaxirne in illis diebws ceu uota pinguia cultoribws in premium Uenerem consecrat.
101  Xps serbis stiis angelicum spiritalemque statum pollicit, ille suis perditis corporeum, imnio e.quinum fluxum inducit. Sed et opines hactenus hereses et uniuersi retro herrores a tempore natiuitatis Domini 20 nostn et Dei filium redepvtoris a ludea et eclesia manauere, hoc est, ab eos quos sub dicione legis niera ueritas retinebat, nullusque alius regnurn contra Xpi toto rnundo clarum aduexit irnperium nisi hie ini-quissimus sornniator inaniurn uanitatwm, httnc Antixpm dolosuni ten-dens et callidum, inreptjone nefanda per iottim rnundi circulum male 25 porrectum.
102  Et ideo quia aduersus Xpm humilitatis magistrurn erectus est et cowtra illius lenissirna et iucunda precepta contujnacia, uerbere et gladio usus est, recte Antixps uocatus est, qui Xpiane religionis aper- 162T tissimws infamator et subtilissimus e.i:ersor inuentvs est. | Abuit Xps Dominus qui eum quibwsdam figuris ante natiuitatew corpoxearn, gestu 30 habituqwe firmaret uentururn, habet et ille nequitje sue pxecuxsores qui eum in tegriuersatjonis dolo toturn presentent. Quod lectores mei si reprehendere uoluerint, prius doctoiMm uolumina currant et medi-tatjone lectjonis in amplius crescant et que aperte posita sunt non sugillent.
103  34. Expeditjus, ut xeor, exponitur quod uidetur quam quod qui-bwsdam uelaminibMS problematuw obscuxatux, et nos magis sequimur presentjum maloxuw storiam quam expectataxwm rerwm futuram, dum quod olim nuntjatum profetice leginws per seruitutis iugo quo premimur diffloramws. Et puto quod qui Antjocum et Neronem et alios 5 quos beati doctores replicant Antixpi preuios firrnauere, hunc Antixpo organum dicerent si in hec nostra tempora deuenixent.
104  Naw et adrniraui-lis doctor nostet Iheronirnus, licet Porfirio in Antjoco aduerset et in Do-mitjuw Neronem aliis doctissimis contradicat, tamen non ex parte eos Antixpi presentasse figuram negauit, set eos specialiter Antixpos esse 10 quantum potuit confutatjone probauili cowfutauit et Antjocum ipsum ex parte imaginari firmauit dicens: 'Sicut igitur Salbator abet Solomonew et alios sanctos in tipi1.w aduentus sui, sic et Antixps pessirnww regew 163r Antjocum, qui sanctos persecutus est templumqwe uiolauit,   xecte tipum suum habuisse credendus est', et: 'Que in illo ex parte precessit, in An-  (313) tixpo explenda'.
105  Dicit idejn adrnirauilis doctor in libro Cata Matheuw de onwes hereticos quarto: 'Ego', inquid, 'reor omwes eresiarcas Antixpos esse et sub nomine Xpi ea docere que contraria Xpo sunt. Nee minim si ali[qw'd]quos ab his uidearnws seduci, quum Dommws dixerit: «et 20 mvltos seducent»*. Quod et beatus Ihoannes in sua epj'stola luminositer dicit: 'Audistis quia Antixps uenturus est. Nunc autem Antixpos multi sunt'.
106  Erant etjam alia que huic nosire asseitjoni fulcimentwrn e docto-tnm exiUerent opera, set in re luce potjvs claritate fulgente moram su-perfluam deuitaui. Set ne solum tantum nos^ro doctore Iheronimo con- 25 fidere dicamur et alterius fulciri testimonio non reputemur, nonnum Ilarium cowfessorem egregium in aciem iterum producamus nosque duorum professione ueracium confixmemus.
107  35. 'Antixpos plures esse', inquid, 'etjarn apostolo loawne predi-cante cognouimus. Quisquis enim Xpm qualis ab apostolis est predicatus negauit Antixps est. Nommis Antixpi proprietas est Xpo esse contrarius'. In transitum uero operis positus hoc considerandum prudenti lectore 5 notamws, quod ea que de Antixpo multi dixere doctores, eo quod ueniens Mosaycam legern repriorare sataget, dum circurncisionis iniuxiam ob firmitatew fidei exercendam instituat, | hie ex paite uisus est renouasse, 16i circumcisioiiis cultrum plausiuiliter acuens et a carnes suillas proibens cultores secte impie nel cohercens.
108  Quod autem de Apocalipsin promi- 10 sim^s exponenda nostro huic pretenui operi congrua, licet, ut crebro dixi, Antixps in se present]aliter exiueat tota, tamen si spm'to ducante, ut consuetude eclesiastica celeberrirne xetinet, hec ipsa tractemws, ex parte impleta super iam dictum hostem euidentissime disseremus; et pro hoc nullum loquacem malibolum duuitamws. Nullus enim nostrum 15 hunc tempore sub eorwm repperitvr regnum qui ernat aut uendat inmu-nis <n>omine ferocissime bestie.
109  Omwes enim receptaculum ei in froiite, <id est>, in principale cordis, u?l in manu, id est, in opera segniter iniando, frequentissime prebe<n>t, notam eiws habentes, dum consue-tudines sanctorwm neglectas probatissimas patruw pestiferas sectas 20 gentilivm consectarmts, et nomen in iiontibus, dum oblitterato cnicis uexillo ipsius nefandi utirnur argumento. Dum enim circumcisionem (314) ob inpropexantjum ignorniniarn deuitandam, despecta cordis que prin-cipaliter iussa est, cum dolore etjaw non rnedio corporis exexcemws, quid aliut quam eius notarn in rnente et mernbro poxtamus?
110  Et dura eorum uersibws et fabellis Milesiis delectamws eisque inseruire uel ipsis 25 neqm'ssirnis obsecundare etjarn prernio errurnus et ex hoc uitarn in 164* seculo ducimws ud corpora saginamus, ex inlicito serbitjo et exsecrawdo rninisterio abundantj ores opes congxegantes, fulgores, odores uestimen-tornmque siue opum diuersaruw opulent] am in longa tempora nobis filiisque nostris adque nepotibws preuidentes nomenque nefande bestie 30 cum honore et precarnine illis solituwt uice eorum nosjfris manibws preno-tantes, nurnquid non patule nomen bestie his affectibws in manu dextra portarnus?
111  Sic et duw ob onores seculi ixatres cum crimine xegibws im-piis accusarnws et inimicis sumrni Dei ad occidendum gregem Domini gladium seue ultjonis porrigimus ducatumque eoium et ministexium 35 ad ipsut faciuus exexcenduw pectmiis emimus, quid aliut quaw cum bestie nomine et caracterem crudelissime fe[r]re nundinas exercemus et cues Domini luporum dentibws nostre mercimonie malo exponendo peccamws? Sic et dum illorww sacramenta inquirirnMS et filosofonww, irnxno filocomporuw sectas scire non pro ipsorww co«uinciendos herrores, 40 set pro elegant jam leporis et locutjonem luculenter dissertaw neglectis sanctis lectjonibws congregamus, nicil aliut quam numexum nominis eius in cuuiculo nosfro qvasi idola conlocamtis.
112  Quis, rogo, odie sellers in nostris fidelibws laycis inuenitvr, qui scripturis sanctis intentus uolu-mina quorMwquumqwe doctorww Latine conscripta respiciat? Quis 45 164V euangelico, quis profetico, quis apostolico ustus tenetur amore? | Nonne homnes iubenes Xpiani uultu decoxi, lingue disserti, habitu gestuqw^ conspicui, gentilici<a> eruditjoni preclari, Harabico eloquio sublimati uolumina Caldeoruw hauidissime tractant, intentissime leguwt, arden-tissime disserunt et ingenti studio congregantes lata constrinctaq«0 5? lingua laudando diuulgant, eclesiasticaw pulcritudinem ignorantes et eclesiae. flumina de paradiso rnanantja quasi uilissima contemnentes?
113  Heu pro dolor, legem suaw nesciunt Xpiani et linguam propriaw non aduertunt Latini, ita ut omni Xpi collegio uix inueniatur unns in mi-lleno horninum numero qui salutatorias fratri possit ratjonauiliter diri-  (315) gere litteras, et repperitur absque numero multiplices turbas qui erudite Caldaicas uerborww explicet pornpas, ita ut metrice eruditjori ab ipsis gentibws carmine et sublimiori pulcritudine finales clausulas unius littere coartatjone decorent, et iuxta quod lingue ipsius xequirit idioma, 60 que ojnnes uocales apices commata claudit et cola, rithrnice, immo ut ipsis conpetit, metxice uniuersi alfabeti littere per uarias diet j ones plurimas uaxiantes uno fine constringuntur uel simili apice. Multa et alia erant que nostre huic expositjoni exiberent firmitatem, immo que ipsam patule in lucem producerewt.

Noter:

n67:  Franke foreslår at rette det til "hominum".