Eulogius' breve

Sancti Eulogii epistulae

Fra Corpus Scriptorum Muzarabicorum, Bind 2, side 495-503

Tilbage til oversigten!

¹ SANCTI EULOGII EPISTULAE
EPISTUIA PRIMA AD ALBARUM
Carissimo in Domino Iesu Xpo fratri meo Albaro Eulogius
1. Magnificauit Dominus misericordiam suam nobiscum, mi frater, et facti sumus laetantes, quia quibus uerbum uitae in lacrimis seminauimus, in gaudio uictoriae fructum metisse uidemus.

² Uidemus enim uirgines nostras, debellato principe tenebrarum, conculcatis mundialium oblectamentis affectionum, accensis adorearum lampadibus obuiam prosilisse sponso ac regi caelorum. Et quia semper se hostiam uiuam, sanctam, Deo placentem praeparauerunt, ideo caelestis aulae limina adeuntes intrauerunt inuitante Xpo ad nuptias, cantantes canticum nouum atque dicentes: 'Dignus es, Domine Deus noster, accipere gloriam et honorem, quoniam redemisti nos de potestate tenebrarum et fecisti nos condignas sortis sanctorum tuorum et transtulisti in regnum tuum aeternum'.

³ Et cum hoc gaudium uniuersalis ecclesia de illarum uictoriis habeat, praecipue tamen ego prae ceteris quodam tripudio iucunditatis extollor, quoniam non in uacuum eis, iam paene quorundam exprobratione a gradu suo labentibus, Documentum illud martyriale porrexisse conspicio, quia licet ab initio mundi et uocatio et sanctificatio earum a Deo Patre nimirum processerit, habet tamen intentio nostra in earum instructione suam coram Domino mercedem repositam, qui largitionem algentis calicis remunerari promisit in nomine suo impensam.

⁴ Nam decimo et amplius die priusquam ad martyrium ducerentur, solam dominam meam Floram instinctu fratris sui iudex ille iniquitatis auditioni suae aduocans, post agnitam eius inuictissimam professionem, qua ipsum iudicem Xpi ancilla denotans aduersarium fidei intrepida responsione deiecit, in carcerem eam iussit reuerti. Quapropter claustra, quibus detinebantur, ego appropinquans, quae iudicis ad eam interrogatio fuerit uel quae ad iudicem responsio eius extiterit dominam meam humiliter sciscitatus sum.

⁵ 2. Illa uero, ut erat angelico decorata aspectu, supernae claritatis gratia fulgens, hilari uultu, ore pudico, iam quasi quibusdam caelestis patriae gaudiis uegetata, subridens rettulit mihi: 'Dum hodie iudici (496) praesentarer, praeceptor, adstante haud procul e contra fratre meo illo aduersario fidei nostrae, cuius persecutione in hunc lacum decidi, exquisita sum utrum eum agnoscerem. Quem ego fratrem meum esse carnalem proferens, «Quare», inquit iudex, «iste cultor fidei nostrae probatissimus manet et tu Xpm profiteris?» 2. Men hun, som var hun smykket med en engels udseende, strålende af en overjordisk klarheds nåde, fortalte mig med ærbar mund og med et smil, som var hun allerede nu opmuntret af det himmelske fædrelands glæder: "Da jeg idag blev fremstillet for dommeren, præceptoren, stod ikke langt fra mig min bror, som er modstander af vor tro, og hvis forfølgelse har anbragt mig i denne knibe, og dommeren spurgte mig, om jeg kendte ham. Og jeg bekendte, at han var min kødelige bror. "Hvordan kan det så være", spurgte dommeren, "at han er et højagtet dyrker af vores tro, men du bekender dig til Kristus?"

⁶ Respondi: «Ante octennium, o index, et ego tenebris ignorantiae occupata, paternis legibus seruiens gentilicio famulabar errori. Sed illuminante me pietatis auctore, elegi fidem Xpianorum, propter quam certare disposui usque ad obitum». «Et quae est», inquit iudex, «hodie sententia tua in illud quod dudum coram me professa es?» Exprobrationem uidelicet sui uatis abstrusis interrogationibus exprimens, qua ipsum auctorem sectae peruersitatis olim amota formidine detestata sum, cum iterum e latibulis meis ad passionem regrediens forum petii et iudicem adii. «Identidem aio, iudex, quae et primo me exponentem audisti. Et si me adhuc disquisieris, ingentiora prioribus de eo referam tibi». Tunc inflatis buccis, turgenti gutture, stridentibus lingua sermonibus de interitu me comminans in ergastulum iussit reuerti'. Jeg svarede: "Kære dommer. Før jeg var otte år gammel, var også jeg opfyldt af mørkets uvidenhed, var underlagt min fars love og slave under hedningernes fejltagelse. Men da fromhedens ophavsmand oplyste mig, valgte jeg de kristnes tro, som jeg har belavet mig på at holde fast ved indtil døden". Dommeren spurgte: "Og hvad er så i dag din opfattelse om det, som du tidligere har bekendt overfor mig?" Han udtrykte jo sin bebrejdelse over de hemmelige udspørgninger om hans spåmand, hvor jeg engang havde fornægtet den perverse sekts ophavsmand, efter at min angst var taget bort, dengang da jeg igen blev kaldt frem fra mit skjul til min lidelse og trådte frem for dommeren. "Kære dommer", sagde jeg, "den er nøjagtig den samme, som du hørte mig give udtryk for den første gang. Og hvis du vil undersøge mig endnu mere, skal jeg fortælle dig det, jeg sagde første gang, lidt mere omhyggeligt".

⁷   3.    Haec postquam melliflua oris sui relatione mihi domina mea rettulit, uerbis eam quibus potui confortaui, de spe promerendae coronae admonui eiusque angelicum obtutum reclinis ceruicibus adoraui. Deinde precibus eius et felicibus meritis me commendans reuerentissimis illius colloquiis recreatus latibula carceris mei reuisi. Unde quaeso fraternitatem tuam, carissime domine, ut ad posterorum memoriam gesta passionis earum breui tantummodo ordinare digneris stylo, ita semper illarum protegi merearis suffragio. 3. Efter at min herskerinde med honningsød mund havde fortalt moog om sine forhold, har jeg trøstet mig, så godt jeg kunne, med hendes ord, i håb om, at jeg kunne må frem til at fortjene kronen og til at beundre hendes engleagtige blik og hendes bøjede nakke. Derefter håber jeg på, at hun med sine bønner og lykkelige fortjenester vil anbefale mig, så jeg, efter at have nydt godt af de alvorlige samtaler med hende, igen besøgte mit fængsels skjulested. Derfra bad jeg dig, kære bror, højtelskede herre, at du til erindring for de senere slægter vil værdiges at nedskrive hendes passion, ganske kort; således vil du altid kunne fortjene min protegé's forbøn.

⁸ Ipso autem die quo gloriosarum nobis relatus est sub confessione nominis Xpi interitus, omnes ad orationum arma currentes horam nonam in Dei laude persoluimus, ac deinceps auctis tripudiis uespertinum, matutinum et missale sacrificium consequenter ad honorem et gloriam nostrarum uirginum celebrauimus cunctique nos illarum patrocinio tutandos fouendosque commisimus. Et quia uniuersorum spes non perfunctorie in earum meritis collocata est, ideo, sicuti cernitis, fauens Xps earundem uictoriis et interuentibus gloriosis post sextum diem quo illae coronatae sunt nos uinculis absoluit et carcerali claustro exemit. Og fordi alverdens håb ikke møjsommeligt er samlet i deres fortjenester, derfor, som du kan forvisse dig om, gav Kristus os den gunst ved deres sejr og ærværdige forbøn, at vi seks dage efter, at de var blevet kronet, blev løst fra vore lænker og draget ud fra fængslet indelukke.

⁹ Nam et quibusdam familiaribus hoc, antequam paterentur, condixerunt sororibus, ut mox postquam Xpo coronatori suo adsisterent, pro nostra liberatione interuenirent. Et sic quidem illae octauo Kalendas Decembris explentes martyrium, nos tertio earundem Kalendarum sole dimittimur, magnificantes et benedicentes nomen Dei nostri, qui confortauit in certamine sanctas uirgines suas Floram et Mariana et uicerunt, nosque per digna illarum merita liberauit in pace, qui est benedictus in saecula saeculorum. Amen. (497)

¹⁰ EPISTULA SECUNDA AD BALDEGOTHONEM
Eulogius seruus Xpi carissimae in Domino Iesu Xpo sorori nostrae Baldegothoni salutem
Notum tibi sit, domina soror, quia consummauit martyrium suum in pace domina et sanctissima patrona nostra soror tua Flora octauo Kalendas Decembris, die tertia feria, hora nona, una pariter cum consocia sua beata Maria Cuteclarensi religiosa, quae inter illos priores martyres fratrem in caelum praemisit Walabonsum diaconum, perseuerantes in sancta professione usque ad mortem. Det andet brev, brevet til Baldegotho
Eulogius, Kristi tjener, sender hilsen til den i vor Herre Jesus Kristus elskede søter, vor Baldegotho.
Det skal meddeles dig, fru søster, at vor frue og højhellige beskytterinde, din søster Flora tirsdag den 8. december klokken ni fuldførte sit martyrium i fred, sammen med sin medsøster, den salige Maria, nonne fra Cuteclara, som nu sammen med de første martyrer, din bror, diakon Walabonsus er gået i forvejen til himlen, idet de holdt ud i den hellige bekendelse til døden.

¹¹ Inde, carissima soror, iubemus te tanta consolationis ope suffultam manere quanta sine dubio credimus illas inter caelicolas et beatarum uirginum chores collocatas manere, tenentes uictoriae palmas, cotidie ante thronum Agni canticum nouum cantantes atque dicentes: 'Dignum es, Domine Deus noster, accipere gloriam et honorem, quia redemisti nos de potestate tenebrarum et per gloriosum martyrii tropaeum transtulisti nos in regnum tuum'. (Ap 5,9-12). Derfor, kæreste søster, befaler vi dig at forblive opmuntret ved denne trøsts store kraft, for vi tror uden at tvivle, at de forbliver blandt de himmelske samlede jomfruers kor, med sejrens palmer i hænderne, den dag i dag syngende den ny sang foran lammets trone, hvor de siger: "Værdig er du, Herre vor Gud, til at modtage ære og værdighed, fordi du har forløst os fra mørkets magt, og gennem den hæderværdige martyriets sejr overført os til dit rige". (n11)

¹² Tu uero, dilectissima, stude uitam tuam dignis et Deo placitis moribus exornare, quibus in aeternum ualeas cum Xpo regnare et beatarum uirginum consortiis inhaerere. De cetero direximus tibi pro memoria uenerabilis sororis tuae Florae cingulum, quo illa in carcere usa est. Uale in Domino et ora pro nobis, carissima soror. Men du, højtelskede, være ivrig i dit liv og pryd dig med skikke, der behager Gud, hvormed du kan gøre dig værdig til at herske med Kristus og være sammen med forsamlingen af salige jomfruer. Forøvrigt sender jeg dig til minde om din ærværdige søster Flora det bælte, som hun brugte i fængslet. Far i Herren og bed for os, kæreste søster.

¹³ EPISTULA TERTIA AD WILLESINDUM
Reuerentissimo et sanctissimo Dei ministro, domino et patri meo Wiliesindo Pampilonensis sedis episcopo Eulogius presbyter salutem

¹⁴ 1. Olim, beatissime papa, cum dira saeculi fortuna, quae fratres meos Aluarum et Isidorum a genitali solo abducens paene in ulteriores Togatae Galliae partes apud Hludouicum regem Baioariae exulare fecit, cum me etiam propter eos diuersas adire regiones et ignota atque laboriosa itinera subire compelleret, quoniam stipata praedonibus uia et funeroso quondam Wilhelmi tota Gothia perturbata erat incursu, qui aduersum Carolum regem Francorum eo tempore auxilio fretus Habdarraghmanis regis Arabum tyrannidem agens inuia et inadibilia cuncta reddiderat, ad Partes Pampilonenses deuersus putaueram me inde cito migraturum.

¹⁵ Sed (498) ipsa iterum, quae Pampilonem et Seburicos limitat Gallia Comata, in excidium praedicti Caroli contumaciores ceruices factionibus comitis Sanctii Sanctionis erigens, contra ius praefati principis ueniens totum illud obsidens iter immane periculum commeantibus ingerebat.

¹⁶ Eo tempore magnam mihi consolationem beatitude tua in ipsa peregrinatione exhibuit, et uere summi magistri typum gerens et in ueritate eius praeceptis oboediens non distulisti hospitio recreare, quem tibi uera caritas Iesu Xpi commendauerat dicentis: 'Hospes eram et collegistis me'. Ita thesauros meritorum apud patrem in caelis collocare studens praebes necessaria destitutis, foues omnia, uniuersa tutaris, adeo ut in illo exilio meo nihil praeter affectuosam peregrinorum fratrum et destitutae familiae praesentiam suspirarem.

¹⁷ Lugebam ego saepe, sed tu, pater, assidue consolabaris maerentem; flebam multum, sed tu pia compassione releuabas .prostratum,   quandoquidem iuxta apostolum mecum infirmabaris, mecum tristabaris plangebasque ubertim cum ego plorarem. Cumque me uno residere loco multiplex dolor non sineret, libuit mihi loca uisitare sanctorum, quo deiectum summis maeroribus animum releuarem.

¹⁸ 2. Et maxime libuit adire beati Zachariae ascysterium, quod situm ad radices montium Pyrenaeorum in praefatae Galliae portariis, quibus Aragus flumen oriens rapido cursu Seburim et Pampilonam irrigans amni Cantabro infunditur, quod famosissimis in exercitatione regularis disciplinae studiis decoratum toto refulgebat occiduo.

¹⁹ Sed tu, pater, iuuas anhelantem et salutari consultu instruis abeuntem pioque fratrum comitatu foues pergentem. Prius autem quam ad eundem locum accederem, plures apud Legerense monasterium commorans dies praecipuos in Dei timore uiros ibidem manere cognoui. Deinde alia atque alia loca peragrans tandem diuino munere ad illud quod saepius desiderabam perueni coenobium. Praeerat quippe ei tunc Odoarius abbas, summae sanctitatis magnaeque scientiae uir, qui ultra quam referri potest nos digne suscipiens omnem erga nos humanitatem exhibuit.

²⁰ 3. In illo etenim beatae congregationis collegio, quod paene centenarium numerum excedebat, ueluti sidera caeli alii quidem sic, ceteri uero sic diuersis meritorum uirtutibus emicabant. Florebat in nonnullis perfecta caritas Xpi, quae foris mittit timorem; plerosque alto culmine extollebat humilitas, qua sese unusquisque iuniore inferior reputans imitatores praeceptorum Dei fieri contendebant; multi etiam, cum essent corpore imbecilles, uirtute tamen magnanimitatis subnixi, alacrioribus animis iniunctum exercebant obsequium.

²¹ Sic quoque in aliquos (499) principatum suum oboedientia, quae omnium uirtutum magistra est, uindicans suos non patiebatur executores degenerare, sed supra uires grandia exercere compellebat, quoscumque suo munere illustrauerat.

²² Operabantur omnes certatim, alter alterum inuitans contendebat praecellere. Augebatur inuicem ardor placendi Deo et fratribus et unusquisque propriae artis industriam ad communem profectum exercitabat.

²³ Exercebant alii peregrinorum et hospitum diligentius curam et quasi declinanti Xpo ad hospitia eorum omnibus aduentantibus obsecundabant. Cum uero tot essent, nullus murmurans, nemo arrogans intererat. Studebant cuncti silentio totamque per noctem furtiuis precibus incumbentes nocturnum chaos peruigili meditatione uincebant, magna se circumspectione uallantes, ne psalmistae denotarentur oraculis, qui ait: 'Dormierunt somnum suum et nihil inuenerunt'.

²⁴ 4. Sed quid referre de sanctorum uirtutibus lingua potest mortalis, qui in terris positi angelice degunt et qui, licet inter homines conuer-sentur, propositum uero gerunt caeleste? Cum quibus paululum commorans, cum ab eis uellem discedere, omnes solo proruunt, pro se exorare deposcunt et cur tam cito a me desererentur supplici prece conquerebantur. Praestabat quippe tune mihi carissimus filius meus Theodemundus diaconus comitatum, qui ab exordio itineris mei usque in ultimum inconuulsibiliter contubernio meo cohaerens mecum totius discrimina illius peregrinationis confecit.

²⁵ Regredientibus ergo nobis praebent sodalitatem abbas ille uenerabilis Odoarius et Ioannes praepositus, per totum usque in uesperum diem colloquium de diuinis scripturis gerentes. Sic quoque ab inuicem datis osculis discedentes ad te, apostole Dei, e uestigio repedauimus, cuius informatione tanta honoris uenerabilitate ab illis patribus excipi meruimus.

²⁶ 5. Igitur cum proprium reuisere aruum piae matris Elisabeth seu sororum duarum Niolae et Anulonis iuniorisque fratris Joseph urgerer affectu, cogis ut adhuc remaneam nec sinis abire maerentem. Sed utroque uulnere percussum cor meum tu iam mederi non poteras, cui et peregrinatio fratrum et desolatio domesticorum cotidianum afferebant lamentum. Ita de nostra caritate confisus rogas ut Cordubam repetens ipse reliquias tibi sancti martyris Zoyli dirigerem et hoc munere Pampilonenses populos illustrarem. Ilico me satisfacere petitioni tuae respondi et huius rei debitorem me uobis esse in ueritate promisi.

²⁷ 6. Cumque a uobis egrederer, festinus Caesaraugustam perueni causa fratrum meorum, quos uulgi opinio negotiatorum cohortibus interesse nuper ab ulterioris Franciae gremio ibidem descendentibus (500) iactitabat. Deinde urbi appropinquans negotiantes quidem repperi, peregrines autem meos eorum relatione apud Maguntiam nobilissimam Baioariae ciuitatem exulasse cognoui. Et uerum fuisse hoc negotiatorum nuntium, regredientibus Deo fautore succedenti tempore ab interiori Gallia fratribus nostris, didicimus.

²⁸ 7. Aliquandiu uero apud Seniorem pontificem, qui tune rectis uitae moribus eandem urbem regebat, demorans postea Complutum descendi, raptim per Segontiam transiens ciuitatem, in qua tunc praesulatum gerebat uir prudentissimus Sisemundus.

²⁹ Et cum ab antistite Complutensi Uenerio digne susciperer, post quintum diem Toletum reuerti, ubi adhuc uigentem sanctissimum senem nostrum, faculam Spiritus Sancti et lucernam totius Hispaniae, Wistremirum episcopum comperi, cuius uitae sanctitas totum orbem illustrans hactenus honestate morum celsisque mentis catholicum gregem refouet. Multis apud eum diebus degimus eiusque angelico contubernio haesimus.

³⁰ 8. Cumque in domum me reuocassem, cuncta incolumia repperi, genitricem scilicet binasque sorores et ultimum nostrorum omnium aetate Joseph, quern saeua tyranni indignatio eo tempore a principatu deiecerat. Suscipit peregrinum suum destituta familia et quasi a sepulchro suscitatum laetantibus animis gaudet reuisisse post longum tempus Dominum. Ego uero in omni colloquio meo te patrem extollens semper inter familiares sermocinationes tuam beneficentiam recolens, semper tuae caritatis affectum corde gestans mentis ulnis amplector.

³¹ 9.    Et quia intercedente terrarum prolixa capedine multis ab inuicem disparamur spatiis, obstante quoque alio chaos immane, quo ego Cordubae positus sub impio Arabum gemam imperio, uos autem Pampilona locati Xpicolae principis tueri meremini dominio, qui semper inter se utrique graui conflictu certantes liberum commeantibus transitum negant, inde est uel quod non debitum uestrae bonitati dependimus famulatum, uel quod non pio desiderio uestro satisfecimus in transmissione reliquiarum, seu quia non quibuscumque tales tantasque opes committere duximus ratum.

³² Nunc autem quia Deo dispensante domnus Galindo Enneconis ad propria remeans suos reuisere fines exoptat, per ipsum uobis praefati martyris reliquias destinauimus. Sed et sancti Aciscli, quas a nobis non postulastis, transmisimus, ut uos sponsionis uestrae uotum feliciter adimplentes eorum beatae memoriae construendo basilicam, nobis Deo fautore propter hanc oboedientiam patrocinium illorum occurrat ad ueniam, Xpo uobis omnia repensante atque donante quae in nobis egistis et quae erga nos operati estis, quem uestrum in nos olim exhibitum non latet obsequium et pia remuneratione centuplicatum uobis (501) ualet rependere commodum, qui dixit: 'Qui uos recipit, me recipit, et qui uos spernit, me spernit; et qui recipit prophetam in nomine prophetae mercedem prophetae accipiet, et qui recipit iustum in nomine iusti mercedem iusti accipiet'. Cuncta tibi, pater, reposita sunt coram Domino, omnia apud illum, quae piis laboribus tuis debentur, salua et incolumia perseuerant, recipienda ab eo tempore necessario cum iustus iudex aduenerit unicuique reddere pro qualitate laborum aut praemium aut supplicium.

³³ 10. Denique, beatissime pater, nolumus uos ignorare tribulationem nostram, quam his diebus nostro praepediente deliquio sustinemus, ut solito nos propensius orationum clipeo defendentes uestrae intercessionis irrepudiabili merito, quod multum apud Dominum ualere confidimus, e profundo taediorum labyrintho erui mereamur.

³⁴ Etenim anno praesenti, qui est aera octingentesima octuagesima nona, exardescens saeuus aduersus Dei ecclesiam furor tyrannicus omnia subuertit, cuncta uastauit, uniuersa dispersit, retrudens carcere episcopos, presbyteros, abbates, leuitas et omnem clerum et quoscumque ilia tempestate capere potuit ferro deuinctos quasi mortuos saeculi subterraneis specubus immersit. Inter quos ego ille peccator amabilis uester deuinctus sum et una pariter omnes horridos ergastulorum luimus squalores.

³⁵ Uiduauit ecclesiam sacro ministerio, priuauit oraculo, alienauit officio et non est in hoc tempore nobis oblatio neque sacrificium neque incensum neque locus primitiarum, quo possimus placare Dominum nostrum, sed in aninia contrita et in spiritu humilitatis reddimus Xpo uota laudationis, ita ut a conuentu desinente psalmodiae cantu resonent penetralia carceris murmure sancto hymnorum. Quae omnia prudenti relatione domnus Galindo uobis enucleatim poterit enarrare, quia nos partim maerore depressi, partim fastidium impolitae orationis uitantes suis limitibus schedulam coarctauimus, ne in modum commentarii breuitas transiret
epistolaris.

³⁶ 11. Propter futurarum autem generationum saecula illustranda et ut expertes nostrarum tribulationum et aerumnarum non fierent, saltim uel pauca e plurimis perstringamus. Quidam enim presbyterorum, diaconorum, monachorum, uirginum et laicorum repentino zelo diuinitatis armati in forum descendentes hostem fidei reppulerunt, detestantes atque maledicentes nefandum et scelerosum ipsorum uatem Mahomat. 11. Men for at de kommende generationers tidsaldre skal oplyses og for at de ikke skal blive udelagtige i vore trængsler og vanskeligheder, vil vi i det mindste berøre en lille del af det meget, vi oplever. For nogle af præsterne, diakonerne, munkene, jomfruerne og lægmændene er gået ned på torvet og har, guddommelig bevæbnet med uventet iver, stødt troens fjende tilbage, idet de fornægter og forbander deres afskyelige og forbryderiske spåmand, Muhammed.

³⁷ Et hoc modo contra eum animosum spiritum erigentes testimonium protulerunt: 'Uirum hunc, quem uos summa ueneratione excolitis et cuius sectam praestigiosam instinctu daemoniorum elicitam tanto honore (502) suscipitis, magum, adulterum et mendacem esse cognouimus eiusque credulos aeternae perditionis laqueis mancipandos confitemur. Quare ergo uos, cum sitis homines prudentissimi, talibus sacrilegiis communicatis et non potius euangelicam ueritatem intenditis?' Og på følgende måde har de fremført vidnesbyrd imod ham, opvakt af livlig ånd: "Denne mand, som I dyrker med den højeste ærbødighed og hvis gøgleriske sekt I har modtaget med så stor ære, fremlokket ved dæmonisk tilskyndelse, har vi erfaret er en mager, en horkarl og en løgner, og vi bekender, at de, der tror på ham, vil falde i den evige fortabelses snarer. Hvorfor vil I da, I, der er fornuftige mennesker, deltage i den slags bespottelser og ikke snarere holde jer til evangeliets sandhed?"

³⁸ 12. Haec et his similia, prout Spiritus dabat eloqui eis, in conspectu regum et principum confitentes, omnes gladio uindice interempti sunt. Quorum decisa corpora stipitibus suspendentes post aliquot dies igne cremarunt eorumque cineres fluuialibus aquis perdendos merserunt; pleraque uero inhumata prae foribus palatii relinquentes uolucribus canibusque deuoranda exposuerunt, adhibitis custodiis militum, ne quis Xpianorum intuitu humanitatis carnibus nudata cadauera sepeliret, sicut scriptum est: 'Posuerunt mortalia seruorum tuorum escas uolatilibus caeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae; effuderunt sanguinem eorum uelut aquam in circuitu Hierusalem, et non erat qui sepeliret'. Quorum nomina diesque allisionum in fine epistolae digeremus.

³⁹ Huius rei causa nos deuincti manemus, propter hoc compediti existimus, nostro deputantes instinctui nostraeque informationi adscribentes quidquid illi diuinitus illustrati egerunt. Unde quaesumus ut suffragia orationum uestrarum in defensionem nostram adhibeatis nostrumque carcerem omnibus monasteriis uestris innotescere faciatis, et ut proni pia exoratione intiigilent iubeatis, ita post peractum luctamen mundi de aeterno praemio exultetis.

⁴⁰ 13. Sane salutationum officia, quae dudum alias proferendo omisimus, nunc cernua mente persoluimus uosque feliciori serie temporum uigere exposcimus, petentes ut salua honoris uestri reuerentia non dedignemini nobis salutare amabiles et carissimos patres nostros, id est, Fortunium Legerensis monasterii abbatem, cum omni collegio suo, Athilium Cellensis monasterii abbatem cum omni collegio suo, Odoarium Serasiensis monasterii abbatem cum toto agmine suo, Scemenum Igalensis monasterii abbatem cum omni collegio suo, Dadilanem Hurdaspalensis monasterii abbatem cum omni collegio suo.

⁴¹ Salutamus etiam ceteros patres, quos in peregrinatione nostra tutores et consolatores habuimus omnemque scholam dominicam in osculo sancto.
        In nomine Domini, regnante in perpetuum Domino Iesu Xpo, anno incarnationis eius octingentesimo quinquagesimo, aera octingentesima octuagesima octaua, decimo quarto Kalendas Maias Perfectus presbyter occubuit.

⁴² Sequenti uero anno, qui nunc est, aera octingentesima octuagesima (503) nona, tertio Nonas Iunias, Isaac monachus decidit, post quem Sanctio laycus de oppido Alauensi, Nonas lunias, in hac ipsa aera, martyriali obitu triumphauit.

⁴³ Deinde Petrus presbyter, Walabonsus diaconus, Sabinianus, Wistremundus, Habentius et Ieremias monachi uno die unaque hora septimo Idus Iunias in aera supradicta interempti sunt.
Sisenandus uero diaconus decimo septimo Kalendas Augustas eadem aera prostratus est.

⁴⁴ Paulus diaconus decimo tertio Kalendas Augustas aera qua supra
allisus est.
Theodemirus monachus octauo Kalendas Augustas eadem aera occi-
sus est.

⁴⁵ Isti sunt qui tradiderunt corpora sua in morte propter testimonium ueritatis, ut in aeternum uiuerent, siquidem et duas uirgines Xpi Floram et Mariam nobiscum ob eandem professionem nunc in ergastulum detruserunt et cotidie de interitu comminantur.

⁴⁶ Data decimo septimo Kalendas Decembris per Galindum Enneconis uirum illustrem, aera octingentesima octuagesima nona.

⁴⁷ c

⁴⁸ c

⁴⁹ c

⁵⁰ c

⁵¹ c

⁵² c

⁵³ c

⁵⁴ c

⁵⁵ c

⁵⁶ c

⁵⁷ c

⁵⁸ c

⁵⁹ c

⁶⁰ c

⁶¹ c

⁶² c

⁶³ c

⁶⁴ c

⁶⁵ c

⁶⁶ c

⁶⁷ c

⁶⁸ c

⁶⁹ c

⁷⁰ c

⁷¹ c

⁷² c

⁷³ c

⁷⁴ c

⁷⁵ c

⁷⁶ c

⁷⁷ c

⁷⁸ c

⁷⁹ c

⁸⁰ c

⁸¹ c

⁸² c

⁸³ c

⁸⁴ c

⁸⁵ c

⁸⁶ c

⁸⁷ c

⁸⁸ c

⁸⁹ c

⁹⁰ c

Noter:

n11: Talen om martyrerne, ("gennem den hæderværdige martyriets sejr") er Eulogius tilføjelse til Åb 5,12.

¹ SANCTI EULOGII EPISTULAE EPISTUIA PRIMA AD ALBARUM Carissimo in Domino Iesu Xpo fratri meo Albaro Eulogius 1. Magnificauit Dominus misericordiam suam nobiscum, mi frater, et facti sumus laetantes, quia quibus uerbum uitae in lacrimis seminauimus, in gaudio uictoriae fructum metisse uidemus.
² Uidemus enim uirgines nostras, debellato principe tenebrarum, conculcatis mundialium oblectamentis affectionum, accensis adorearum lampadibus obuiam prosilisse sponso ac regi caelorum. Et quia semper se hostiam uiuam, sanctam, Deo placentem praeparauerunt, ideo caelestis aulae limina adeuntes intrauerunt inuitante Xpo ad nuptias, cantantes canticum nouum atque dicentes: 'Dignus es, Domine Deus noster, accipere gloriam et honorem, quoniam redemisti nos de potestate tenebrarum et fecisti nos condignas sortis sanctorum tuorum et transtulisti in regnum tuum aeternum'.
³ Et cum hoc gaudium uniuersalis ecclesia de illarum uictoriis habeat, praecipue tamen ego prae ceteris quodam tripudio iucunditatis extollor, quoniam non in uacuum eis, iam paene quorundam exprobratione a gradu suo labentibus, Documentum illud martyriale porrexisse conspicio, quia licet ab initio mundi et uocatio et sanctificatio earum a Deo Patre nimirum processerit, habet tamen intentio nostra in earum instructione suam coram Domino mercedem repositam, qui largitionem algentis calicis remunerari promisit in nomine suo impensam.
⁴ Nam decimo et amplius die priusquam ad martyrium ducerentur, solam dominam meam Floram instinctu fratris sui iudex ille iniquitatis auditioni suae aduocans, post agnitam eius inuictissimam professionem, qua ipsum iudicem Xpi ancilla denotans aduersarium fidei intrepida responsione deiecit, in carcerem eam iussit reuerti. Quapropter claustra, quibus detinebantur, ego appropinquans, quae iudicis ad eam interrogatio fuerit uel quae ad iudicem responsio eius extiterit dominam meam humiliter sciscitatus sum.
⁵ 2. Illa uero, ut erat angelico decorata aspectu, supernae claritatis gratia fulgens, hilari uultu, ore pudico, iam quasi quibusdam caelestis patriae gaudiis uegetata, subridens rettulit mihi: 'Dum hodie iudici (496) praesentarer, praeceptor, adstante haud procul e contra fratre meo illo aduersario fidei nostrae, cuius persecutione in hunc lacum decidi, exquisita sum utrum eum agnoscerem. Quem ego fratrem meum esse carnalem proferens, «Quare», inquit iudex, «iste cultor fidei nostrae probatissimus manet et tu Xpm profiteris?»	2. Men hun, som var hun smykket med en engels udseende, strålende af en overjordisk klarheds nåde, fortalte mig med ærbar mund og med et smil, som var hun allerede nu opmuntret af det himmelske fædrelands glæder: "Da jeg idag blev fremstillet for dommeren, præceptoren, stod ikke langt fra mig min bror, som er modstander af vor tro, og hvis forfølgelse har anbragt mig i denne knibe, og dommeren spurgte mig, om jeg kendte ham. Og jeg bekendte, at han var min kødelige bror. "Hvordan kan det så være", spurgte dommeren, "at han er et højagtet dyrker af vores tro, men du bekender dig til Kristus?"
⁶ Respondi: «Ante octennium, o index, et ego tenebris ignorantiae occupata, paternis legibus seruiens gentilicio famulabar errori. Sed illuminante me pietatis auctore, elegi fidem Xpianorum, propter quam certare disposui usque ad obitum». «Et quae est», inquit iudex, «hodie sententia tua in illud quod dudum coram me professa es?» Exprobrationem uidelicet sui uatis abstrusis interrogationibus exprimens, qua ipsum auctorem sectae peruersitatis olim amota formidine detestata sum, cum iterum e latibulis meis ad passionem regrediens forum petii et iudicem adii. «Identidem aio, iudex, quae et primo me exponentem audisti. Et si me adhuc disquisieris, ingentiora prioribus de eo referam tibi». Tunc inflatis buccis, turgenti gutture, stridentibus lingua sermonibus de interitu me comminans in ergastulum iussit reuerti'.	Jeg svarede: "Kære dommer. Før jeg var otte år gammel, var også jeg opfyldt af mørkets uvidenhed, var underlagt min fars love og slave under hedningernes fejltagelse. Men da fromhedens ophavsmand oplyste mig, valgte jeg de kristnes tro, som jeg har belavet mig på at holde fast ved indtil døden". Dommeren spurgte: "Og hvad er så i dag din opfattelse om det, som du tidligere har bekendt overfor mig?" Han udtrykte jo sin bebrejdelse over de hemmelige udspørgninger om hans spåmand, hvor jeg engang havde fornægtet den perverse sekts ophavsmand, efter at min angst var taget bort, dengang da jeg igen blev kaldt frem fra mit skjul til min lidelse og trådte frem for dommeren. "Kære dommer", sagde jeg, "den er nøjagtig den samme, som du hørte mig give udtryk for den første gang. Og hvis du vil undersøge mig endnu mere, skal jeg fortælle dig det, jeg sagde første gang, lidt mere omhyggeligt".
⁷ 3. Haec postquam melliflua oris sui relatione mihi domina mea rettulit, uerbis eam quibus potui confortaui, de spe promerendae coronae admonui eiusque angelicum obtutum reclinis ceruicibus adoraui. Deinde precibus eius et felicibus meritis me commendans reuerentissimis illius colloquiis recreatus latibula carceris mei reuisi. Unde quaeso fraternitatem tuam, carissime domine, ut ad posterorum memoriam gesta passionis earum breui tantummodo ordinare digneris stylo, ita semper illarum protegi merearis suffragio.	3. Efter at min herskerinde med honningsød mund havde fortalt moog om sine forhold, har jeg trøstet mig, så godt jeg kunne, med hendes ord, i håb om, at jeg kunne må frem til at fortjene kronen og til at beundre hendes engleagtige blik og hendes bøjede nakke. Derefter håber jeg på, at hun med sine bønner og lykkelige fortjenester vil anbefale mig, så jeg, efter at have nydt godt af de alvorlige samtaler med hende, igen besøgte mit fængsels skjulested. Derfra bad jeg dig, kære bror, højtelskede herre, at du til erindring for de senere slægter vil værdiges at nedskrive hendes passion, ganske kort; således vil du altid kunne fortjene min protegé's forbøn.
⁸ Ipso autem die quo gloriosarum nobis relatus est sub confessione nominis Xpi interitus, omnes ad orationum arma currentes horam nonam in Dei laude persoluimus, ac deinceps auctis tripudiis uespertinum, matutinum et missale sacrificium consequenter ad honorem et gloriam nostrarum uirginum celebrauimus cunctique nos illarum patrocinio tutandos fouendosque commisimus. Et quia uniuersorum spes non perfunctorie in earum meritis collocata est, ideo, sicuti cernitis, fauens Xps earundem uictoriis et interuentibus gloriosis post sextum diem quo illae coronatae sunt nos uinculis absoluit et carcerali claustro exemit.	Og fordi alverdens håb ikke møjsommeligt er samlet i deres fortjenester, derfor, som du kan forvisse dig om, gav Kristus os den gunst ved deres sejr og ærværdige forbøn, at vi seks dage efter, at de var blevet kronet, blev løst fra vore lænker og draget ud fra fængslet indelukke.
⁹ Nam et quibusdam familiaribus hoc, antequam paterentur, condixerunt sororibus, ut mox postquam Xpo coronatori suo adsisterent, pro nostra liberatione interuenirent. Et sic quidem illae octauo Kalendas Decembris explentes martyrium, nos tertio earundem Kalendarum sole dimittimur, magnificantes et benedicentes nomen Dei nostri, qui confortauit in certamine sanctas uirgines suas Floram et Mariana et uicerunt, nosque per digna illarum merita liberauit in pace, qui est benedictus in saecula saeculorum. Amen. (497)
¹⁰ EPISTULA SECUNDA AD BALDEGOTHONEM Eulogius seruus Xpi carissimae in Domino Iesu Xpo sorori nostrae Baldegothoni salutem Notum tibi sit, domina soror, quia consummauit martyrium suum in pace domina et sanctissima patrona nostra soror tua Flora octauo Kalendas Decembris, die tertia feria, hora nona, una pariter cum consocia sua beata Maria Cuteclarensi religiosa, quae inter illos priores martyres fratrem in caelum praemisit Walabonsum diaconum, perseuerantes in sancta professione usque ad mortem.	Det andet brev, brevet til Baldegotho Eulogius, Kristi tjener, sender hilsen til den i vor Herre Jesus Kristus elskede søter, vor Baldegotho. Det skal meddeles dig, fru søster, at vor frue og højhellige beskytterinde, din søster Flora tirsdag den 8. december klokken ni fuldførte sit martyrium i fred, sammen med sin medsøster, den salige Maria, nonne fra Cuteclara, som nu sammen med de første martyrer, din bror, diakon Walabonsus er gået i forvejen til himlen, idet de holdt ud i den hellige bekendelse til døden.
¹¹ Inde, carissima soror, iubemus te tanta consolationis ope suffultam manere quanta sine dubio credimus illas inter caelicolas et beatarum uirginum chores collocatas manere, tenentes uictoriae palmas, cotidie ante thronum Agni canticum nouum cantantes atque dicentes: 'Dignum es, Domine Deus noster, accipere gloriam et honorem, quia redemisti nos de potestate tenebrarum et per gloriosum martyrii tropaeum transtulisti nos in regnum tuum'. (Ap 5,9-12).	Derfor, kæreste søster, befaler vi dig at forblive opmuntret ved denne trøsts store kraft, for vi tror uden at tvivle, at de forbliver blandt de himmelske samlede jomfruers kor, med sejrens palmer i hænderne, den dag i dag syngende den ny sang foran lammets trone, hvor de siger: "Værdig er du, Herre vor Gud, til at modtage ære og værdighed, fordi du har forløst os fra mørkets magt, og gennem den hæderværdige martyriets sejr overført os til dit rige". (n11)
¹² Tu uero, dilectissima, stude uitam tuam dignis et Deo placitis moribus exornare, quibus in aeternum ualeas cum Xpo regnare et beatarum uirginum consortiis inhaerere. De cetero direximus tibi pro memoria uenerabilis sororis tuae Florae cingulum, quo illa in carcere usa est. Uale in Domino et ora pro nobis, carissima soror.	Men du, højtelskede, være ivrig i dit liv og pryd dig med skikke, der behager Gud, hvormed du kan gøre dig værdig til at herske med Kristus og være sammen med forsamlingen af salige jomfruer. Forøvrigt sender jeg dig til minde om din ærværdige søster Flora det bælte, som hun brugte i fængslet. Far i Herren og bed for os, kæreste søster.
¹³ EPISTULA TERTIA AD WILLESINDUM Reuerentissimo et sanctissimo Dei ministro, domino et patri meo Wiliesindo Pampilonensis sedis episcopo Eulogius presbyter salutem
¹⁴ 1. Olim, beatissime papa, cum dira saeculi fortuna, quae fratres meos Aluarum et Isidorum a genitali solo abducens paene in ulteriores Togatae Galliae partes apud Hludouicum regem Baioariae exulare fecit, cum me etiam propter eos diuersas adire regiones et ignota atque laboriosa itinera subire compelleret, quoniam stipata praedonibus uia et funeroso quondam Wilhelmi tota Gothia perturbata erat incursu, qui aduersum Carolum regem Francorum eo tempore auxilio fretus Habdarraghmanis regis Arabum tyrannidem agens inuia et inadibilia cuncta reddiderat, ad Partes Pampilonenses deuersus putaueram me inde cito migraturum.
¹⁵ Sed (498) ipsa iterum, quae Pampilonem et Seburicos limitat Gallia Comata, in excidium praedicti Caroli contumaciores ceruices factionibus comitis Sanctii Sanctionis erigens, contra ius praefati principis ueniens totum illud obsidens iter immane periculum commeantibus ingerebat.
¹⁶ Eo tempore magnam mihi consolationem beatitude tua in ipsa peregrinatione exhibuit, et uere summi magistri typum gerens et in ueritate eius praeceptis oboediens non distulisti hospitio recreare, quem tibi uera caritas Iesu Xpi commendauerat dicentis: 'Hospes eram et collegistis me'. Ita thesauros meritorum apud patrem in caelis collocare studens praebes necessaria destitutis, foues omnia, uniuersa tutaris, adeo ut in illo exilio meo nihil praeter affectuosam peregrinorum fratrum et destitutae familiae praesentiam suspirarem.
¹⁷ Lugebam ego saepe, sed tu, pater, assidue consolabaris maerentem; flebam multum, sed tu pia compassione releuabas .prostratum, quandoquidem iuxta apostolum mecum infirmabaris, mecum tristabaris plangebasque ubertim cum ego plorarem. Cumque me uno residere loco multiplex dolor non sineret, libuit mihi loca uisitare sanctorum, quo deiectum summis maeroribus animum releuarem.
¹⁸ 2. Et maxime libuit adire beati Zachariae ascysterium, quod situm ad radices montium Pyrenaeorum in praefatae Galliae portariis, quibus Aragus flumen oriens rapido cursu Seburim et Pampilonam irrigans amni Cantabro infunditur, quod famosissimis in exercitatione regularis disciplinae studiis decoratum toto refulgebat occiduo.
¹⁹ Sed tu, pater, iuuas anhelantem et salutari consultu instruis abeuntem pioque fratrum comitatu foues pergentem. Prius autem quam ad eundem locum accederem, plures apud Legerense monasterium commorans dies praecipuos in Dei timore uiros ibidem manere cognoui. Deinde alia atque alia loca peragrans tandem diuino munere ad illud quod saepius desiderabam perueni coenobium. Praeerat quippe ei tunc Odoarius abbas, summae sanctitatis magnaeque scientiae uir, qui ultra quam referri potest nos digne suscipiens omnem erga nos humanitatem exhibuit.
²⁰ 3. In illo etenim beatae congregationis collegio, quod paene centenarium numerum excedebat, ueluti sidera caeli alii quidem sic, ceteri uero sic diuersis meritorum uirtutibus emicabant. Florebat in nonnullis perfecta caritas Xpi, quae foris mittit timorem; plerosque alto culmine extollebat humilitas, qua sese unusquisque iuniore inferior reputans imitatores praeceptorum Dei fieri contendebant; multi etiam, cum essent corpore imbecilles, uirtute tamen magnanimitatis subnixi, alacrioribus animis iniunctum exercebant obsequium.
²¹ Sic quoque in aliquos (499) principatum suum oboedientia, quae omnium uirtutum magistra est, uindicans suos non patiebatur executores degenerare, sed supra uires grandia exercere compellebat, quoscumque suo munere illustrauerat.
²² Operabantur omnes certatim, alter alterum inuitans contendebat praecellere. Augebatur inuicem ardor placendi Deo et fratribus et unusquisque propriae artis industriam ad communem profectum exercitabat.
²³ Exercebant alii peregrinorum et hospitum diligentius curam et quasi declinanti Xpo ad hospitia eorum omnibus aduentantibus obsecundabant. Cum uero tot essent, nullus murmurans, nemo arrogans intererat. Studebant cuncti silentio totamque per noctem furtiuis precibus incumbentes nocturnum chaos peruigili meditatione uincebant, magna se circumspectione uallantes, ne psalmistae denotarentur oraculis, qui ait: 'Dormierunt somnum suum et nihil inuenerunt'.
²⁴ 4. Sed quid referre de sanctorum uirtutibus lingua potest mortalis, qui in terris positi angelice degunt et qui, licet inter homines conuer-sentur, propositum uero gerunt caeleste? Cum quibus paululum commorans, cum ab eis uellem discedere, omnes solo proruunt, pro se exorare deposcunt et cur tam cito a me desererentur supplici prece conquerebantur. Praestabat quippe tune mihi carissimus filius meus Theodemundus diaconus comitatum, qui ab exordio itineris mei usque in ultimum inconuulsibiliter contubernio meo cohaerens mecum totius discrimina illius peregrinationis confecit.
²⁵ Regredientibus ergo nobis praebent sodalitatem abbas ille uenerabilis Odoarius et Ioannes praepositus, per totum usque in uesperum diem colloquium de diuinis scripturis gerentes. Sic quoque ab inuicem datis osculis discedentes ad te, apostole Dei, e uestigio repedauimus, cuius informatione tanta honoris uenerabilitate ab illis patribus excipi meruimus.
²⁶ 5. Igitur cum proprium reuisere aruum piae matris Elisabeth seu sororum duarum Niolae et Anulonis iuniorisque fratris Joseph urgerer affectu, cogis ut adhuc remaneam nec sinis abire maerentem. Sed utroque uulnere percussum cor meum tu iam mederi non poteras, cui et peregrinatio fratrum et desolatio domesticorum cotidianum afferebant lamentum. Ita de nostra caritate confisus rogas ut Cordubam repetens ipse reliquias tibi sancti martyris Zoyli dirigerem et hoc munere Pampilonenses populos illustrarem. Ilico me satisfacere petitioni tuae respondi et huius rei debitorem me uobis esse in ueritate promisi.
²⁷ 6. Cumque a uobis egrederer, festinus Caesaraugustam perueni causa fratrum meorum, quos uulgi opinio negotiatorum cohortibus interesse nuper ab ulterioris Franciae gremio ibidem descendentibus (500) iactitabat. Deinde urbi appropinquans negotiantes quidem repperi, peregrines autem meos eorum relatione apud Maguntiam nobilissimam Baioariae ciuitatem exulasse cognoui. Et uerum fuisse hoc negotiatorum nuntium, regredientibus Deo fautore succedenti tempore ab interiori Gallia fratribus nostris, didicimus.
²⁸ 7. Aliquandiu uero apud Seniorem pontificem, qui tune rectis uitae moribus eandem urbem regebat, demorans postea Complutum descendi, raptim per Segontiam transiens ciuitatem, in qua tunc praesulatum gerebat uir prudentissimus Sisemundus.
²⁹ Et cum ab antistite Complutensi Uenerio digne susciperer, post quintum diem Toletum reuerti, ubi adhuc uigentem sanctissimum senem nostrum, faculam Spiritus Sancti et lucernam totius Hispaniae, Wistremirum episcopum comperi, cuius uitae sanctitas totum orbem illustrans hactenus honestate morum celsisque mentis catholicum gregem refouet. Multis apud eum diebus degimus eiusque angelico contubernio haesimus.
³⁰ 8. Cumque in domum me reuocassem, cuncta incolumia repperi, genitricem scilicet binasque sorores et ultimum nostrorum omnium aetate Joseph, quern saeua tyranni indignatio eo tempore a principatu deiecerat. Suscipit peregrinum suum destituta familia et quasi a sepulchro suscitatum laetantibus animis gaudet reuisisse post longum tempus Dominum. Ego uero in omni colloquio meo te patrem extollens semper inter familiares sermocinationes tuam beneficentiam recolens, semper tuae caritatis affectum corde gestans mentis ulnis amplector.

³¹ 9. Et quia intercedente terrarum prolixa capedine multis ab inuicem disparamur spatiis, obstante quoque alio chaos immane, quo ego Cordubae positus sub impio Arabum gemam imperio, uos autem Pampilona locati Xpicolae principis tueri meremini dominio, qui semper inter se utrique graui conflictu certantes liberum commeantibus transitum negant, inde est uel quod non debitum uestrae bonitati dependimus famulatum, uel quod non pio desiderio uestro satisfecimus in transmissione reliquiarum, seu quia non quibuscumque tales tantasque opes committere duximus ratum.
³² Nunc autem quia Deo dispensante domnus Galindo Enneconis ad propria remeans suos reuisere fines exoptat, per ipsum uobis praefati martyris reliquias destinauimus. Sed et sancti Aciscli, quas a nobis non postulastis, transmisimus, ut uos sponsionis uestrae uotum feliciter adimplentes eorum beatae memoriae construendo basilicam, nobis Deo fautore propter hanc oboedientiam patrocinium illorum occurrat ad ueniam, Xpo uobis omnia repensante atque donante quae in nobis egistis et quae erga nos operati estis, quem uestrum in nos olim exhibitum non latet obsequium et pia remuneratione centuplicatum uobis (501) ualet rependere commodum, qui dixit: 'Qui uos recipit, me recipit, et qui uos spernit, me spernit; et qui recipit prophetam in nomine prophetae mercedem prophetae accipiet, et qui recipit iustum in nomine iusti mercedem iusti accipiet'. Cuncta tibi, pater, reposita sunt coram Domino, omnia apud illum, quae piis laboribus tuis debentur, salua et incolumia perseuerant, recipienda ab eo tempore necessario cum iustus iudex aduenerit unicuique reddere pro qualitate laborum aut praemium aut supplicium.
³³ 10. Denique, beatissime pater, nolumus uos ignorare tribulationem nostram, quam his diebus nostro praepediente deliquio sustinemus, ut solito nos propensius orationum clipeo defendentes uestrae intercessionis irrepudiabili merito, quod multum apud Dominum ualere confidimus, e profundo taediorum labyrintho erui mereamur.
³⁴ Etenim anno praesenti, qui est aera octingentesima octuagesima nona, exardescens saeuus aduersus Dei ecclesiam furor tyrannicus omnia subuertit, cuncta uastauit, uniuersa dispersit, retrudens carcere episcopos, presbyteros, abbates, leuitas et omnem clerum et quoscumque ilia tempestate capere potuit ferro deuinctos quasi mortuos saeculi subterraneis specubus immersit. Inter quos ego ille peccator amabilis uester deuinctus sum et una pariter omnes horridos ergastulorum luimus squalores.
³⁵ Uiduauit ecclesiam sacro ministerio, priuauit oraculo, alienauit officio et non est in hoc tempore nobis oblatio neque sacrificium neque incensum neque locus primitiarum, quo possimus placare Dominum nostrum, sed in aninia contrita et in spiritu humilitatis reddimus Xpo uota laudationis, ita ut a conuentu desinente psalmodiae cantu resonent penetralia carceris murmure sancto hymnorum. Quae omnia prudenti relatione domnus Galindo uobis enucleatim poterit enarrare, quia nos partim maerore depressi, partim fastidium impolitae orationis uitantes suis limitibus schedulam coarctauimus, ne in modum commentarii breuitas transiret epistolaris.
³⁶ 11. Propter futurarum autem generationum saecula illustranda et ut expertes nostrarum tribulationum et aerumnarum non fierent, saltim uel pauca e plurimis perstringamus. Quidam enim presbyterorum, diaconorum, monachorum, uirginum et laicorum repentino zelo diuinitatis armati in forum descendentes hostem fidei reppulerunt, detestantes atque maledicentes nefandum et scelerosum ipsorum uatem Mahomat.	11. Men for at de kommende generationers tidsaldre skal oplyses og for at de ikke skal blive udelagtige i vore trængsler og vanskeligheder, vil vi i det mindste berøre en lille del af det meget, vi oplever. For nogle af præsterne, diakonerne, munkene, jomfruerne og lægmændene er gået ned på torvet og har, guddommelig bevæbnet med uventet iver, stødt troens fjende tilbage, idet de fornægter og forbander deres afskyelige og forbryderiske spåmand, Muhammed.
³⁷ Et hoc modo contra eum animosum spiritum erigentes testimonium protulerunt: 'Uirum hunc, quem uos summa ueneratione excolitis et cuius sectam praestigiosam instinctu daemoniorum elicitam tanto honore (502) suscipitis, magum, adulterum et mendacem esse cognouimus eiusque credulos aeternae perditionis laqueis mancipandos confitemur. Quare ergo uos, cum sitis homines prudentissimi, talibus sacrilegiis communicatis et non potius euangelicam ueritatem intenditis?'	Og på følgende måde har de fremført vidnesbyrd imod ham, opvakt af livlig ånd: "Denne mand, som I dyrker med den højeste ærbødighed og hvis gøgleriske sekt I har modtaget med så stor ære, fremlokket ved dæmonisk tilskyndelse, har vi erfaret er en mager, en horkarl og en løgner, og vi bekender, at de, der tror på ham, vil falde i den evige fortabelses snarer. Hvorfor vil I da, I, der er fornuftige mennesker, deltage i den slags bespottelser og ikke snarere holde jer til evangeliets sandhed?"
³⁸ 12. Haec et his similia, prout Spiritus dabat eloqui eis, in conspectu regum et principum confitentes, omnes gladio uindice interempti sunt. Quorum decisa corpora stipitibus suspendentes post aliquot dies igne cremarunt eorumque cineres fluuialibus aquis perdendos merserunt; pleraque uero inhumata prae foribus palatii relinquentes uolucribus canibusque deuoranda exposuerunt, adhibitis custodiis militum, ne quis Xpianorum intuitu humanitatis carnibus nudata cadauera sepeliret, sicut scriptum est: 'Posuerunt mortalia seruorum tuorum escas uolatilibus caeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae; effuderunt sanguinem eorum uelut aquam in circuitu Hierusalem, et non erat qui sepeliret'. Quorum nomina diesque allisionum in fine epistolae digeremus.
³⁹ Huius rei causa nos deuincti manemus, propter hoc compediti existimus, nostro deputantes instinctui nostraeque informationi adscribentes quidquid illi diuinitus illustrati egerunt. Unde quaesumus ut suffragia orationum uestrarum in defensionem nostram adhibeatis nostrumque carcerem omnibus monasteriis uestris innotescere faciatis, et ut proni pia exoratione intiigilent iubeatis, ita post peractum luctamen mundi de aeterno praemio exultetis.
⁴⁰ 13. Sane salutationum officia, quae dudum alias proferendo omisimus, nunc cernua mente persoluimus uosque feliciori serie temporum uigere exposcimus, petentes ut salua honoris uestri reuerentia non dedignemini nobis salutare amabiles et carissimos patres nostros, id est, Fortunium Legerensis monasterii abbatem, cum omni collegio suo, Athilium Cellensis monasterii abbatem cum omni collegio suo, Odoarium Serasiensis monasterii abbatem cum toto agmine suo, Scemenum Igalensis monasterii abbatem cum omni collegio suo, Dadilanem Hurdaspalensis monasterii abbatem cum omni collegio suo.
⁴¹ Salutamus etiam ceteros patres, quos in peregrinatione nostra tutores et consolatores habuimus omnemque scholam dominicam in osculo sancto. In nomine Domini, regnante in perpetuum Domino Iesu Xpo, anno incarnationis eius octingentesimo quinquagesimo, aera octingentesima octuagesima octaua, decimo quarto Kalendas Maias Perfectus presbyter occubuit.
⁴² Sequenti uero anno, qui nunc est, aera octingentesima octuagesima (503) nona, tertio Nonas Iunias, Isaac monachus decidit, post quem Sanctio laycus de oppido Alauensi, Nonas lunias, in hac ipsa aera, martyriali obitu triumphauit.
⁴³ Deinde Petrus presbyter, Walabonsus diaconus, Sabinianus, Wistremundus, Habentius et Ieremias monachi uno die unaque hora septimo Idus Iunias in aera supradicta interempti sunt. Sisenandus uero diaconus decimo septimo Kalendas Augustas eadem aera prostratus est.
⁴⁴ Paulus diaconus decimo tertio Kalendas Augustas aera qua supra allisus est. Theodemirus monachus octauo Kalendas Augustas eadem aera occi- sus est.
⁴⁵ Isti sunt qui tradiderunt corpora sua in morte propter testimonium ueritatis, ut in aeternum uiuerent, siquidem et duas uirgines Xpi Floram et Mariam nobiscum ob eandem professionem nunc in ergastulum detruserunt et cotidie de interitu comminantur.
⁴⁶ Data decimo septimo Kalendas Decembris per Galindum Enneconis uirum illustrem, aera octingentesima octuagesima nona.
⁴⁷ c
⁴⁸ c
⁴⁹ c
⁵⁰ c
⁵¹ c
⁵² c
⁵³ c
⁵⁴ c
⁵⁵ c
⁵⁶ c
⁵⁷ c
⁵⁸ c
⁵⁹ c
⁶⁰ c

⁶¹ c
⁶² c
⁶³ c
⁶⁴ c
⁶⁵ c
⁶⁶ c
⁶⁷ c
⁶⁸ c
⁶⁹ c
⁷⁰ c
⁷¹ c
⁷² c
⁷³ c
⁷⁴ c
⁷⁵ c
⁷⁶ c
⁷⁷ c
⁷⁸ c
⁷⁹ c
⁸⁰ c
⁸¹ c
⁸² c
⁸³ c
⁸⁴ c
⁸⁵ c
⁸⁶ c
⁸⁷ c
⁸⁸ c
⁸⁹ c
⁹⁰ c